କୃଷ୍ଣ କୋଽଯଂ ଜରାସନ୍ଧଃ କିଂଵୀର୍ଯଃ କିମ୍ପରାକ୍ରମଃ। ଯସ୍ତ୍ଵାଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଗ୍ନିସଦୃଶଂ ନ ଦଗ୍ଧଃ ଶଲଭୋ ଯଥା
କୃଷ୍ଣ, ଏହି ଜରାସନ୍ଧ କିଏ? ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କେତେ, ପ୍ରଭାବ କେତେ? ତୁମେ ଅଗ୍ନି ପରି ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତୁମକୁ ଛୁଇଁଲା ପରେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଏକ ଶଳଭ ପରି ଦଗ୍ଧ ହେଲା ନାହିଁ?
ଶୃଣୁ ରାଜଞ୍ଜରାସନ୍ଧୋ ଯଦ୍ଵୀର୍ଯୋ ଯତ୍ପରାକ୍ରମଃ। ଯଥା ଚୋପେକ୍ଷିତୋଽସ୍ମାଭିର୍ବହୁଶଃ କୃତଵିପ୍ରିଯଃ
ହେ ରାଜା, ଏବେ ତୁମେ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ସେ କିପରି ଆମକୁ ବାରମ୍ବାର କ୍ଷତି କରିଥିଲେ ଓ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅବହେଳା କରିଥିଲୁ।
ଅକ୍ଷୌହିଣୀନାଂ ତିସୃଣାଂ ପତିଃ ସମରଦର୍ପିତଃ। ରାଜା ବୃହଦ୍ରଥୋ ନାମ ମଗଧାଧିପତିର୍ବଲୀ
ସେ ତିନି ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନାର ମାଲିକ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଗର୍ବିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଗଧର ରାଜା ବୃହଦ୍ରଥ ନାମକ।
ରୂପଵାନ୍ଵୀର୍ଯସମ୍ପନ୍ନଃ ଶ୍ରୀମାନତୁଲଵିକ୍ରମଃ। ନିତ୍ଯଂ ଦୀକ୍ଷାଙ୍କିତତନୁଃ ଶତକ୍ରତୁରିଵାପରଃ
ସେ ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଅପୂର୍ବ ପ୍ରାକ୍ରମୀ, ସଦା ନିୟମରେ ଅଟୁଟ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଅପରିମିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ତେଜସା ସୂର୍ଯସଙ୍କାଶଃ କ୍ଷମଯା ପୃଥିଵୀସମଃ। ଯଶ୍ଚାନ୍ତକସମଃ କ୍ରୋଧେ ଶ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ରଵଣୋପମଃ
ତାଙ୍କର ତେଜ ରବି ପରି, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ପୃଥିବୀ ପରି, କ୍ରୋଧରେ ଯମ ପରି, ଧନରେ କୁବେର ପରି।
ସ୍ଵରାଜ୍ଯଂ କାରଯାମାସ ମଗଧେଷୁ ଗିରିଵ୍ରଜେ'। ତସ୍ଯାଭିଜନସଂଯୁକ୍ତୈର୍ଗଣୈର୍ଭରତସତ୍ତମ। ଵ୍ଯାପ୍ତେଯଂ ପୃଥିଵୀ ସର୍ଵା ସୂର୍ଯସ୍ଯେଵ ଗଭସ୍ତିଭିଃ
ସେ ଗିରିବ୍ରଜରେ ମଗଧରେ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ବଂଶୀୟ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ବ୍ୟାପି ଦେଲେ।
ସ କାଶିରାଜସ୍ଯ ସୁତେ ଯମଜେ ଭରତର୍ଷଭଃ। ଉପଯେମେ ମହାଵୀର୍ଯୋ ରୂପଦ୍ରଵିଣସଂଯୁତେ। ତଯୋଶ୍ଚକାର ସମଯଂ ମିଥଃ ସ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷ କାଶୀରାଜଙ୍କ ଦୁଇ ଜଣୀ ଜୁମ୍ଲା ଝିଅଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣୀ ରୂପ ଓ ଧନରେ ସମୃଦ୍ଧ; ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକ ମିଳିତ ଚୁକ୍ତି କଲେ।
ନାତିଵର୍ତିଷ୍ଯ ଇତ୍ଯେଵଂ ପତ୍ନୀଭ୍ଯାଂ ସନ୍ନିଧୌ ତଦା। ସ ତାଭ୍ଯାଂ ଶୁଶୁଭେ ରାଜା ପତ୍ନୀଭ୍ଯାଂ ଵସୁଧାଧିପଃ
ସେ ଦୁଇଁଜଣୀର ସାମ୍ନାରେ, ସେ ଚୁକ୍ତିକୁ କେବେ ଭଙ୍ଗ କରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ; ଏହିପରି ରାଜା, ପୃଥିବୀର ମାଲିକ, ତାଙ୍କ ଦୁଇଁଜଣୀ ସହ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।
ପ୍ରିଯାମ୍ଭାମନୁରୂପାଭ୍ଯାଂ କରେଣୁଭ୍ଯାମିଵ ଦ୍ଵିପଃ। ତଯୋର୍ମଧ୍ଯଗତଶ୍ଚାପି ରରାଜ ଵସୁଧାଧିପଃ
ପ୍ରିୟ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ଦୁଇ ମହିଳା ସହ ଥିବା ହାତୀ ପରି, ରାଜା ତାଙ୍କ ଦୁଇଁଜଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।
ଗଙ୍ଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ମୂର୍ତିମାନିଵ ସାଗରଃ। ଵିଷଯେଷୁ ନିମଗ୍ରସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଯୌଵନମତ୍ଯଗାତ୍
ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ସାଗର ଯେପରି ଦୃଶ୍ୟମାନ, ସେପରି ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ଲୀନ ଥିବା ଏହି ରାଜାଙ୍କ ଯୌବନ ଶୀଘ୍ର ଅତିତ ହୋଇଗଲା।
ନ ଚ ଵଂଶକରଃ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ଯାଜାଯତ କଶ୍ଚନ। ମଙ୍ଗଲୈର୍ବଭିର୍ହୋମୈଃ ପୁତ୍ରକାମାଭିରିଷ୍ଟିଭିଃ
ତାଙ୍କର ବଂଶ ଚାଲିବା ପାଇଁ ସେ ଅନେକ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ, ହୋମ, ଏବଂ ପୁଅ ପାଇଁ ଅନେକ ଉପାୟ କଲେ ମଧ୍ୟ, କୌଣସି ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲା ନାହିଁ।
ନାସସାଦ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପୁତ୍ରଂ କୁଲଵିଵର୍ଧନମ୍। ସ ଭାର୍ଯାଭ୍ଯାଂ ଚ ସହିତୋ ନିର୍ଵେଦମଗମଦ୍ଧୃଶମ୍
ସେ ରାଜା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପରିବାର ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ପୁଅ ପାଇଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ରାନୀ ସହିତ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ରାଜ୍ଯଂ ଚାପି ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ତପୋଵନମଥାଶ୍ରଯତ୍। ' ଵାର୍ଯମାଣଃ ପ୍ରକୃତିଭିର୍ନୃପଭକ୍ତ୍ଯା ଵିଶାମ୍ପତେ
ଏହାପରେ, ସେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ତପୋବନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରଜାମାନେ ଭଲପାଇବାରୁ ବାଞ୍ଚାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନ ରୁକିଲେ।
ଅଥ କାକ୍ଷୀଵତଃ ପୁତ୍ରଂ ଗୌତମସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ।। ଶୁଶ୍ରାଵ ତପସି ଶ୍ରେଷ୍ଠମୁଦାରଂ ଚଣ୍ଡକୌଶିକମ୍
ତାପରେ ସେ କାକ୍ଷୀବତ ଓ ଗୌତମଙ୍କର ପୁଅ, ମହାତ୍ମା ଚଣ୍ଡକୌଶିକଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଉଦାର।
ଯଦୃଚ୍ଛଯାଽଽଗତଂ ତଂ ତୁ ଵୃକ୍ଷମୂଲମୁପାଶ୍ରିତମ୍। ପତ୍ନୀଭ୍ଯାଂ ସହିତୋ ରାଜା ସର୍ଵଯତ୍ନୈରତୋଷଯତ୍
ସେ ମୁନି ଯେଉଁଠାରେ ଯାହାକୁ ଚାହିଁ ନାହିଁ, ଏକ ଗଛ ତଳେ ବସିଥିଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ରାନୀ ସହିତ ସମସ୍ତ ଉପାୟରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ବୃହଦ୍ରଥଂ ଚ ସ ଋଷିର୍ଯଥାଵଚ୍ଚାଭ୍ଯନନ୍ଦତ। ' ଉପଵିଷ୍ଟଃ ସ ତେନାଥ ଅନୁଜ୍ଞାତୋ ମହାତ୍ମନା
ସେ ମୁନି ବୃହଦ୍ରଥଙ୍କୁ ଯଥାଯଥିଭାବେ ସ୍ବାଗତ କଲେ। ପରେ, ଦୁଇଜଣେ ବସିଥିବାବେଳେ, ମହାତ୍ମା ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ।
ତମପୃଚ୍ଛତ୍ତଦା ଵିପ୍ରଃ କିମାଗମନମିତ୍ଯଥ। ଵିପ୍ରୈରନୁଗତସ୍ଯୈଵ ପତ୍ନୀଭ୍ଯାଂ ସହିତସ୍ଯ ଚ
ତାପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ରାନୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ବସିଥିବାବେଳେ, ମୁନି ପଚାରିଲେ— 'ତୁମେ କଣ କାରଣରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ?'
ସ ଉଵାଚ ମୁନିଂ ରାଜା ଭଗଵନ୍ନାସ୍ତି ମେ ସୁତଃ। ଅପୁତ୍ରସ୍ଯ ତୁ ରାଜ୍ଯେନ ଵୃଦ୍ଧତ୍ଵେ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ରାଜା ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭଗବନ୍, ମୋର କୌଣସି ପୁଅ ନାହିଁ। ପୁଅ ନଥିଲେ ବୟସ୍କ ବେଳେ ରାଜ୍ୟର କଣ ଉପଯୋଗ?'
ସୋଽହଂ ତପଶ୍ଚରିଷ୍ଯାମି ପତ୍ନୀଭ୍ଯାଂ ସହିତୋ ଵନେ। ନାପ୍ରଜସ୍ଯ ମୁନେ କିର୍ତିଃ ସ୍ଵଧା ଚୈଵାକ୍ଷଯା ଭଵେତ୍। ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ରାଜ୍ଞା ତୁ ମୁନିଃ କାରୁଣ୍ଯମାଗତଃ
'ତେଣୁ, ମୁଁ ମୋ ଦୁଇଜଣ ରାନୀ ସହିତ ଏଇ ଅରଣ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କରିବି। ମୁନି, ଯାହାଙ୍କ ପୁଅ ନାହିଁ, ସେଠାରେ କିର୍ତ୍ତି ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କେବେ ଟିକି ରହେ ନାହିଁ।' ରାଜା ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ମୁନିଙ୍କ ହୃଦୟରେ କରୁଣା ଜଗିଲା।
ତମବ୍ରଵୀତ୍ସତ୍ଯଧୃତିଃ ସତ୍ଯଵାଗୃଷିସତ୍ତମଃ। ପରିତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵରଂ ଵରଯ ସୁଵ୍ରତ
ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଧୃଢ଼ ବ୍ରତୀ ସେ ମହାମୁନି କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ରାଜାଧିରାଜ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଦାୟିକା ଚାହଁ, ମୋ ପାଖରୁ ମାଗ।'
ତତଃ ସଭାର୍ଯଃ ପ୍ରଣତସ୍ତମୁଵାଚ ବୃହଦ୍ରଥଃ। ପୁତ୍ରଦର୍ଶନନୈରାଶ୍ଯାଦ୍ବାଷ୍ପସନ୍ଦିଗ୍ଧଯା ଗିରା
ତାପରେ ବୃହଦ୍ରଥ ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ରାନୀ ସହିତ ମୁନିଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ, ପୁଅ ଦେଖିବାର ଆଶା ନଥିବାରୁ ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଗଲା।
ଭଗଵନ୍ ରାଜ୍ଯମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ପ୍ରସ୍ଥିତସ୍ଯ ତପୋଵନମ୍। କିଂ ଵରେଣାଲ୍ପଭାଗ୍ଯସ୍ଯ କିଂ ରାଜ୍ଯେନାପ୍ରଜସ୍ଯ ମେ
'ଭଗବନ୍, ମୁଁ ମୋର ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି ତପୋବନକୁ ଚାଲିଆସିଛି। ଏଭଳି ଅଭାଗା ପାଇଁ କିଛି ଦାୟିକାର କିମ୍ବା ପୁଅ ନଥିଲେ ରାଜ୍ୟର କଣ ଦରକାର?'
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନିର୍ଧ୍ଯାନମଗମନ୍କ୍ଷୁଭିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ତସ୍ଯୈଵ ଚାମ୍ରଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଛାଯାଯାଂ ସମୁପାଵିଶତ
ଏହା ଶୁଣି, ମୁନିଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା ଏବଂ ସେ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଗଲେ। ସେ ଏହି ଆମ୍ବ ଗଛର ଛାୟାରେ ବସିଥିଲେ।
ତସ୍ଯୋପଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ମୁନେରୁତ୍ସଙ୍ଗେ ନିପପାତ ହ। ଅଵାନମଶୁକାଦଷ୍ଟମେକମାମ୍ରଫଲଂ କିଲ
ସେ ମୁନି ବସିଥିବାବେଳେ, ଏକ ଫଳ ପକା ଆମ୍ବ, ଯାହାକୁ ଏକ ମକୁଡ଼ି କାମୁଡ଼ିଥିଲା, ତାଙ୍କର କୋଳରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ତତ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ହୃଦଯେନାଭିମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଚ। ରାଜ୍ଞେ ଦଦାଵପ୍ରତିମଂ ପୁତ୍ରସମ୍ପ୍ରାପ୍ତିକାରଣମ୍
ସେ ମହାମୁନି ଏହି ଆମ୍ବ ଫଳକୁ ହୃଦୟରେ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଧରିଲେ ଏବଂ ଏହାକୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଯାହା ଅପୂର୍ବ ପୁଅ ପାଇବାର ଉପାୟ।
ଉଵାଚ ଚ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତଂ ରାଜାନଂ ମହାମୁନିଃ। ଗଚ୍ଛ ରାଜନ୍କୃତାର୍ଥୋଽସି ନିଵର୍ତସ୍ଵ ନରାଧିପ
ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ମୁନି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ରାଜା, ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି, ଏବେ ତୁମେ ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ।'
ଏଷ ତେ ତନଯୋ ରାଜନ୍ମା ତପେହ ତପୋଵନେ। ପ୍ରଜାଃ ପାଲଯ ଧର୍ମେଣ ଏଵ ଧର୍ମୋ ମହୀକ୍ଷିତାମ୍
'ରାଜା, ଏହି ଫଳ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ପୁଅ ହେବ। ଏଠାରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଧର୍ମରେ ଅନୁସାରି ତୁମ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପାଳନ କର, କାରଣ ଏହା ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।'
ଯଜସ୍ଵ ଵିଵିଧୈର୍ଯଜ୍ଞୈରିନ୍ଦ୍ରଂ ତର୍ପଯ ଚେନ୍ଦୁନା। ପୁତ୍ରଂ ରାଜ୍ଯେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ତତ ଆଶ୍ରମମାଵ୍ରଜ
'ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କର। ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇଦେଲେ ପରେ, ତାପରେ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସ।'
ଅଷ୍ଟୌ ଵରାନ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ପାର୍ଥିଵ। ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯତ୍ଵମଜେଯତ୍ଵଂ ଯୁଦ୍ଧେଷୁ ଚ ତଥା ମତିଃ
ହେ ରାଜା, ମୁଁ ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ ଆଠଟି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛି—ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି, ଅଜୟ ହେବା, ଯୁଦ୍ଧରେ ବୁଦ୍ଧିମତି ଓ ଚତୁରତା,
ପ୍ରିଯାତିଥେଯତାଂ ଚୈଵ ଦୀନାନାମନ୍ଵଵେକ୍ଷଣମ୍। ତଥା ବଲଂ ଚ ସୁଭହଲ୍ଲୋକେ କୀର୍ତି ଚ ଶାଶ୍ଵତୀମ୍
ଅତିଥିମାନେ ଆସିଲେ ସମ୍ମାନ, ଦୁଃଖୀମାନେ ପାଇଁ ଦୟା, ବହୁତ ଶକ୍ତି, ଏହି ଜଗତରେ ଅମର କୀର୍ତ୍ତି,