ଵ୍ଯୂଢୋରସ୍କାନ୍ମାଗଧାନାଂ ଵିସ୍ମଯଃ ସମପଦ୍ଯତ। `ଅଦ୍ଵାରେଣାଭ୍ଯଵସ୍କନ୍ଦ୍ଯ ଵିଵିଶୁର୍ମାଗଧାଲଯମ୍
ମାଗଧ ମାନଙ୍କ ଚଉଡ଼ି ଛାତି ଦେଖି ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ସେମାନେ ଏକ ପାଶ୍ୱ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ମାଗଧ ରାଜାଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ।
ତେ ତ୍ଵତୀତ୍ଯ ଜନାକୀର୍ଣାଃ କକ୍ଷାସ୍ତିସ୍ରୋ ନରର୍ଷଭାଃ। ଅହଙ୍କାରେଣ ରାଜାନମୁପତସ୍ଥୁର୍ଗତଵ୍ଯଥାଃ
ସେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ତିନିଟି ଭିଡ଼ ଭରା ଦ୍ୱାର ଦେଇ ଗଲେ; ଅଭିମାନ ଓ ନିର୍ଭୟତା ସହିତ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇଲେ।
ଭୋ ଶବ୍ଦେନୈଵ ରାଜାନମୁଚୁସ୍ତେ ତୁ ମହାରଥାଃ'। ତାନ୍ପାଦ୍ଯମଧୁପର୍କାର୍ହାନ୍ଗଵାର୍ହାନ୍ସତ୍କୃତିଂ ଗତାନ୍। ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ଥାଯ ଜରାସନ୍ଧ ଉପତସ୍ଥେ ଯଥାଵିଧି
ମହାବୀର ମାନେ 'ହୋ' ଶବ୍ଦରେ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ; ସେମାନେ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ, ମଧୁପର୍କ ଓ ଗୋ-ଦାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ, ଏବଂ ସମ୍ମାନ ପାଇଥିଲେ; ଜରାସନ୍ଧ ଉଠି ସଂସ୍କାର ଅନୁଯାୟୀ ଆଗ୍ରହ କଲେ।
ଉଵାଚ ଚୈତାନ୍ରାଜାଽସୌ ସ୍ଵାଗତଂ ଵୋସ୍ତ୍ଵିତି ପ୍ରଭୁଃ। ମୌନମାସୀତ୍ତଦା ପାର୍ଥଭୀମଯୋର୍ଜନମେଜଯ
ସେ ରାଜା ସେମାନେଠାରେ କହିଲେ, 'ଆପଣମାନେ ଆସିବାରୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା'; ଏହି ସମୟରେ ପାର୍ଥ ଓ ଭୀମ ଚୁପ୍ ରହିଲେ, ହେ ଜନମେଜୟ।
ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ମହାବୁଦ୍ଧିଃ କୃଷ୍ଣୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଵକ୍ତୁଂ ନାଯାତି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଏତଯୋର୍ନିଯମସ୍ଥଯୋଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣ କଥା କହିଲେ; କାରଣ ଏହି ଦୁଇଜଣ ନିୟମରେ ବନ୍ଧା ଥିଲେ, ଏବଂ କଥା କହିବେ ନାହିଁ, ହେ ରାଜା।
ଅର୍ଵାଙ୍ନିଶୀଥାତ୍ପରତସ୍ତ୍ଵାଯା ସାର୍ଧଂ ଵଦିଷ୍ଯତଃ। ଯଜ୍ଞାଗାରେ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ରାଜା ରାଜଗୃହଂ ଵଦିଷ୍ଯତଃ
ମଧ୍ୟରାତ୍ରି ପରେ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ଏକାଠି ଆପଣଙ୍କ ସହ କଥା କହିବେ; ଯଜ୍ଞଶାଳାରେ ରଖି ରାଜା ରାଜନିବାସରେ କଥା କହିବେ।
ତତୋଽର୍ଧରାତ୍ରେ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଯାତୋ ଯତ୍ର ସ୍ଥିତା ଦ୍ଵିଜାଃ। ତସ୍ଯ ହ୍ଯେତଦ୍ଵ୍ରତଂ ରାଜନ୍ବଭୂଵ ଭୁଵି ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ଅର୍ଧରାତ୍ରି ଆସିଲା ପରେ, ସେ ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ; ଏହି ଏହାର ବ୍ରତ ଥିଲା, ହେ ରାଜା, ଯାହା ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ସ୍ନାତକାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ପ୍ରାପ୍ତାଞ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ସମିତିଞ୍ଜଯଃ। ଅପ୍ଯର୍ଧରାତ୍ରେ ନୃପତିଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗଚ୍ଛତି ଭାରତ
ସ୍ନାତକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆସିଥିବା ଶୁଣି, ସେ ବିଜୟୀ ରାଜା ଅର୍ଧରାତ୍ରିରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେଠାରେ ମିଶିବାକୁ ବାହାରିଗଲେ, ହେ ଭାରତ।
ତାଂସ୍ତ୍ଵପୂର୍ଵେଣ ଵେଷେଣ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ନୃପସତ୍ତମଃ। ଉପତସ୍ଥେ ଜରାନ୍ଧୋ ଵିସ୍ମିତଶ୍ଚାଭଵତ୍ତଦା
ସେମାନେ ଅପୂର୍ବ ପୋଷାକରେ ଦେଖି, ଏହି ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜରାସନ୍ଧ ସେମାନେଠାରେ ଆଗକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ତେ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ରାଜାନଂ ଜରାସନ୍ଧଂ ନରର୍ଷଭାଃ। ଇଦମୂଚୁରମିତ୍ରଘ୍ନାଃ ସର୍ଵେ ଭରତସତ୍ତମ
କିନ୍ତୁ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଜରାସନ୍ଧ ରାଜାକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ଏଭଳି କହିଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯସ୍ତୁ କୁଶଲଂ ରାଜନ୍ନିତି ତତ୍ର ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ। ତଂ ନୃପଂ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣାଃ ପରସ୍ପରମ୍
ସେଠି ଦଉଡ଼ି ଦଉଡ଼ି କହିଲେ, 'ସବୁ ଭଲ ହେଉ, ରାଜା, ଆପଣଙ୍କୁ କୁଶଳ ହେଉ'; ସେମାନେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଏବଂ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖିଲେ।
ତାନବ୍ରଵୀଞ୍ଜରାସନ୍ଧସ୍ତଥା ପାଣ୍ଡଵଯାଦଵାନ୍। ଆସ୍ଯତାମିତି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଚ୍ଛଦ୍ମସଂଵୃତାନ୍
ଜରାସନ୍ଧ ପାଣ୍ଡବ ଓ ଯାଦବମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୋଷାକରେ ଥିଲେ, ସେମାନେଠାରେ କହିଲେ, 'ବସନ୍ତୁ', ହେ ରାଜା।
ଅଥୋପଵିଵିଶୁଃ ସର୍ଵେ ତ୍ରଯସ୍ତେ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ। ସମ୍ପ୍ରଦୀପ୍ତାସ୍ତ୍ରଯୋ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ମହାଧ୍ଵର ଇଵାଗ୍ନଯଃ
ତାପରେ ସେଇ ତିନିଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଏକାଠି ବସିଲେ, ସେମାନେ ଏମିତି ଉଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ ତିନିଟି ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳିଉଛି।
ତାନୁଵାଚ ଜରାସନ୍ଧଃ ସତ୍ଯସନ୍ଧୋ ନରାଧିପଃ। ଵିଗର୍ହମାଣଃ କୌରଵ୍ଯ ଵେଷଗ୍ରହଣଵୈକୃତାନ୍।। ନ ସ୍ନାତକଵ୍ରତା ଵିପ୍ରା ଵହିର୍ମାଲ୍ଯାନୁଲେପନାଃ
ତେବେ ସତ୍ୟବାନ ରାଜା ଜରାସନ୍ଧ କୌରବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅଜଗ୍ରହଣୀୟ ବେଶ ପାଇଁ ଅପମାନ କରି କହିଲେ, 'ତୁମେ ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେପରି ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଉଛନ୍ତି, ତାହା ପିନ୍ଧିନାହାଁ।'
ଭଵନ୍ତୀତି ନୃଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ଵିଦିତଂ ମମ ସର୍ଵଶଃ। କେ ଯୂଯଂ ପୁଷ୍ପଵନ୍ତଶ୍ଚ ଭୁଜୈର୍ଜ୍ଯାକୃତଲକ୍ଷଣୈଃ
'ଏହି ଲୋକରେ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା ଯେ, ତୁମେ ସେମାନେ ନୁହଁ। କିଏ ତୁମେ, ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ତୁମ ହାତରେ ଧନୁର ଚିହ୍ନ ଅଛି?'
ବିଭ୍ରତଃ କ୍ଷାତ୍ରମୋଜଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ ପ୍ରତିଜାନଥ। ଏଵଂ ଵିରାଗଵସନା ବହିର୍ମାଲ୍ଯାନୁଲେପନାଃ
'ତୁମେ ଯଦିଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦାବି କରୁଛ, ତଥାପି ତୁମେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଛ। ଏଭଳି ଫିକା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ବାହାରୁ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଛ।'
କ୍ଷତ୍ରିଯା ଏଵ ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ଵିଦିତା ମମ ସର୍ଵଶଃ'।। ସତ୍ଯଂ ଵଦତ କେ ଯୂଯଂ ସତ୍ଯଂ ରାଜସୁ ଶୋଭତେ
'ଏହି ଲୋକରେ ମୋତେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା ଯେ, ତୁମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ। ସତ୍ୟ କହ, କିଏ ତୁମେ? ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ।'
ଚୈତ୍ଯକସ୍ଯ ଗିରେଃ ଶୃଙ୍ଗଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା କିମିହ ସଦ୍ମନି। ଅଦ୍ଵାରେଣ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଃ ସ୍ଥ ନିର୍ଭଯା ରାଜକିଲ୍ଵିଷାତ୍
'ଚୈତ୍ୟକ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଭାଙ୍ଗି, କିପରି ଏହି ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲ? ଗୁପ୍ତ ରାସ୍ତାରେ ଆସିଛ, ରାଜାଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟକୁ ଭୟ କର ନାହାଁ।'
ଵଦଧ୍ଵଂ ଵାଚି ଵୀର୍ଯଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ। କର୍ମ ଚୈତଦ୍ଵିଲିଙ୍ଗସ୍ଥଂ କିଂ ଵୋଽଦ୍ଯ ପ୍ରସମୀକ୍ଷିତମ୍
'ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ, ତୁମ ଶକ୍ତି କଣ, ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ କହ। ତୁମେ ଯେ କାମ କରିଛ, ତାହାରେ ତୁମର ଏକ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଛି—ଆଜି ଏଠାରେ କଣ ଚାହୁଁଛ?'
ଏଵଂ ଚ ମାମୁପାସ୍ଥାଯ କସ୍ମାଚ୍ଚ ଵିଧିର୍ନାହଣାମ୍। ପ୍ରଣୀତାଂ ନାନୁଗୃହ୍ଣୀତ କାର୍ଯଂ କିଂ ଵାଽସ୍ମଦାଗମେ
'ଏଭଳି ମୋ ପାଖକୁ ଆସି, କାହିଁକି ଉଚିତ କଥା କହିଲ ନାହାଁ? ମୁଁ ଯେ ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର କରିବାକୁ ଦେଉଛି, ତାହା ଗ୍ରହଣ କରୁନାହାଁ? ଆମ ପାଖକୁ କାହିଁକି ଆସିଛ?'
ଏଵମୁକ୍ତେ ତତଃ କୃଷ୍ଣଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାମନାଃ। ସ୍ନିଗ୍ଧଗମଭୀରଯା ଵାଚା ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ।। xକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ମହାନ ମନ ଥିବା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମୃଦୁ ଓ ନିର୍ଭୟ କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସ୍ନାତକାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ରାଜନ୍ଵିଦ୍ଧ୍ଯସ୍ମାଂସ୍ତ୍ଵଂ ନରାଧିପ। ସ୍ନାତକଵ୍ରତିନୋ ରାଜନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵିଶଃ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ଆମକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବରେ ଜାଣ, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ ବ୍ରତ ଧରିଛନ୍ତି। ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟ—ସମସ୍ତେ ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ ବ୍ରତ ଧରନ୍ତି।'
ଵିଶେଷନିଯମାଶ୍ଚୈଷାମଵିଶେଷାଶ୍ଚ ସନ୍ତ୍ଯୁତ। ଵିଶେଷଵାଂଶ୍ଚ ସତତଂ କ୍ଷତ୍ରିଯଃ ଶ୍ରିଯମୃଚ୍ଛତି
'ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ବିଶେଷ ଓ ସାଧାରଣ ନିୟମ ଅଛି। କିନ୍ତୁ ସଦା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରନ୍ତି।'
ପୁଷ୍ପଵତ୍ସୁ ଧ୍ରୁଵା ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପଵନ୍ତସ୍ତତୋ ଵଯମ୍। କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ବାହୁଵୀର୍ଯସ୍ତୁ ନ ତଥା ଵାକ୍ଯଵୀର୍ଯଵାନ୍।। ଅମ୍ପ୍ରଗଲ୍ଭଂ ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ତସ୍ମାଦ୍ବାର୍ହଦ୍ରଥେରିତମ୍
'ଯେଉଁଠାରେ ଫୁଲ ଅଛି, ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାଗ୍ୟ ରହିଥାଏ; ଏହିକାରଣରୁ ଆମେ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ। କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ହାତରେ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ କଥାରେ ତେତିକି ଶକ୍ତି ନଥାଏ। ତେଣୁ, ତାଙ୍କ କଥା ଅତି ଦୃଢ଼ ନୁହେଁ, ବରଂ ଶାନ୍ତ ଓ ନମ୍ର, ଯେପରି ଭାରତ ବଂଶର ଉଚିତ।'
ସ୍ଵଵୀର୍ଯଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ତୁ ବାହ୍ଵୋର୍ଧାତା ନ୍ଯଵେଶଯତ୍। ତଦ୍ଦିଦୃକ୍ଷସି ଚେଦ୍ରାଜନ୍ଦ୍ରଷ୍ଟାସ୍ଯଦ୍ଯ ନ ସଂଶଯଟଃ
'ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଶକ୍ତି ତାଙ୍କର ହାତରେ ରଖିଛନ୍ତି। ତୁମେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ରାଜା, ତେବେ ଆଜି ନିଶ୍ଚିତ ଦେଖିପାରିବ।'
ଅଦ୍ଵାରେଣ ରିମ୍ପୋର୍ଗେହଂ ଦ୍ଵାରେଣ ସୁହୃଦୋ ଗୃହାନ୍। ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ନରା ଧୀରା ଦ୍ଵାରାଣ୍ଯେତାନି ଧର୍ମତଃ
'ଧୀର ଲୋକମାନେ ଗୁପ୍ତ ରାସ୍ତାରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଘରକୁ, ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ଏହି ହେଉଛି ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉପାୟ।'
କାର୍ଯଵନ୍ତୋ ଗୃହାନେତ୍ଯ ଶତ୍ରୁତୋ ନାର୍ହଣାଂ ଵଯମ୍। ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀମ୍ ତଦ୍ଵିଦ୍ଵି ଏତନ୍ନଃ ଶାଶ୍ଵତଂ ଵ୍ରତମ୍
'ଆମେ ତୁମ ଘରକୁ କାର୍ଯ୍ୟ ନିମିତ୍ତେ ଆସିଛୁ, ଶତ୍ରୁ ଭାବରେ ନୁହେଁ, ତେଣୁ ଆମେ ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହା ଆମର ଦୀର୍ଘଦିନର ବ୍ରତ, ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କର।'
ନ ସ୍ମରାମି କଦା ଵୈରଂ କୃତଂ ଯୁଷ୍ମାଭିରିତ୍ଯୁତ। ଚିନ୍ତଯଂଶ୍ଚ ନ ପଶ୍ଯାମି ଭଵତାଂ ପ୍ରତି ଵୈକୃତମ୍
'ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ମନେପକାଏ ନାହିଁ ଯେ, ତୁମେ କେବେ ମୋ ସହିତ ଶତ୍ରୁତା କରିଛ; ଭାବିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦିଗରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖୁନାହିଁ।'
ଵୈକୃତେ ଵା ସତି କଥଂ ମନ୍ଯଧ୍ଵଂ ମାମନାଗସମ୍। ଅରିଂ ଵୈ ବ୍ରୂତ ହେ ଵିପ୍ରାଃ ସତାଂ ସମଯ ଏଷ ହି
'ଯଦି କିଛି ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ଥାଏ, ତେବେ କିପରି ତୁମେ ମୋତେ ଦୋଷହୀନ ଭାବୁଛ? କହ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କାରଣ ଏହା ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଚାଳିତ।'
ଅର୍ଥଧର୍ମୋପଘାତାଦ୍ଧି ମନଃ ସମୁପତପ୍ଯତେ। ଯୋଽନାଗସି ପ୍ରସଜତି କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ହି ନ ସଂଶଯଟଃ
'ଧନ କିମ୍ବା ଧର୍ମର କ୍ଷତି ଦେଖିଲେ ମନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପାଏ; ଯେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ କ୍ଷତ୍ରିୟ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'