ଯଦି ତ୍ଵେନଂ ମହାରାଜ ଯଜ୍ଞଂ ପ୍ରାପ୍ତୁମଭୀପ୍ସସି। ଯତସ୍ଵ ତେଷାଂ ମୋକ୍ଷାଯ ଜରାସନ୍ଧଵଧାଯ ଚ
ଯଦି ତୁମେ, ହେ ମହାରାଜା, ସେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ଓ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର।
ସମାରମ୍ଭୋ ନ ଶକ୍ଯୋଽଯମନ୍ଯଥା କୁରୁନନ୍ଦନ। ରାଜସୂଯସ୍ଯ କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ କର୍ତୁଂ ମତିମତାଂ ଵର
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ହେ କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଏଭଳି ଉପାୟରେ ମାତ୍ର ରାଜସୂୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ, ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଇତ୍ଯେଷା ମେ ମତୀ ରାଜନ୍ଯଥା ଵା ମନ୍ଯସେଽନଘ। ଏଵଂ ଗତେ ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସ୍ଵଯଂ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ହେତୁଭିଃ
ଏହା ମୋର ମତ, ହେ ରାଜା; ତୁମେ ଯଦି ଅନ୍ୟ ଭାବେ ଭାବୁଛ, ହେ ନିଷ୍ପାପ, ତେବେ କାରଣ ବିଚାର କରି ତୁମ ମତ ମୋତେ କୁହ।
ସମ୍ରାଡ୍ଗୁଣମଭୀପ୍ସନ୍ଵୈ ଯୁଷ୍ମାନ୍ସ୍ଵାର୍ଥପରାଯଣଃ। କଥଂ ପ୍ରହିଣୁଯାଂ କୃଷ୍ଣ ସୋଽହଂ କେଵଲସାହସାତ୍
ମୁଁ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ସମ୍ରାଟ୍ ପଦ ଚାହିଁ, କେବଳ ଅବିବେକରେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମକୁ କିପରି ପଠାଇପାରିବି?
ଭୀମାର୍ଜୁନାଵୁଭୌ ନେତ୍ରେ ମନୋ ମନ୍ଯେ ଜନାର୍ଦନମ୍। ମନଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଵିହୀନସ୍ଯ କୀଦୃଶଂ ଜୀଵିତଂ ଭଵେତ୍
ମୁଁ ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ଆଖି ଭାବେ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ମନ ଭାବେ ଭାବୁଛି। ଯଦି କାହାର ମନ ଓ ଆଖି ନଥାଏ, ସେମାନେ କେମିତି ବଞ୍ଚିବେ?
ଜରାସନ୍ଧବଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୁଷ୍ପାରଂ ଭୀମଵିକ୍ରମମ୍। ଯମୋପି ନ ଵିଜେତାଽଽଜୌ ତତ୍ର ଵଃ କିଂ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଜରାସନ୍ଧଙ୍କର ଅପରିଜିତ ଏବଂ ଭୀମଙ୍କ ଶୌର୍ୟରେ ଭରିଥିବା ସେନା ସାମ୍ନା କରି, ଯେଉଁଠାରେ ଯମ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ତୁମେ କଣ କରିପାରିବ?
ଅସ୍ମିଂସ୍ତ୍ଵର୍ଥାନ୍ତରେ ଯୁକ୍ତମନର୍ଥଃ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ। ତସ୍ମାନ୍ନ ପ୍ରତିପତ୍ତିସ୍ତୁ କାର୍ଯା ଯୁକ୍ତା ମତା ମମ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଯୋଗ୍ୟ ଉପାୟ ଅନୁସରିଲେ ଦୁର୍ଗତି ହୁଏ। ତେଣୁ ମୋ ମତରେ ସେପରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯଥାଽହଂ ଵିମୃଶାମ୍ଯେକସ୍ତତ୍ତାଵଚ୍ଛ୍ରୂଯତାଂ ମମ। ସଂନ୍ଯାସଂ ରୋଚଯେ ସାଧୁ କାର୍ଯସ୍ଯାସ୍ଯ ଜନାର୍ଦନ। ପ୍ରତିହନ୍ତି ମନୋ ମେଽଦ୍ଯ ରାଜସୂଯୋ ଦୂରାହରଃ
ମୋର ଭଲଭାବରେ ଭାବିଥିବା କଥା ଏବେ ଶୁଣ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଁ ବିରକ୍ତିକୁ ଭଲ ପାଉଛି। ଆଜି ମୋର ମନ ଦୂର ଓ କଠିନ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ।
ପାର୍ଥଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଧନୁଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠମକ୍ଷଯ୍ଯୌ ଚ ମହେଷୁଧୀ। ରଥଂ ଧ୍ଵଜଂ ହଯାଂଶ୍ଚୈଵ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମଭାଷତ
ପାର୍ଥ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ, ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷୟ ତୁଣୀର, ରଥ, ପତାକା ଓ ଘୋଡ଼ା ପାଇ ପରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଧନୁଃ ଶସ୍ତ୍ରଂ ଶରା ଵୀର୍ଯଂ ପକ୍ଷୋ ଭୂମିର୍ଯଶୋ ବଲମ୍। ପ୍ରାପ୍ତମେତନ୍ମଯ ରାଜନ୍ଦୁଷ୍ପ୍ରାପଂ ଯଦଭୀପ୍ସିତମ୍
ରାଜା, ଧନୁଷ, ଅସ୍ତ୍ର, ବାଣ, ଶକ୍ତି, ସହଯୋଗୀ, ଜମି, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଶକ୍ତି—ଯାହା ମୋତେ ଚାହିଁଥିଲି ଓ ମିଳିବା କଠିନ, ସେସବୁ ମୁଁ ଏବେ ପାଇଛି।
କୁଲେ ଜନ୍ମ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ଵୈଦ୍ଯାଃ ସାଧୁ ସୁନିଷ୍ଠିତାଃ। ବଲେନ ସଦୃଶଂ ନାସ୍ତି ଵୀର୍ଯଂ ତୁ ମମ ରୋଚତେ
ଚିକିତ୍ସକମାନେ ଭଲ ବଂଶରେ ଜନ୍ମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ସବୁଠାରୁ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ଏହା ସହିତ କିଛି ତୁଳନା ନାହିଁ।
କୃତଵୀର୍ଯକୁଲେ ଜାତୋ ନିର୍ଵୀର୍ଯଃ କିଂ କରିଷ୍ଯତି। ନିର୍ଵୀର୍ଯେ ତୁ କୁଲେ ଜାତୋ ଵୀର୍ଯଵାଂସ୍ତୁ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
କୃତବୀର୍ୟଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ସେ କଣ କରିପାରିବ? ତେବେ ଦୁର୍ବଳ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଶକ୍ତି ଥାଏ, ସେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
କ୍ଷତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵଶୋ ରାଜନ୍ଯସ୍ଯ ଵୃତ୍ତିର୍ଦ୍ଵିଷଜ୍ଜଯେ। ସର୍ଵୈଗୁଣୈର୍ଵିହୀନୋଽପି ଵୀର୍ଯଵାନ୍ହି ତରେନ୍ଦ୍ରିପୂନ୍
କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିବା। ସମସ୍ତ ଗୁଣ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେଠାରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରେ।
ସର୍ଵୈରପି ଗୁଣୈର୍ଯୁକ୍ତୋ ନିର୍ଵୀର୍ଯଃ କିଂ କରିଷ୍ଯତି। ଜଯସ୍ଯ ହେତୁଃ ସିଦ୍ଧିର୍ହି କର୍ମ ଦୈଵଂ ଚ ସଂଶ୍ରିତମ୍
ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ସେ କଣ କରିପାରିବ? ଜୟର କାରଣ ହେଉଛି କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭାଗ୍ୟରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ।
ସଂଯୁକ୍ତୋ ହି ବଲୈଃ କଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରମାଦାନ୍ନୋପଯୁଜ୍ଯତେ
ଯଦିଓ କେହି ବହୁତ ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅସାବଧାନ ହେଲେ, ସେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିପାରେନାହିଁ।
ତେନ ଦ୍ଵାରେଣ ଶତ୍ରୁଭ୍ଯଃ କ୍ଷୀଯତେ ସବଲୋ ରିପୁଃ
ସେଇ ଅବସର ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସେନା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଦୈନ୍ଯଂ ଯଥା ବଲଵତି ତଥା ମୋହୋ ବଲାନ୍ଵିତେ। ତାଵୁଭୌ ନାଶକୌ ହେତୂ ରାଜ୍ଞା ତ୍ଯାଜ୍ଯୌ ଜଯାର୍ଥିନା
ଯେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରେ, ସେପରି ଶକ୍ତିବାନଙ୍କୁ ମୂଢତା ଆବର୍ତ୍ତ କରେ। ଏହି ଦୁଇଟି ନାଶର କାରଣ ଏବଂ ଜୟ ଚାହୁଁଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଏହା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଜରାସନ୍ଧିଵିନାଶଂ ଚ ରାଜ୍ଞାଂ ଚ ପରିରକ୍ଷଣମ୍। ଯଦି କୁର୍ଯାମ୍ ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ କିଂ ତତଃ ପରମଂ ଭଵେତ୍
ଯଦି ଆମେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ଓ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେବୁ, ତେବେ ଏଠାରୁ ଉପରେ କଣ ସାଧନା ହୋଇପାରିବ?
ଅନାରମ୍ଭେ ହି ନିଯତୋ ଭଵେଦଗୁଣନିଶ୍ଚଯଃ। ଗୁଣାନ୍ନିଃ ସଂଶଯାଦ୍ରାଜନ୍ନୈର୍ଗୁଣ୍ଯଂ ମନ୍ଯସେ କଥମ୍
କିଛି ଆରମ୍ଭ ନହେଲେ ଗୁଣ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ। ରାଜା, ପରୀକ୍ଷା ଛାଡ଼ି ତୁମେ କିପରି ଦୁର୍ଗୁଣ ବୋଲି ଭାବୁଛ?
କାଷାଯଂ ସୁଲଭଂ ପଶ୍ଚାନ୍ମୁନୀନାଂ ଶମମିଚ୍ଛତାମ୍। ସାମ୍ରାଜ୍ଯଂ ତୁ ଭଵେଚ୍ଛକ୍ଯଂ ଵଯଂ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମହେ ପରାନ୍
ଶାନ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ମୁନିମାନେ ପରେ କଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଲାଗିପାରିବ। ଆମେ ଏବେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା।
ଜାତସ୍ଯ ଭାରତେ ଵଂଶେ ତଥା କୁନ୍ତ୍ଯାଃ ସୁତସ୍ଯ ଚ। ଯା ଵୈ ଯୁକ୍ତା ମତିଃ ସେଯମର୍ଜୁନେନ ପ୍ରଦର୍ଶିତା
ଭାରତ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ଯେପରି ଉଚିତ, ସେପରି ଦୃଢ଼ ମନୋଭାବ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛନ୍ତି।
ନ ସ୍ମ ମୃତ୍ଯୁଂ ଵଯଂ ଵିଦ୍ମ ରାତ୍ରୌ ଵା ଯଦି ଵା ଦିଵା। ନ ଚାପି କଞ୍ଚିଦମରମଯୁଦ୍ଧେନାନୁଶୁଶ୍ରୁମ
ଆମେ ମୃତ୍ୟୁ କେବେ ଆସିବ, ଦିନକି ରାତି, ଜାଣିନାହିଁ। ଯୁଦ୍ଧକୁ ଏଡ଼ି ଅମର ହୋଇଥିବା କାହାର ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଶୁଣିନାହିଁ।
ଏତାଵଦେଵ ପୁରୁଷୈଃ କାର୍ଯଂ ହୃଦଯତୋଷଣମ୍। ନଯେନ ଵିଧିଦୃଷ୍ଟେନ ଯଦୁପକ୍ରମତେ ପରାନ୍
ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଉଚିତ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଠିକ୍ ଉପାୟ ନେଇ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ବିରୋଧରେ କିଛି କାମ କରିବାକୁ ଯେତେବେଳେ ଆରମ୍ଭ କରେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉଅଁତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ସୁନଯସ୍ଯାନପାଯସ୍ଯ ସଂଯୋଗେ ପରମଃ କ୍ରମଃ। ସଙ୍ଗତ୍ଯା ଜାଯତେଽସାମ୍ଯଂ ସାମ୍ଯଂ ଚ ନ ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵଯୋଃ
ଠିକ୍ ଓ ନିର୍ଵିଘ୍ନ ନୀତି ସହିତ ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ହୁଏ, ସେଠାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଫଳ ହେଉଛି ଅସମତା; ଏକତା ଦ୍ୱାରା ଅସମତା ହୁଏ, ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ଏକ ସମତା ହୁଏ ନାହିଁ।
ଅନଯସ୍ଯାନୁପାଯସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ ପରମଃ କ୍ଷଯଟଃ। ସଂଶଯୋ ଜାଯତେ ସାମ୍ଯାଜ୍ଜଯଶ୍ଚ ନ ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵଯୋଃ
ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅଉଚିତ୍ୟହୀନ ଉପାୟ ସହିତ ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ହୁଏ, ସେଠାରେ ସର୍ବାଧିକ କ୍ଷତି ହୁଏ; ସମତା ଦ୍ୱାରା ସନ୍ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଦୁଇପକ୍ଷର କାହାରି ବିଜୟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ତେ ଵଯଂ ନଯମାସ୍ଥାଯ ଶତ୍ରୁଦେଶସମୀପଗାଃ। କଥମନ୍ତଂ ନ ଗଚ୍ଛେମ ଵୃକ୍ଷସ୍ଯେଵ ନଦୀରଯାଃ।। ପରରନ୍ଧ୍ରେ ପରାକ୍ରାନ୍ତାଃ ସ୍ଵରନ୍ଧ୍ରାଵରଣେ ସ୍ଥିତାଃ
ଆମେ ନୀତି ଅନୁସରି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦେଶ ନିକଟରେ ଅଛୁ; ଯେପରି ନଦୀର ପାଣି ଗଛ ପାଖକୁ ଯାଏ, ସେପରି କିପରି ଆମେ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିପାରିବୁ ନାହିଁ? ଆମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦୁର୍ବଳ ସ୍ଥାନକୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛୁ, ଆମର ଦୁର୍ବଳତାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛୁ।
ଵ୍ଯୂଢାନୀକୈରତିବଲୈର୍ନ ଯୁଦ୍ଵ୍ଯେଦରିଭିଃ ସହ। ଇତି ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ନୀତିସ୍ତନ୍ମମାପୀହ ରୋଚତେ
ବଡ଼ ସେନା ବା ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ସେନା ନେଇ ଖୋଲା ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସହ କେବେ ଲଢ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହି ନୀତି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଏହିପରି ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଲାଗୁଛି।
ଅନଵଦ୍ଯା ହ୍ଯସମ୍ବୁଦ୍ଧାଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଃ ଶତ୍ରୁସଦ୍ମ ତତ୍। ଶତ୍ରୁଦେଶମୁପାକ୍ରମ୍ଯ ତଂ କାମଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାମହେ
ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଦୋଷହୀନ ଓ ଅପରିଚିତ ଭାବେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବୁ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଆମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆମ ଇଚ୍ଛିତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇପାରିବୁ।
ଏକୋ ହ୍ଯେଵ ଶ୍ରିଯଂ ନିତ୍ଯଂ ବିଭର୍ତି ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ। ଅନ୍ତରାତ୍ମେଵ ଭୂତାନାଂ ତତ୍କ୍ଷଯଂ ନୈଵ ଲକ୍ଷଯେ
ହେ ମନ୍ୟମାନ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ, କେବଳ ଗୋଟିଏ ଲୋକ ସଦା ଭାଗ୍ୟ ଧାରଣ କରେ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ଆତ୍ମା ପରି, ମୁଁ ଏହାର ନାଶ ଦେଖୁନାହିଁ।
ଅଥଵୈନଂ ନିହତ୍ଯାଜୌ ଶେଷେଣାପି ସମାହତାଃ। ପ୍ରାପ୍ନୁଯାମ ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଜ୍ଞାତିତ୍ରାଣପରାଯଣାଃ
କିମ୍ବା ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଉ, ଆମ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଲୋକ ଅଟୁଟ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମେ ନିଜ ଜନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବୁ।