ତତଃ ସୁରୈର୍ଵିଜଯମଵାପ୍ଯ ମନ୍ଦରଃ ସ୍ଵମେଵ ଦେଶଂ ଗମିତଃ ସୁପୂଜିତଃ। ଵିନାଦ୍ଯ ଖଂ ଦିଵମପି ଚୈଵ ସର୍ଵଶ- ସ୍ତତୋ ଗତାଃ ସଲିଲଧରା ଯଥାଗତମ୍
ଏହାପରେ, ଦେବତାମାନେ ବିଜୟ ଲାଭ କରିବା ପରେ, ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ତାଙ୍କର ନିଜ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଫେରାଇଦେଲେ; ଆକାଶ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା, ସମସ୍ତ ମେଘମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଯାଇଥିଲେ।
ତତୋଽମୃତଂ ସୁନିହିତମେଵ ଚକ୍ରିରେ ସୁରାଃ ପୁରାଂ ମୁଦମଭିଗମ୍ଯ ପୁଷ୍କଲାମ୍। ଦଦୋ ଚ ତଂ ନିଧିମମୃତସ୍ଯ ରକ୍ଷିତୁଂ କିରୀଟିନେ ବଲଭିଦଥାମରୈଃ ସହ
ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ, ଅମୃତକୁ ସାବଧାନରେ ରଖିଦେଲେ; ଏହି ଅମୃତ ଧନକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ସେମାନେ ମୁକୁଟଧାରୀ, ବଳବିଧ୍ୱଂସୀଙ୍କୁ ଓ ଅମରମାନେଙ୍କ ସହିତ ଦେଇଦେଲେ।
ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵମମୃତଂ ମଥିତଂ ଯଥା। ଯତ୍ର ସୋଽଶ୍ଵଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ଶ୍ରୀମାନତୁଲଵିକ୍ରମଃ
ଏହିପରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲି, କିପରି ଅମୃତ ମଥନ ହେଲା ଓ ସେଠାରେ କିପରି ଶ୍ରୀମାନ୍, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ା ଜନ୍ମ ନେଲା।
ତଂ ନିଶାମ୍ଯ ତଦା କଦ୍ରୂର୍ଵିନତାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵା ହି କିଂଵର୍ଣୋ ଭଦ୍ରେ ପ୍ରବ୍ରୂହି ମା ଚିରମ୍
ତାପରେ, କଦ୍ରୁ ଏହାକୁ ଦେଖି, ବିନତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଭଲ ହେଲେ, ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ଘୋଡ଼ାର ରଙ୍ଗ କଣ? ଦୟାକରି ଦେଖି ଶୀଘ୍ର କହ।'
ଶ୍ଵେତ ଏଵାଶ୍ଵରାଜୋଽଯଂ କିଂ ଵା ତ୍ଵଂ ମନ୍ଯସେ ଶୁଭେ। ବ୍ରୂହି ଵର୍ଣଂ ତ୍ଵମପ୍ଯସ୍ଯ ତତୋଽତ୍ର ଵିପଣାଵହେ
'ଏହି ଘୋଡ଼ାରାଜ ନିଶ୍ଚୟ ଧଳା—ନାହିଁ କି, ତୁମେ କଣ ଭାବୁଛ? ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ରଙ୍ଗ କହ, ତାପରେ ଏହା ଉପରେ ଆମେ ହାର-ଜିତ ରଖିବା।'
କୃଷ୍ଣଵାଲମହଂ ମନ୍ଯେ ହଯମେନଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ। ଏହି ସାର୍ଧଂ ମଯା ଦୀଵ୍ଯ ଦାସୀଭାଵାଯ ଭାମିନି
'ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହି ଘୋଡ଼ାର କେଶ କଳା, ହସୁଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ। ଚଳ, ଆମେ ଦୁହେଁ ଏହି ଉପରେ ହାର-ଜିତ ରଖିବା, ହାରିଥିବା ଜଣେ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କର ଦାସୀ ହେବ।'
ଏଵଂ ତେ ସମଯଂ କୃତ୍ଵା ଦାସୀଭାଵାଯ ଵୈ ମିଥଃ। ଜଗ୍ମତୁଃ ସ୍ଵଗୃହାନେଵ ଶ୍ଵୋ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାଵ ଇତି ସ୍ମ ହ
ଏଭଳି ଭାବେ, ଦୁହେଁ ଦାସୀ ହେବା ପାଇଁ ଏକ ଚୁକ୍ତି କରି, ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ, 'ଆସନ୍ତାକାଲି ଦେଖିବା' ବୋଲି।
ତତଃ ପୁତ୍ରସହସ୍ରଂ ତୁ କଦ୍ରୂର୍ଜିହ୍ଯଂ ଚିକୀର୍ଷତୀ। ଆଜ୍ଞାପଯାମାସ ତଦା ଵାଲା ଭୂତ୍ଵାଽଞ୍ଜନପ୍ରଭାଃ
ତାପରେ, କଦ୍ରୁ ଜିତିବାକୁ ଚାହିଁ, ତାଙ୍କର ହଜାରଟି ପୁଅ, ସାପମାନେଙ୍କୁ ଆଦେଶ କଲେ, 'ତମେ ସମସ୍ତେ କଳା କେଶ ହେଇଯାଅ।'
ଆଵିଶଧ୍ଵଂ ହଯଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଦାସୀ ନ ସ୍ଯାମହଂ ଯଥା। ନାଵପଦ୍ଯନ୍ତ ଯେ ଵାକ୍ଯଂ ତାଞ୍ଶଶାପ ଭୁଜଂଗମାନ୍
'ତମେ ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କର, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଦାସୀ ହେବିନାହିଁ; ଯେଉଁ ସାପମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଶାପ ଦେଲେ।'
ସର୍ପସତ୍ରେ ଵର୍ତମାନେ ପାଵକୋ ଵଃ ପ୍ରଧକ୍ଷ୍ଯତି। ଜନମେଜଯସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେଃ ପାଣ୍ଡଵେଯସ୍ଯ ଧୀମତଃ
'ସର୍ପ-ଯଜ୍ଞ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଜନମେଜୟ, ପାଣ୍ଡବ ବଂଶର ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା, ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ଦହିଦେବ।'
ଶାପମେନଂ ତୁ ଶୁଶ୍ରାଵ ସ୍ଵଯମେଵ ପିତାମହଃ। ଅତିକ୍ରୂରଂ ସମୁତ୍ସୃଷ୍ଟଂ କଦ୍ର୍ଵା ଦୈଵାଦତୀଵ ହି
କଦ୍ରୁଙ୍କ ଏହି କଠୋର ଶାପକୁ, ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମା ଶୁଣିଥିଲେ; ସେ ଜାଣିଲେ ଏହା ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରୁ ହୋଇଛି।
ସାର୍ଧଂ ଦେଵଗଣୈଃ ସର୍ଵୈର୍ଵାଚଂ ତାମନ୍ଵମୋଦତ। ବହୁତ୍ଵଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସର୍ପାଣାଂ ପ୍ରଜାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସହିତ, ସେ ଏହି କଥାକୁ ଅନୁମୋଦନ କଲେ; ସର୍ପମାନେ ଅତିକ୍ରମିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଲା।
ତିଗ୍ମଵୀର୍ଯଵିଷା ହ୍ଯେତେ ଦନ୍ଦଶୂକା ମହାବଲାଃ। ତେଷାଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଵିଷତ୍ଵାଦ୍ଧି ପ୍ରଜାନାଂ ଚ ହିତାଯ ଚ
ଏହି ସର୍ପମାନେ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ଶକ୍ତି ଓ ତୀବ୍ର ବିଷ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଟୁଟ ତାଳ ରଖନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବିଷ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ,
ଯୁକ୍ତଂ ମାତ୍ରା କୃତଂ ତେଷାଂ ପରପୀଡୋପସର୍ପିଣାମ୍। ଅନ୍ଯେଷାମପି ସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ନିତ୍ଯଂ ଦୋଷପରାସ୍ତୁ ଯେ
ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେବାକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସୀମା ରଖାଯାଇଛି; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସବୁବେଳେ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଲିନ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।
ତେଷାଂ ପ୍ରାଣାନ୍ତିକୋ ଦଣ୍ଡୋ ଦୈଵେନ ଵିନିପାତ୍ଯତେ। ଏଵଂ ସଂଭାଷ୍ଯ ଦେଵସ୍ତୁ ପୂଜ୍ଯ କଦ୍ରୂଂ ଚ ତାଂ ତଦା
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କ ନିୟମାନୁସାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏଭଳି କହି, ଦେବତା ତା ସମୟରେ କଦ୍ରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ଆହୂଯ କଶ୍ଯପଂ ଦେଵ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଯଦେତେ ଦନ୍ଦଶୂକାଶ୍ଚ ସର୍ପା ଜାତାସ୍ତ୍ଵଯାନଘ
ତାପରେ ଦେବତା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, 'ହେ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମା, ଏହି ସର୍ପମାନେ ଓ ନାଗମାନେ ତୁମଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।'
ଵିଷୋଲ୍ବଣା ମହାଭୋଗା ମାତ୍ରା ଶପ୍ତାଃ ପରଂତପ। ତତ୍ର ମନ୍ଯୁସ୍ତ୍ଵଯା ତାତ ନ କର୍ତଵ୍ଯଃ କଥଂଚନ
ଏମାନେ ବିଷରେ ପ୍ରବଳ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମାଆଙ୍କର ଶାପ ଭୋଗୁଛନ୍ତି; ଏହି ବିଷୟରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦୃଷ୍ଟଂ ପୁରାତନଂ ହ୍ଯେତଦ୍ଯଜ୍ଞେ ସର୍ପଵିନାଶନମ୍। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସୃଷ୍ଟିକୃଦ୍ଦେଵସ୍ତଂ ପ୍ରସାଦ୍ଯ ପ୍ରଜାପତିମ୍। ପ୍ରାଦାଦ୍ଵିଷହରୀଂ ଵିଦ୍ଯାଂ କଶ୍ଯପାଯ ମହାତ୍ମନେ
ଏହି ପୁରାତନ ସର୍ପବିନାଶ ଯଜ୍ଞରେ ଦେଖାଯାଇଛି; ଏଭଳି କହି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦେବତା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ବିଷ ନିବାରଣ ବିଦ୍ୟା ଦେଲେ।
ଏଵଂ ଶପ୍ତେଷୁ ନାଗେଷୁ କଦ୍ର୍ଵାତୁ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ। ଅଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ଶାପତସ୍ତସ୍ଯାଃ କଦ୍ରୂଂ କର୍କୋଟକୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି ନାଗମାନେ ଶାପିତ ହେବା ପରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କଦ୍ରୁଙ୍କ ଶାପରେ ଅଚଞ୍ଚଳ ଥିବା କର୍କଟକ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମାତରଂ ପରମପ୍ରୀତସ୍ତଥା ଭୁଜଗସତ୍ତମଃ। ଆଵିଶ୍ଯ ଵାଜିନଂ ମୁଖ୍ଯଂ ବାଲୋ ଭୂତ୍ଵାଞ୍ଜନପ୍ରଭଃ
ସେ ଭୁଜଗଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମାଆଙ୍କୁ କହିଲେ; ପ୍ରଧାନ ଘୋଡ଼ାର ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅଞ୍ଜନ ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଶରୀର ସହିତ ଏକ ଶିଶୁ ହେଲେ।
ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯାମି ତତ୍ରାହମାତ୍ମାନଂ କାମମାଶ୍ଵସ। ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ସା ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଯଶସ୍ଵିନୀ
'ମୁଁ ଚାହିଁଲେ ସେଠାରେ ଆପଣକୁ ଦେଖେଇବି, ଚିନ୍ତା କରନି,' ଏଭଳି କହି, ଯଶସ୍ବିନୀ ମାଆ ପୁଅକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ତତୋ ରଜନ୍ଯାଂ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟାଯାଂ ପ୍ରଭାତେଽଭ୍ଯୁଦିତେ ରଵୌ। କଦ୍ରୂଶ୍ଚ ଵିନତା ଚୈଵ ଭଗିନ୍ଯୌ ତେ ତପୋଧନ
ତାପରେ ରାତି ସେଶ ହେବା ପରେ, ସକାଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା; ସେତେବେଳେ, ହେ ତପସ୍ଵୀ, କଦ୍ରୁ ଓ ବିନତା, ସେଇ ଦୁଇ ଭଉଣୀ,
ଅମର୍ଷିତେ ସୁସଂରବ୍ଧେ ଦାସ୍ଯେ କୃତପଣେ ତଦା। `ସ୍ମଗରସ୍ଯ ପରଂ ପାରଂ ଵେଲାଵନଵିଭୂଷିତମ୍।' ଜଗ୍ମତୁସ୍ତୁରଗଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମୁଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵସମନ୍ତିକାତ୍
କ୍ରୋଧିତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ, ଦାସୀ ହେବା ପାଇଁ ପଣ ଲାଗିଥିଲେ; ସମୁଦ୍ରର ପାର ଧାରା ଉପରେ ଥିବା ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସ୍ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।
ଦଦୃଶାତେଽଥ ତେ ତତ୍ର ସମୁଦ୍ରଂ ନିଧିମମ୍ଭସାମ୍। ମହାନ୍ତମୁଦକାଗାଧଂ କ୍ଷୋଭ୍ଯମାଣଂ ମହାସ୍ଵନମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ସମୁଦ୍ର — ଜଳର ଧନଭଣ୍ଡାର, ବଡ଼, ଗଭୀର, ତୀବ୍ର ତରଙ୍ଗରେ ଉତ୍ତେଜିତ ଓ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିବା।
ତିମିଂଗିଲଝଷାକୀର୍ଣଂ ମକରୈରାଵୃତଂ ତଥା। ସତ୍ଵୈଶ୍ଚ ବହୁସାହସ୍ରୈର୍ନାନାରୂପୈଃ ସମାଵୃତମ୍
ସେଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ମାଛ, ମକର ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମାଛମାନେ ଥିଲେ; ଏହା ହଜାର ହଜାର ଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଥିଲା।
ଭୀଷଣୈର୍ଵିକୃତୈରନ୍ଯୈର୍ଘୋରୈର୍ଜଲଚରୈସ୍ତଥା। ଉଗ୍ରୈର୍ନିତ୍ଯମନାଧୃଷ୍ଯଂ କୂର୍ମଗ୍ରାହସମାକୁଲମ୍
ଭୟଙ୍କର ଓ ବିକୃତ ଜଳଚର, ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ଓ ଭୟାନକ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସେଠାରେ ଥିଲେ; କେବେ ମଧ୍ୟ ଜିତିହେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, କୁମିର ଓ କଚ୍ଛପରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ଆକରଂ ସର୍ଵରତ୍ନାନାମାଲଯଂ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ। ନାଗାନାମାଲଯଂ ରମ୍ଯମୁତ୍ତମଂ ସରିତାଂ ପତିମ୍
ସମସ୍ତ ମଣିର ଖଣି, ଵରୁଣଙ୍କ ନିବାସ, ନାଗମାନଙ୍କ ରମ୍ୟ ଘର, ନଦୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱାମୀ।
ପାତାଲଜ୍ଵଲନାଵାସମସୁରାଣାଂ ଚ ବାନ୍ଧଵମ୍। ଭଯଂକରଂ ଚ ସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ପଯସାଂ ନିଧିମର୍ଣଵମ୍
ପାତାଳ ଅଗ୍ନିର ନିବାସ, ଅସୁରମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର, ଜଳର ଧନଭଣ୍ଡାର ସମୁଦ୍ର।
ଶୁଭଂ ଦିଵ୍ଯମମର୍ତ୍ଯାନାମମୃତସ୍ଯାକରଂ ପରମ୍। ଅପ୍ରମେଯମଚିନ୍ତ୍ଯଂ ଚ ସୁପୁଣ୍ଯଜଲମଦ୍ଭୁତମ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ୍ର ଓ ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥାନ, ଅମୃତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉତ୍ସ, ଅପରିମାପ୍ୟ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଅତି ପବିତ୍ର ଜଳ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟମୟ।
ଘୋରଂ ଜଲଚରାରାଵରୌଦ୍ରଂ ଭୈରଵନିଃସ୍ଵନମ୍। ଗମ୍ଭୀରାଵର୍ତକଲିଲଂ ସର୍ଵଭୂତଭଯଂକରମ୍
ଭୟାନକ ଜଳଚରମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାରରେ ଭରିଯାଇଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି, ଗଭୀର ଘୂର୍ଣ୍ଣନରେ ତଳମଳାଉଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା।