ଜାତସ୍ଯ ଭାରତେ ଵଂଶେ ତଥା କୁନ୍ତ୍ଯାଃ ସୁତସ୍ଯ ଚ। ଯା ଵୈ ଯୁକ୍ତା ମତିଃ ସେଯମର୍ଜୁନେନ ପ୍ରଦର୍ଶିତା
ଭାରତ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ଯେପରି ଉଚିତ, ସେପରି ଦୃଢ଼ ମନୋଭାବ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛନ୍ତି।
ନ ସ୍ମ ମୃତ୍ଯୁଂ ଵଯଂ ଵିଦ୍ମ ରାତ୍ରୌ ଵା ଯଦି ଵା ଦିଵା। ନ ଚାପି କଞ୍ଚିଦମରମଯୁଦ୍ଧେନାନୁଶୁଶ୍ରୁମ
ଆମେ ମୃତ୍ୟୁ କେବେ ଆସିବ, ଦିନକି ରାତି, ଜାଣିନାହିଁ। ଯୁଦ୍ଧକୁ ଏଡ଼ି ଅମର ହୋଇଥିବା କାହାର ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଶୁଣିନାହିଁ।
ଏତାଵଦେଵ ପୁରୁଷୈଃ କାର୍ଯଂ ହୃଦଯତୋଷଣମ୍। ନଯେନ ଵିଧିଦୃଷ୍ଟେନ ଯଦୁପକ୍ରମତେ ପରାନ୍
ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଉଚିତ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଠିକ୍ ଉପାୟ ନେଇ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ବିରୋଧରେ କିଛି କାମ କରିବାକୁ ଯେତେବେଳେ ଆରମ୍ଭ କରେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉଅଁତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ସୁନଯସ୍ଯାନପାଯସ୍ଯ ସଂଯୋଗେ ପରମଃ କ୍ରମଃ। ସଙ୍ଗତ୍ଯା ଜାଯତେଽସାମ୍ଯଂ ସାମ୍ଯଂ ଚ ନ ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵଯୋଃ
ଠିକ୍ ଓ ନିର୍ଵିଘ୍ନ ନୀତି ସହିତ ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ହୁଏ, ସେଠାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଫଳ ହେଉଛି ଅସମତା; ଏକତା ଦ୍ୱାରା ଅସମତା ହୁଏ, ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ଏକ ସମତା ହୁଏ ନାହିଁ।
ଅନଯସ୍ଯାନୁପାଯସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ ପରମଃ କ୍ଷଯଟଃ। ସଂଶଯୋ ଜାଯତେ ସାମ୍ଯାଜ୍ଜଯଶ୍ଚ ନ ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵଯୋଃ
ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅଉଚିତ୍ୟହୀନ ଉପାୟ ସହିତ ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ହୁଏ, ସେଠାରେ ସର୍ବାଧିକ କ୍ଷତି ହୁଏ; ସମତା ଦ୍ୱାରା ସନ୍ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଦୁଇପକ୍ଷର କାହାରି ବିଜୟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ତେ ଵଯଂ ନଯମାସ୍ଥାଯ ଶତ୍ରୁଦେଶସମୀପଗାଃ। କଥମନ୍ତଂ ନ ଗଚ୍ଛେମ ଵୃକ୍ଷସ୍ଯେଵ ନଦୀରଯାଃ।। ପରରନ୍ଧ୍ରେ ପରାକ୍ରାନ୍ତାଃ ସ୍ଵରନ୍ଧ୍ରାଵରଣେ ସ୍ଥିତାଃ
ଆମେ ନୀତି ଅନୁସରି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦେଶ ନିକଟରେ ଅଛୁ; ଯେପରି ନଦୀର ପାଣି ଗଛ ପାଖକୁ ଯାଏ, ସେପରି କିପରି ଆମେ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିପାରିବୁ ନାହିଁ? ଆମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦୁର୍ବଳ ସ୍ଥାନକୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛୁ, ଆମର ଦୁର୍ବଳତାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛୁ।
ଵ୍ଯୂଢାନୀକୈରତିବଲୈର୍ନ ଯୁଦ୍ଵ୍ଯେଦରିଭିଃ ସହ। ଇତି ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ନୀତିସ୍ତନ୍ମମାପୀହ ରୋଚତେ
ବଡ଼ ସେନା ବା ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ସେନା ନେଇ ଖୋଲା ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସହ କେବେ ଲଢ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହି ନୀତି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଏହିପରି ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଲାଗୁଛି।
ଅନଵଦ୍ଯା ହ୍ଯସମ୍ବୁଦ୍ଧାଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଃ ଶତ୍ରୁସଦ୍ମ ତତ୍। ଶତ୍ରୁଦେଶମୁପାକ୍ରମ୍ଯ ତଂ କାମଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାମହେ
ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଦୋଷହୀନ ଓ ଅପରିଚିତ ଭାବେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବୁ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଆମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆମ ଇଚ୍ଛିତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇପାରିବୁ।
ଏକୋ ହ୍ଯେଵ ଶ୍ରିଯଂ ନିତ୍ଯଂ ବିଭର୍ତି ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ। ଅନ୍ତରାତ୍ମେଵ ଭୂତାନାଂ ତତ୍କ୍ଷଯଂ ନୈଵ ଲକ୍ଷଯେ
ହେ ମନ୍ୟମାନ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ, କେବଳ ଗୋଟିଏ ଲୋକ ସଦା ଭାଗ୍ୟ ଧାରଣ କରେ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ଆତ୍ମା ପରି, ମୁଁ ଏହାର ନାଶ ଦେଖୁନାହିଁ।
ଅଥଵୈନଂ ନିହତ୍ଯାଜୌ ଶେଷେଣାପି ସମାହତାଃ। ପ୍ରାପ୍ନୁଯାମ ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଜ୍ଞାତିତ୍ରାଣପରାଯଣାଃ
କିମ୍ବା ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଉ, ଆମ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଲୋକ ଅଟୁଟ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମେ ନିଜ ଜନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବୁ।
କୃଷ୍ଣ କୋଽଯଂ ଜରାସନ୍ଧଃ କିଂଵୀର୍ଯଃ କିମ୍ପରାକ୍ରମଃ। ଯସ୍ତ୍ଵାଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଗ୍ନିସଦୃଶଂ ନ ଦଗ୍ଧଃ ଶଲଭୋ ଯଥା
କୃଷ୍ଣ, ଏହି ଜରାସନ୍ଧ କିଏ? ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କେତେ, ପ୍ରଭାବ କେତେ? ତୁମେ ଅଗ୍ନି ପରି ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତୁମକୁ ଛୁଇଁଲା ପରେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଏକ ଶଳଭ ପରି ଦଗ୍ଧ ହେଲା ନାହିଁ?
ଶୃଣୁ ରାଜଞ୍ଜରାସନ୍ଧୋ ଯଦ୍ଵୀର୍ଯୋ ଯତ୍ପରାକ୍ରମଃ। ଯଥା ଚୋପେକ୍ଷିତୋଽସ୍ମାଭିର୍ବହୁଶଃ କୃତଵିପ୍ରିଯଃ
ହେ ରାଜା, ଏବେ ତୁମେ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ସେ କିପରି ଆମକୁ ବାରମ୍ବାର କ୍ଷତି କରିଥିଲେ ଓ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅବହେଳା କରିଥିଲୁ।
ଅକ୍ଷୌହିଣୀନାଂ ତିସୃଣାଂ ପତିଃ ସମରଦର୍ପିତଃ। ରାଜା ବୃହଦ୍ରଥୋ ନାମ ମଗଧାଧିପତିର୍ବଲୀ
ସେ ତିନି ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନାର ମାଲିକ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଗର୍ବିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଗଧର ରାଜା ବୃହଦ୍ରଥ ନାମକ।
ରୂପଵାନ୍ଵୀର୍ଯସମ୍ପନ୍ନଃ ଶ୍ରୀମାନତୁଲଵିକ୍ରମଃ। ନିତ୍ଯଂ ଦୀକ୍ଷାଙ୍କିତତନୁଃ ଶତକ୍ରତୁରିଵାପରଃ
ସେ ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଅପୂର୍ବ ପ୍ରାକ୍ରମୀ, ସଦା ନିୟମରେ ଅଟୁଟ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଅପରିମିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ତେଜସା ସୂର୍ଯସଙ୍କାଶଃ କ୍ଷମଯା ପୃଥିଵୀସମଃ। ଯଶ୍ଚାନ୍ତକସମଃ କ୍ରୋଧେ ଶ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ରଵଣୋପମଃ
ତାଙ୍କର ତେଜ ରବି ପରି, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ପୃଥିବୀ ପରି, କ୍ରୋଧରେ ଯମ ପରି, ଧନରେ କୁବେର ପରି।
ସ୍ଵରାଜ୍ଯଂ କାରଯାମାସ ମଗଧେଷୁ ଗିରିଵ୍ରଜେ'। ତସ୍ଯାଭିଜନସଂଯୁକ୍ତୈର୍ଗଣୈର୍ଭରତସତ୍ତମ। ଵ୍ଯାପ୍ତେଯଂ ପୃଥିଵୀ ସର୍ଵା ସୂର୍ଯସ୍ଯେଵ ଗଭସ୍ତିଭିଃ
ସେ ଗିରିବ୍ରଜରେ ମଗଧରେ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ବଂଶୀୟ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ବ୍ୟାପି ଦେଲେ।
ସ କାଶିରାଜସ୍ଯ ସୁତେ ଯମଜେ ଭରତର୍ଷଭଃ। ଉପଯେମେ ମହାଵୀର୍ଯୋ ରୂପଦ୍ରଵିଣସଂଯୁତେ। ତଯୋଶ୍ଚକାର ସମଯଂ ମିଥଃ ସ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷ କାଶୀରାଜଙ୍କ ଦୁଇ ଜଣୀ ଜୁମ୍ଲା ଝିଅଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣୀ ରୂପ ଓ ଧନରେ ସମୃଦ୍ଧ; ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକ ମିଳିତ ଚୁକ୍ତି କଲେ।
ନାତିଵର୍ତିଷ୍ଯ ଇତ୍ଯେଵଂ ପତ୍ନୀଭ୍ଯାଂ ସନ୍ନିଧୌ ତଦା। ସ ତାଭ୍ଯାଂ ଶୁଶୁଭେ ରାଜା ପତ୍ନୀଭ୍ଯାଂ ଵସୁଧାଧିପଃ
ସେ ଦୁଇଁଜଣୀର ସାମ୍ନାରେ, ସେ ଚୁକ୍ତିକୁ କେବେ ଭଙ୍ଗ କରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ; ଏହିପରି ରାଜା, ପୃଥିବୀର ମାଲିକ, ତାଙ୍କ ଦୁଇଁଜଣୀ ସହ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।
ପ୍ରିଯାମ୍ଭାମନୁରୂପାଭ୍ଯାଂ କରେଣୁଭ୍ଯାମିଵ ଦ୍ଵିପଃ। ତଯୋର୍ମଧ୍ଯଗତଶ୍ଚାପି ରରାଜ ଵସୁଧାଧିପଃ
ପ୍ରିୟ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ଦୁଇ ମହିଳା ସହ ଥିବା ହାତୀ ପରି, ରାଜା ତାଙ୍କ ଦୁଇଁଜଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।
ଗଙ୍ଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ମୂର୍ତିମାନିଵ ସାଗରଃ। ଵିଷଯେଷୁ ନିମଗ୍ରସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଯୌଵନମତ୍ଯଗାତ୍
ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ସାଗର ଯେପରି ଦୃଶ୍ୟମାନ, ସେପରି ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ଲୀନ ଥିବା ଏହି ରାଜାଙ୍କ ଯୌବନ ଶୀଘ୍ର ଅତିତ ହୋଇଗଲା।
ନ ଚ ଵଂଶକରଃ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ଯାଜାଯତ କଶ୍ଚନ। ମଙ୍ଗଲୈର୍ବଭିର୍ହୋମୈଃ ପୁତ୍ରକାମାଭିରିଷ୍ଟିଭିଃ
ତାଙ୍କର ବଂଶ ଚାଲିବା ପାଇଁ ସେ ଅନେକ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ, ହୋମ, ଏବଂ ପୁଅ ପାଇଁ ଅନେକ ଉପାୟ କଲେ ମଧ୍ୟ, କୌଣସି ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲା ନାହିଁ।
ନାସସାଦ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପୁତ୍ରଂ କୁଲଵିଵର୍ଧନମ୍। ସ ଭାର୍ଯାଭ୍ଯାଂ ଚ ସହିତୋ ନିର୍ଵେଦମଗମଦ୍ଧୃଶମ୍
ସେ ରାଜା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପରିବାର ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ପୁଅ ପାଇଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ରାନୀ ସହିତ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ରାଜ୍ଯଂ ଚାପି ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ତପୋଵନମଥାଶ୍ରଯତ୍। ' ଵାର୍ଯମାଣଃ ପ୍ରକୃତିଭିର୍ନୃପଭକ୍ତ୍ଯା ଵିଶାମ୍ପତେ
ଏହାପରେ, ସେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ତପୋବନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରଜାମାନେ ଭଲପାଇବାରୁ ବାଞ୍ଚାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନ ରୁକିଲେ।
ଅଥ କାକ୍ଷୀଵତଃ ପୁତ୍ରଂ ଗୌତମସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ।। ଶୁଶ୍ରାଵ ତପସି ଶ୍ରେଷ୍ଠମୁଦାରଂ ଚଣ୍ଡକୌଶିକମ୍
ତାପରେ ସେ କାକ୍ଷୀବତ ଓ ଗୌତମଙ୍କର ପୁଅ, ମହାତ୍ମା ଚଣ୍ଡକୌଶିକଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଉଦାର।
ଯଦୃଚ୍ଛଯାଽଽଗତଂ ତଂ ତୁ ଵୃକ୍ଷମୂଲମୁପାଶ୍ରିତମ୍। ପତ୍ନୀଭ୍ଯାଂ ସହିତୋ ରାଜା ସର୍ଵଯତ୍ନୈରତୋଷଯତ୍
ସେ ମୁନି ଯେଉଁଠାରେ ଯାହାକୁ ଚାହିଁ ନାହିଁ, ଏକ ଗଛ ତଳେ ବସିଥିଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ରାନୀ ସହିତ ସମସ୍ତ ଉପାୟରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ବୃହଦ୍ରଥଂ ଚ ସ ଋଷିର୍ଯଥାଵଚ୍ଚାଭ୍ଯନନ୍ଦତ। ' ଉପଵିଷ୍ଟଃ ସ ତେନାଥ ଅନୁଜ୍ଞାତୋ ମହାତ୍ମନା
ସେ ମୁନି ବୃହଦ୍ରଥଙ୍କୁ ଯଥାଯଥିଭାବେ ସ୍ବାଗତ କଲେ। ପରେ, ଦୁଇଜଣେ ବସିଥିବାବେଳେ, ମହାତ୍ମା ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ।
ତମପୃଚ୍ଛତ୍ତଦା ଵିପ୍ରଃ କିମାଗମନମିତ୍ଯଥ। ଵିପ୍ରୈରନୁଗତସ୍ଯୈଵ ପତ୍ନୀଭ୍ଯାଂ ସହିତସ୍ଯ ଚ
ତାପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ରାନୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ବସିଥିବାବେଳେ, ମୁନି ପଚାରିଲେ— 'ତୁମେ କଣ କାରଣରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ?'
ସ ଉଵାଚ ମୁନିଂ ରାଜା ଭଗଵନ୍ନାସ୍ତି ମେ ସୁତଃ। ଅପୁତ୍ରସ୍ଯ ତୁ ରାଜ୍ଯେନ ଵୃଦ୍ଧତ୍ଵେ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ରାଜା ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭଗବନ୍, ମୋର କୌଣସି ପୁଅ ନାହିଁ। ପୁଅ ନଥିଲେ ବୟସ୍କ ବେଳେ ରାଜ୍ୟର କଣ ଉପଯୋଗ?'
ସୋଽହଂ ତପଶ୍ଚରିଷ୍ଯାମି ପତ୍ନୀଭ୍ଯାଂ ସହିତୋ ଵନେ। ନାପ୍ରଜସ୍ଯ ମୁନେ କିର୍ତିଃ ସ୍ଵଧା ଚୈଵାକ୍ଷଯା ଭଵେତ୍। ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ରାଜ୍ଞା ତୁ ମୁନିଃ କାରୁଣ୍ଯମାଗତଃ
'ତେଣୁ, ମୁଁ ମୋ ଦୁଇଜଣ ରାନୀ ସହିତ ଏଇ ଅରଣ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କରିବି। ମୁନି, ଯାହାଙ୍କ ପୁଅ ନାହିଁ, ସେଠାରେ କିର୍ତ୍ତି ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କେବେ ଟିକି ରହେ ନାହିଁ।' ରାଜା ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ମୁନିଙ୍କ ହୃଦୟରେ କରୁଣା ଜଗିଲା।
ତମବ୍ରଵୀତ୍ସତ୍ଯଧୃତିଃ ସତ୍ଯଵାଗୃଷିସତ୍ତମଃ। ପରିତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵରଂ ଵରଯ ସୁଵ୍ରତ
ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଧୃଢ଼ ବ୍ରତୀ ସେ ମହାମୁନି କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ରାଜାଧିରାଜ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଦାୟିକା ଚାହଁ, ମୋ ପାଖରୁ ମାଗ।'