ଏଵମୁକ୍ତେ ତତଃ କୃଷ୍ଣଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାମନାଃ। ସ୍ନିଗ୍ଧଗମଭୀରଯା ଵାଚା ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ।। xକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ମହାନ ମନ ଥିବା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମୃଦୁ ଓ ନିର୍ଭୟ କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସ୍ନାତକାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ରାଜନ୍ଵିଦ୍ଧ୍ଯସ୍ମାଂସ୍ତ୍ଵଂ ନରାଧିପ। ସ୍ନାତକଵ୍ରତିନୋ ରାଜନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵିଶଃ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ଆମକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବରେ ଜାଣ, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ ବ୍ରତ ଧରିଛନ୍ତି। ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟ—ସମସ୍ତେ ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ ବ୍ରତ ଧରନ୍ତି।'
ଵିଶେଷନିଯମାଶ୍ଚୈଷାମଵିଶେଷାଶ୍ଚ ସନ୍ତ୍ଯୁତ। ଵିଶେଷଵାଂଶ୍ଚ ସତତଂ କ୍ଷତ୍ରିଯଃ ଶ୍ରିଯମୃଚ୍ଛତି
'ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ବିଶେଷ ଓ ସାଧାରଣ ନିୟମ ଅଛି। କିନ୍ତୁ ସଦା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରନ୍ତି।'
ପୁଷ୍ପଵତ୍ସୁ ଧ୍ରୁଵା ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପଵନ୍ତସ୍ତତୋ ଵଯମ୍। କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ବାହୁଵୀର୍ଯସ୍ତୁ ନ ତଥା ଵାକ୍ଯଵୀର୍ଯଵାନ୍।। ଅମ୍ପ୍ରଗଲ୍ଭଂ ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ତସ୍ମାଦ୍ବାର୍ହଦ୍ରଥେରିତମ୍
'ଯେଉଁଠାରେ ଫୁଲ ଅଛି, ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାଗ୍ୟ ରହିଥାଏ; ଏହିକାରଣରୁ ଆମେ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ। କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ହାତରେ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ କଥାରେ ତେତିକି ଶକ୍ତି ନଥାଏ। ତେଣୁ, ତାଙ୍କ କଥା ଅତି ଦୃଢ଼ ନୁହେଁ, ବରଂ ଶାନ୍ତ ଓ ନମ୍ର, ଯେପରି ଭାରତ ବଂଶର ଉଚିତ।'
ସ୍ଵଵୀର୍ଯଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ତୁ ବାହ୍ଵୋର୍ଧାତା ନ୍ଯଵେଶଯତ୍। ତଦ୍ଦିଦୃକ୍ଷସି ଚେଦ୍ରାଜନ୍ଦ୍ରଷ୍ଟାସ୍ଯଦ୍ଯ ନ ସଂଶଯଟଃ
'ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଶକ୍ତି ତାଙ୍କର ହାତରେ ରଖିଛନ୍ତି। ତୁମେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ରାଜା, ତେବେ ଆଜି ନିଶ୍ଚିତ ଦେଖିପାରିବ।'
ଅଦ୍ଵାରେଣ ରିମ୍ପୋର୍ଗେହଂ ଦ୍ଵାରେଣ ସୁହୃଦୋ ଗୃହାନ୍। ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ନରା ଧୀରା ଦ୍ଵାରାଣ୍ଯେତାନି ଧର୍ମତଃ
'ଧୀର ଲୋକମାନେ ଗୁପ୍ତ ରାସ୍ତାରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଘରକୁ, ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ଏହି ହେଉଛି ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉପାୟ।'
କାର୍ଯଵନ୍ତୋ ଗୃହାନେତ୍ଯ ଶତ୍ରୁତୋ ନାର୍ହଣାଂ ଵଯମ୍। ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀମ୍ ତଦ୍ଵିଦ୍ଵି ଏତନ୍ନଃ ଶାଶ୍ଵତଂ ଵ୍ରତମ୍
'ଆମେ ତୁମ ଘରକୁ କାର୍ଯ୍ୟ ନିମିତ୍ତେ ଆସିଛୁ, ଶତ୍ରୁ ଭାବରେ ନୁହେଁ, ତେଣୁ ଆମେ ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହା ଆମର ଦୀର୍ଘଦିନର ବ୍ରତ, ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କର।'
ନ ସ୍ମରାମି କଦା ଵୈରଂ କୃତଂ ଯୁଷ୍ମାଭିରିତ୍ଯୁତ। ଚିନ୍ତଯଂଶ୍ଚ ନ ପଶ୍ଯାମି ଭଵତାଂ ପ୍ରତି ଵୈକୃତମ୍
'ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ମନେପକାଏ ନାହିଁ ଯେ, ତୁମେ କେବେ ମୋ ସହିତ ଶତ୍ରୁତା କରିଛ; ଭାବିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦିଗରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖୁନାହିଁ।'
ଵୈକୃତେ ଵା ସତି କଥଂ ମନ୍ଯଧ୍ଵଂ ମାମନାଗସମ୍। ଅରିଂ ଵୈ ବ୍ରୂତ ହେ ଵିପ୍ରାଃ ସତାଂ ସମଯ ଏଷ ହି
'ଯଦି କିଛି ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ଥାଏ, ତେବେ କିପରି ତୁମେ ମୋତେ ଦୋଷହୀନ ଭାବୁଛ? କହ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କାରଣ ଏହା ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଚାଳିତ।'
ଅର୍ଥଧର୍ମୋପଘାତାଦ୍ଧି ମନଃ ସମୁପତପ୍ଯତେ। ଯୋଽନାଗସି ପ୍ରସଜତି କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ହି ନ ସଂଶଯଟଃ
'ଧନ କିମ୍ବା ଧର୍ମର କ୍ଷତି ଦେଖିଲେ ମନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଏ; ଯେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ କ୍ଷତ୍ରିୟ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ଅତୋଽନ୍ଯଥା ଚରଁଲ୍ଲୋକେ ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସନ୍ମହାରଥଃ। ଵୃଜିନାଂ ଗତିମାପ୍ନୋତି ଶ୍ରେଯସୋଽପ୍ଯୁପହନ୍ତି ଚ
ଯଦି କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଗତରେ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଚାଲେ, ସେ ଅନ୍ୟାୟର ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଏବଂ ଭଲ କାମକୁ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରେ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମୋ ହି ଶ୍ରେଯାନ୍ଵୈ ସାଧୁଚାରିଣାମ୍। ନାନ୍ଯଂ ଧର୍ମଂ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ଯେ ଚ ଧର୍ମଵିଦୋ ଜନାଃ
ତିନି ଜଗତରେ କ୍ଷତ୍ରିୟର ଧର୍ମ ଏହି ଠିକ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ମେଽଦ୍ଯ ସ୍ଥିତସ୍ଯେହ ସ୍ଵଧର୍ମେ ନିଯତାତ୍ମନଃ। ଅନାଗସଂ ପ୍ରଜାନାଂ ଚ ପ୍ରମାଦାଦିଵ ଜଲ୍ପଥ
ଏହିଠାରେ ଆଜି ମୁଁ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ନିୟତ ମନ ରଖିଛି, ଲୋକମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ତୁମେ ଅବିଚାରରେ ଏମିତି ଅପରିପକ୍ୱ କଥା କହୁଛ।
କୁଲକାର୍ଯଂ ମହାବାହୋ କଶ୍ଚିଦେକଃ କୁଲୋଦ୍ଵହଃ। ଵହତେ ଯସ୍ତନ୍ନିଯୋଗାଦ୍ଵଯମଭ୍ଯୁଦ୍ଯତାସ୍ତ୍ଵଯି
ହେ ବଳଶାଳୀ, ଏକ ପରିବାରରେ କେହି ଏକ ଲୋକ, ପରିବାରର ଉତ୍ତମ ନାୟକ, ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱକୁ ନିଯୁକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଉଠାଇଥାଏ; ତୁମ ପାଇଁ ଏହି କାମରେ ଦୁଇଜଣ ଉଠିଛନ୍ତି।
ତ୍ଵଯା ଚୋପହୃତା ରାଜନ୍କ୍ଷତ୍ରିଯା ଲୋକଵାସିନଃ। ତଦାଗଃ କ୍ରୂରମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ମନ୍ଯସେ କିମନାଗସମ୍
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଏହି ଜଗତରେ ବସୁଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଧରିଛ; ଏହି କ୍ରୂର ଅପରାଧ କରି, କିପରି ତୁମେ ନିଜକୁ ଦୋଷରହିତ ଭାବୁଛ?
ରାଜା ରାଜ୍ଞଃ କଥଂ ସାଧୂନ୍ହିଂସ୍ଯାନ୍ନୃପତିସତ୍ତମ। ତଦ୍ରାଜ୍ଞଃ ସନ୍ନିଗୃହ୍ଯ ତ୍ଵଂ ରୁଦ୍ରାଯୋପଜିହୀର୍ଷସି
ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ, ଏକ ରାଜା କିପରି ଧର୍ମିକ ରାଜାମାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିପାରିବ? ଏହି ରାଜାକୁ ଦମନ କରି, ତୁମେ ତାକୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଛ।
ଅସ୍ମାଂସ୍ତଦେନୋପଗଚ୍ଛେତ୍କୃତଂ ବାର୍ହଦ୍ରଥ ତ୍ଵଯା। ଵଯଂ ହିଂ ଶକ୍ତା ଧର୍ମସ୍ଯ ରକ୍ଷଣେ ଧର୍ମଚାରିଣଃ
ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆମ ପାଖକୁ ଆସ, ହେ ବାର୍ହଦ୍ରଥ, ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, ଆମେ ଧର୍ମର ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସକ୍ଷମ, କାରଣ ଆମେ ଧର୍ମର ଅନୁସରଣ କରୁଛୁ।
ତସ୍ମାଦଦ୍ଯୋପଗଚ୍ଛାମସ୍ତଵ ବାର୍ହଦ୍ରଥାନ୍ତିକମ୍'। ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ସମାଲମ୍ଭୋ ନ ଚ ଦୃଷ୍ଟଃ କଦାଚନ। ସ କଥଂ ମାନୁଷୈର୍ଦେଵଂ ଯଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛସି ଶଙ୍କରମ୍
ତେଣୁ ଆଜି ଆମେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛୁ, ହେ ବାର୍ହଦ୍ରଥ; ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା କେବେ ଦେଖାଯାଇନି; ତେଣୁ ତୁମେ କିପରି ମନୁଷ୍ୟ ଉପାୟରେ ଦେବତା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ ଚାହୁଛ?
ସଵର୍ଣୋ ହି ସଵର୍ଣାନାଂ ପଶୁସଞ୍ଜ୍ଞାଂ କରିଷ୍ଯସି। କୋଽନ୍ଯଂ ଏଵଂ ଯଥା ହି ତ୍ଵଂ ଜରାସନ୍ଧ ଵୃଥାମତିଃ
ତୁମେ ନିଜ ଜାତିର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଜାତି ପାଇଁ ବଳି ଭାବେ କରିବାକୁ ଚାହୁଛ; ଏହିପରି ଭୁଲ ଭାବନା ରଖିଥିବା ଜରାସନ୍ଧ ଭଳି ଅନ୍ୟ କେହି ଅଛି କି?
ଯସ୍ଯାଂ ଯସ୍ଯାମଵସ୍ଥାଯାଂ ଯଦ୍ଯତ୍କର୍ମ କରୋତି ଯଃ। ତସ୍ଯାଂ ତସ୍ଯାମଵସ୍ଥାଯାଂ ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଯେଉଁ କାମ କୌଣସି ଲୋକ କରେ, ସେ ଅବସ୍ଥାରେ ଏହି କାମର ଫଳ ପାଏ।
ତେ ତ୍ଵାଂ ଜ୍ଞାତିକ୍ଷଯକରଂ ଯମମାର୍ତାନୁସାରିଣଃ। ଜ୍ଞାତିଵୃଦ୍ଧିନିମିତ୍ତାର୍ଥଂ ଵିନିହନ୍ତୁମିହାଗତାଃ
ସେମାନେ, ଯମଙ୍କ ପଥରେ ଚାଲୁଥିବା, ତୁମ ଜ୍ଞାତିକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା, ନିଜ ଜ୍ଞାତିକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ତୁମକୁ ମାରିବାକୁ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି।
ନାସ୍ତି ଲୋକେ ପୁମାନନ୍ଯଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋଷ୍ଵିତି ଚୈଵ ତତ୍। ମନ୍ଯସେ ସ ଚ ତେ ରାଜନ୍ସୁମହାନ୍ବୁଦ୍ଧିଵିପ୍ଲଵଃ
ତୁମେ ଭାବୁଛ ଯେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଜଗତରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷ ନାହିଁ; ହେ ରାଜା, ଏହା ତୁମ ବୁଦ୍ଧିର ଏକ ବଡ଼ ଭ୍ରମ।
କୋ ହି ଜାନନ୍ନଭିଜନମାତ୍ମଵାନ୍କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ନୃପ। ନାଵିଶେତ୍ସ୍ଵର୍ଗମତୁଲଂ ରଣାନନ୍ତରମଵ୍ଯଯମ୍
ହେ ରାଜା, କେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନିଜ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମକୁ ଜାଣି ଏବଂ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଏବଂ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚାହିବ ନାହିଁ?
ସ୍ଵର୍ଗଂ ହ୍ଯେଵ ସମାସ୍ଥାଯ ରଣଯଜ୍ଞେଷୁ ଦୀକ୍ଷିତାଃ। ଜଯନ୍ତି କ୍ଷତ୍ରିଯା ଲୋକାଂସ୍ତଦ୍ଵିଦ୍ଧି ମନୁଜର୍ଷଭ
ଯୁଦ୍ଧ ଯଜ୍ଞର ଦୀକ୍ଷା ନେଇ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଏହାକୁ ଜାଣ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ।
ସ୍ଵର୍ଗଯୋନିର୍ମହଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଵର୍ଗଯୋନିର୍ମହଦ୍ଯଶଃ। ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯୋନିସ୍ତପୋ ଯୁଦ୍ଧେ ମୃତ୍ଯୁଃ ସୋଽଵ୍ଯଭିଚାରଵାନ୍
ସ୍ୱର୍ଗ ହେଉଛି ବଡ଼ ବ୍ରହ୍ମାର ଉତ୍ସ, ସ୍ୱର୍ଗ ହେଉଛି ବଡ଼ ଯଶର ଉତ୍ସ; ସ୍ୱର୍ଗ ହେଉଛି ତପସ୍ୟାର ଉତ୍ସ, ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଥାନ୍ତି।
ଏଷ ହ୍ଯୈନ୍ଦ୍ରୋ ଵୈଜଯନ୍ତୋ ଗୁଣୈର୍ନିତ୍ଯଂ ସମାହିତଃ। ଯେନାସୁରାନ୍ପରାଜିତ୍ଯ ଜଗତ୍ପାତି ଶତକ୍ରତୁଃ
ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର, ସଦା ଗୁଣରେ ଲଗିଥିବା, ଯିଏ ଅସୁରମାନେକୁ ପରାଜିତ କରିଥିଲେ, ଶତକ୍ରତୁ ଏହି ଜଗତକୁ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି।
ସ୍ଵର୍ଗମାର୍ଗାଯ କସ୍ଯ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଗ୍ରହୋ ଵୈ ଯଥା ତଵ। ମାଗଧୈର୍ଵିପୁଲୈଃ ସୈନ୍ଯୈର୍ବାହୁଲ୍ଯବଲଦର୍ପିତଃ
ସ୍ୱର୍ଗ ପଥ ପାଇଁ କିଏ ତୁମେ ଭଳି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବ ଚାହିବ? ମାଗଧମାନଙ୍କ ବଡ଼ ସେନା ଏବଂ ଅଧିକ ଶକ୍ତିରେ ଅଭିମାନିତ ହୋଇ।
ମାଽଵମଂସ୍ଥାଃ ପରାନ୍ରାଜନ୍ନାସ୍ତି ଵୀର୍ଯଂ ନରେ ନରେ। ସମଂ ଚେଜସ୍ତ୍ଵଯା ଚୈଵ ଵିଶିଷ୍ଟଂ ଵା ନରେଶ୍ଵର
ହେ ରାଜା, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିନାହିଁ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୁରୁଷରେ ସମାନ ଶୂରତା ନାହିଁ; କେହି ତୁମ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବା ସମ୍ଭବ, କିମ୍ବା ତୁମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ, ହେ ନରେଶ୍ୱର।
ଯାଵଦେତଦସମ୍ବୁଦ୍ଧଂ ତାଵଦେଵ ଭଵେତ୍ତଵ। ଵିଷହ୍ଯମେତଦସ୍ମାକମତୋ ରାଜନ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ
ଏହି କଥା ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଜଣା ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଏହାକୁ ସହିପାରୁଛୁ। ଏହିକାରଣରୁ, ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏପରି କହୁଛି।
ଜହି ତ୍ଵଂ ସଦୃଶେଷ୍ଵେଵ ମାନଂ ଦର୍ପଂ ଚ ମାଗଧ। ମା ଗମଃ ସସୁତାମାତ୍ଯଃ ସବଲଶ୍ଚ ଯମକ୍ଷଯମ୍
ମାଗଧ, ତୁମ ସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାନ ଓ ଅହଂକାରକୁ ଛାଡ଼। ତୁମ ପୁଅ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସେନା ସହିତ ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯିଅନାହିଁ।