କିଂ କର୍ମ ତେନାଚରିତଂ ତପୋ ଵା ନିଯତଵ୍ରତ। ଯେନାସୌ ସହ ଶକ୍ରେଣ ସ୍ପର୍ଧଦେ ସୁମହାଯଶାଃ
ସେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କଣ କର୍ମ କରିଥିଲେ, କିମ୍ବା କଣ ତପସ୍ୟା କି ନିଶ୍ଚିତ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେ ଶକ୍ରଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କରିପାରିଲେ?
ପିତୃଲୋକଗତଶ୍ଚୈଵ ତ୍ଵଯା ଵିପ୍ର ପିତା ମମ। ଦୃଷ୍ଟଃ ପାଣ୍ଡୁର୍ମହାଭାଗଃ କଥଂ ଵାଽପି ସମାଗତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ମୋର ପିତା ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ, ଯେଉଁଥି ଆତ୍ମା ଲୋକକୁ ଗଲେ, ଦେଖିଥିଲେ; ସେ କିପରି ଆସିଥିଲେ, କିମ୍ବା କିପରି ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ?
କିମୁକ୍ତଵାଂଶ୍ଚ ଭଗଵଂସ୍ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସୁଵ୍ରତ। ତ୍ଵତ୍ତଃ ଶ୍ରୋତୁଂ ସର୍ଵମିଦଂ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ
ଭଗବାନ୍, ସେ କଣ କହିଥିଲେ? ଦୟାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ସୁନିଶ୍ଚିତ ବ୍ରତୀ; ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଣିବାକୁ ମୋର ବଡ଼ ଉତ୍ସୁକତା।
ଯନ୍ମାଂ ପୃଚ୍ଛସି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ପ୍ରତି ପ୍ରଭୋ। ତତ୍ତେଽହଂ ସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଆପଣ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ବିଷୟରେ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି, ଏବେ ମୁଁ ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାଜାଙ୍କ ମହାତ୍ମ୍ୟ କଥା କହିବି।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ କୁଲେ ଜାତସ୍ତ୍ରିଶଙ୍କୁର୍ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ। ଅଯୋଧ୍ଯାଧିପତିର୍ଵୀରୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ସଂସ୍ଥିତଃ
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଏକ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ତ୍ରିଶଙ୍କୁ, ଅୟୋଧ୍ୟାର ଅଧିପତି ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଜଡିତ।
ତସ୍ଯ ସତ୍ଯଵତୀ ନାମ ପତ୍ନୀ କେକଯଵଂଶଜା। ତସ୍ଯାଂ ଗର୍ଭଃ ସମଭଵଦ୍ଧର୍ମେଣ କୁରୁନନ୍ଦନ
ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସତ୍ୟବତୀ, କେକୟ ବଂଶର ଜନ୍ମ; ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ, କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଧର୍ମରେ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ସା ଚ କାଲେ ମହାଭାଗା ରାଜନ୍ମାସଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଚ। କୁମାରଂ ଜନଯାମାସ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମକଲ୍ମଷମ୍। ସ ଵୈ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ତ୍ରୈଶଙ୍କଵ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ସେ ମହାଭାଗା ସତ୍ୟବତୀ, ଏକାଉଁ ସମୟରେ, ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଏକ ନିର୍ମଳ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ — ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର। ଏହି ରାଜା, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ନନ୍ଦନ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି।
ସ ରାଜା ବଲଵାନାସୀତ୍ସମ୍ରାଟ୍ ସର୍ଵମହୀକ୍ଷିତାମ୍। ତସ୍ଯ ସର୍ଵେ ମହୀପାଲାଃ ଶାସନାଵନତାଃ ସ୍ଥିତାଃ
ସେ ରାଜା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ରାଜାଙ୍କ ମହାସମ୍ରାଟ୍; ସମସ୍ତ ରାଜା ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଶିର ନମାଇ ଅଛି।
ତେନୈକଂ ରଥମାସ୍ଥାଯ ଜୈତ୍ରଂ ହେମଵିଭୂଷିତମ୍। ଶସ୍ତ୍ରପ୍ରତାପେନ ଜିତା ଦ୍ଵୀପାଃ ସପ୍ତ ଜନେଶ୍ଵର
ସେ ଏକ ବିଜୟୀ ରଥରେ, ସୁନାରେ ସଜିତ, ଚଢ଼ି, ତାଙ୍କ ଶସ୍ତ୍ରର ପ୍ରଭାବରେ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପକୁ ବିଜୟ କରିଥିଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ନାଥ।
ସ ନିର୍ଜିତ୍ଯ ମହୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ସଶୈଲଵନକାନନାମ୍। ଆଜହାର ମହାରାଜ ରାଜସୂଯଂ ମହାକ୍ରତୁମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ କାନନ ଜିତି, ମହାରାଜା ରାଜସୂୟ ମହାଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ସର୍ଵେ ମହୀପାଲା ଧନାନ୍ଯାଜହ୍ରୁରାଜ୍ଞଯା। ଦ୍ଵିଜାନାଂ ପରିଵେଷ୍ଟାରସ୍ତସ୍ମିନ୍ଯଜ୍ଞେ ଚ ତେଽଭଵନ୍
ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ରାଜା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଧନ ଆଣିଥିଲେ; ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପରିଚର୍ୟା କରିଥିଲେ।
ସମାପ୍ତଯଜ୍ଞୋ ଵିଧିଵଦ୍ଧରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଅଭିଷିକ୍ତଶ୍ଚ ଶୁଶୁଭେ ସାମ୍ରାଜ୍ଯେନ ନରାଧିପଃ
ଯଜ୍ଞ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ପ୍ରତାପଶାଳୀ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକିଉଠିଲେ।
ରାଜସୂଯେଽଭିଷିକ୍ତଶ୍ଚ ସମାପ୍ତଵରଦକ୍ଷିଣେ
ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବା ପରେ, ଆବଶ୍ୟକ ଦାନ ଓ ଦକ୍ଷିଣା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
ପ୍ରାଦାଚ୍ଚ ଦ୍ରଵିଣଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଯାଚକାନାଂ ନରେଶ୍ଵରଃ। ଯଥୋକ୍ତଵନ୍ତସ୍ତେ ତସ୍ମିଂସ୍ତତଃ ପଞ୍ଚଗୁଣାଧିକମ୍
ତାପରେ ରାଜା ଖୁସି ହୋଇ ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକେ ଯାହା ଚାହିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଧନ ଦେଲେ; ଏବଂ ଯେପରିମାଣ ଚାହିଲେ, ତାହାର ପାଞ୍ଚଗୁଣିଆ ଅଧିକ ଦେଲେ।
ଅତର୍ପଯଚ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଵସୁଭିର୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଂସ୍ତଦା। ପ୍ରସର୍ପକାଲେ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ନାନାଦିଗ୍ଭ୍ଯଃ ସମାଗତାନ୍
ସେ ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରୁ ଆସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ରାଜା ଅନେକ ପ୍ରକାର ଧନ-ସମ୍ପଦ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।
ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଯଥାକାମପୁରସ୍କୃତୈଃ। ରତ୍ନୌଘତର୍ପିତୈସ୍ତୁଷ୍ଟୈର୍ଦ୍ଵିଜୈଶ୍ଚ ସମୁଦାହୃତମ୍। ତେଜସ୍ଵୀ ଚ ଯଶସ୍ଵୀ ଚ ନୃପେଭ୍ଯୋଽଭ୍ଯଧିକୋଽଭଵତ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁଠି ଭଲପାଇଲେ, ସେଠି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଓ ମିଠା ଦେଇ, ରତ୍ନ ଓ ଧନରେ ତୃପ୍ତ କରାଗଲା; ସେମାନେ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, ଏହି ରାଜା ଶକ୍ତି ଓ କୀର୍ତ୍ତିରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି।
ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ରାଜନ୍ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଵିରାଜତେ। ତେଭ୍ଯୋ ରାଜସହସ୍ରେଭ୍ଯସ୍ତଦ୍ଵିଦ୍ଵି ଭରତର୍ଷଭ
ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହିମାମୟ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି; ହଜାର ହଜାର ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଖ୍ୟାତି ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି, ହେ ଭାରତବଂଶୀ।
ସମାପ୍ଯ ଚ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ମହାଯଜ୍ଞଂ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଅଭିଷିକ୍ତଶ୍ଚ ଶୁଶୁଭେ ସାମ୍ରାଜ୍ଯେନ ନରାଧିପ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ମହାଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସାମ୍ରାଟ୍ ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ମହୀପାଲା ରାଜସୂଯଂ ମହାକ୍ରତୁମ୍। ଯଜନ୍ତେ ତେ ସହେନ୍ଦ୍ରେଣ ମୋଦନ୍ତେ ଭରତର୍ଷଭ
ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ମହାରାଜାମାନେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଏକାତ୍ରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯେ ଚାପି ନି ନଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସଙ୍ଗ୍ରାମେଷ୍ଵପଲାଯିନଃ। ତେ ତତ୍ସଦନମ୍ ତାଦ୍ଯ ମୋନ୍ଦତେ ଭରତର୍ଷଭ
ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପଳାଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ସଭାରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତପସା ଯେ ଚ ତୀଵ୍ରେଣ ତ୍ଯଜନ୍ତୀହ କଲେଵରମ୍। ତେ ତତ୍ସ୍ଥାନଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଶ୍ରୀମନ୍ତୋ ଭାନ୍ତି ନିତ୍ଯଶଃ
ଯେଉଁମାନେ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରି ଏହି ଲୋକରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠି ପହଞ୍ଚି ଚିରକାଳ ଶ୍ରୀମୟ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ରହନ୍ତି।
ପିତା ଚ ତ୍ଵାଽଽହ କୌନ୍ତେଯ ପାଣ୍ଡୁଃ କୌରଵନନ୍ଦନ। ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରେ ଶ୍ରିଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନୃପତୌ ଜାତଵିସ୍ମଯଃ
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ତୁମର ପିତା ପାଣ୍ଡୁ, କୌରବବଂଶର ଗୌରବ, ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶ୍ରୀଦୃଷ୍ଟି କରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଵିଜ୍ଞାଯ ମାନୁଷଂ ଲୋକମାଯାନ୍ତଂ ମାଂ ନରାଧିପ। ପ୍ରୋଵାଚ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ଵଦେଥାସ୍ତ୍ଵଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟଲୋକକୁ ଆସୁଛି ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ରାଜା ମୋତେ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ— 'ତୁମେ ଏହି କଥା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିବାକୁ ଭୁଲିବେନି।'
ସମର୍ଥୋଽସି ମହୀଂ ଜେତୁଂ ଭ୍ରାତରସ୍ତେ ସ୍ଥିତା ଵଶେ। ରାଜସୂଯଂ କ୍ରତୁଶ୍ରେଷ୍ଠମହାରସ୍ଵେତି ଭାରତ
'ତୁମେ ପୃଥିବୀ ଜିତିପାରିବ; ତୁମର ଭାଇମାନେ ତୁମର ଅଧୀନରେ ଅଛନ୍ତି। ରାଜସୂୟ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଯଜ୍ଞ କର, ହେ ଭାରତ।'
ତ୍ଵଯୀଷ୍ଟଵତି ପୁତ୍ରେଽହଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଵଦାଶୁ ଵୈ। ମୋଦିଷ୍ଯେ ବହୁଲାଃ ଶଶ୍ଵତ୍ସମାଃ ଶକ୍ରସ୍ଯ ସଂସଦି
'ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିଦେଲେ, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଭାରେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଅନେକ ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ଆନନ୍ଦ କରିପାରିବି।'
ଏଵଂ ଭଵତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯେଽହଂ ତଵ ପୁତ୍ରଂ ନରାଧିପମ୍। ଭୂଲୋକଂ ଯଦି ଗଚ୍ଛେଯମିତି ପାଣ୍ଡୁମଥାବ୍ରୁଵମ୍
'ଏହିପରି ହେଉ; ମୁଁ ଯଦି ପୃଥିବୀକୁ ଫେରିବି, ତୁମର ପୁଅଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଦେବି'— ଏପରି ମୁଁ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ କହିଥିଲି।
ତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ସଙ୍କଲ୍ପଂ କୁରୁ ପାଣ୍ଡଵ। ଗନ୍ତାସିତ୍ଵଂ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପୂର୍ଵୈଃ ସହ ସଲୋକତାମ୍
ତେଣୁ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପିତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର; ତୁମେ ତୁମ ପୂର୍ବଜମାନେ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିବ।
ବହୁଵିଘ୍ନଶ୍ଚ ନୃପତେ କ୍ରତୁରେଷ ସ୍ମୃତୋ ମହାନ୍। ଛିଦ୍ରାଣ୍ଯସ୍ଯ ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ଯଜ୍ଞଘ୍ନା ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସାଃ
ହେ ରାଜା, ଏହି ମହାଯଜ୍ଞରେ ବହୁତ ବାଧା ଥାଏ; ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି ଓ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ, ସେମାନେ ଏହାର ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି।
ଯୁଦ୍ଧଂ ଚ କ୍ଷତ୍ରଶମନଂ ପୃଥିଵୀକ୍ଷଯକାରଣମ୍। କିଞ୍ଚିଦେଵ ନିମିତ୍ତଂ ଚ ଭଵତ୍ଯତ୍ର କ୍ଷଯାଵହମ୍
ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ନାଶ ଓ ପୃଥିବୀର ଅନର୍ଥ କେବଳ ଏକ ଛୋଟ କାରଣରୁ ମଧ୍ୟ ହେବା ସମ୍ଭବ।
ଏତତ୍ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯତ୍କ୍ଷମଂ ତତ୍ସମାଚର। ଅପ୍ରମତ୍ତୋତ୍ଥିତୋ ନିତ୍ଯଂ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସ୍ଯ ରକ୍ଷଣେ
ଏହି ସବୁ ଭାବି, ହେ ରାଜାନାମ ରାଜା, ଯାହା ଉଚିତ, ତାହା କର; ସବୁବେଳେ ସଚେତନ ରୁହି, ଚାରିବର୍ଣ୍ଣର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ ରୁହ।