ତ୍ଵମନ୍ନଂ ପ୍ରାଣିଭିର୍ଭୁକ୍ତମନ୍ତର୍ଭୂତୋ ଜଗତ୍ପତେ। ନିତ୍ଯପ୍ରଵୃଦ୍ଧଃ ପଚସି ତ୍ଵଯି ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ହେ ଜଗତ୍ପତି, ତୁମେ ସେଇ ଖାଦ୍ୟ ଯାହା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି। ସଦା ବୃଦ୍ଧିଶୀଳୀ ହୋଇ ତୁମେ ରନ୍ଧ, ସମସ୍ତ କିଛି ତୁମରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ସୂର୍ଯୋ ଭୂତ୍ଵା ରଶ୍ମିଭିର୍ଜାତଵେଦୋ ଭୂମେରମ୍ଭୋ ଭୂମିଜାତାନ୍ରସାଂଶ୍ଚ। ଵିଶ୍ଵାନାଦାଯ ପୁନରୁତ୍ସୃଜ୍ଯ କାଲେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ଭାଵଯସୀହ ଶୁକ୍ର
ହେ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ତୁମେ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିର ପାଣି ଏବଂ ଭୂମିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ରସ ଉଠାଉଛ। ସମସ୍ତ କିଛି ଗ୍ରହଣ କରି, ସମୟ ଆସିଲେ ପୁଣି ଛାଡ଼ିଦେଉଛ, ଏବଂ ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ପୁଣି ପୋଷଣ କର, ହେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍।
ତ୍ଵତ୍ତ ଏତାଃ ପୁନଃ ଶୁକ୍ର ଵୀରୁଧୋ ହରିତଚ୍ଛଦାଃ। ଜାଯନ୍ତେ ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯଶ୍ଚ ସୁଭଦ୍ରଶ୍ଚ ମହୋଦଧିଃ
ହେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ପୁଣି ତୁମଠାରୁ ଏହି ସବୁ ହରିତ ପତ୍ର ଗଛ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ ଏବଂ ଶୁଭ ମହାସାଗର ମଧ୍ୟ ତୁମଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ଇଦଂ ଵୈ ସଦ୍ମ ତିଗ୍ମାଂଶୋ ଵରୁଣସ୍ଯ ପରାଯଣମ୍। ଶିଵସ୍ତ୍ରାତା ଭଵାସ୍ମାକଂ ମାଽସ୍ମାନଦ୍ଯ ଵିନାଶଯ
ହେ ତୀବ୍ର ତେଜସ୍ବୀ, ଏହି ହେଉଛି ବରୁଣଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ। ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ ରକ୍ଷକ ହେଉ, ଆଜି ଆମକୁ ନଷ୍ଟ କରନି।
ପିଙ୍ଗାକ୍ଷ ଲୋହିତଗ୍ରୀଵ କୃଷ୍ଣଵର୍ତ୍ମନ୍ହୁତାଶନ। ପରେଣ ପ୍ରେହି ମୁଞ୍ଚାସ୍ମାନ୍ସାଗରସ୍ଯ ଗୃହାନିଵ
ହେ ପିଙ୍ଗଳ ଚକ୍ଷୁ, ଲାଲ ଗଳା, କଳା ପଥରେ ଚଳିଥିବା, ହବ୍ୟ ଭକ୍ଷକ, ତୁମେ ପାରେ ଯାଅ ଏବଂ ଆମକୁ ମୁକ୍ତ କର, ଯେପରି ସାଗରର ଘରରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଜାତଵେଦା ଦ୍ରୋଣେନ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନା। ଦ୍ରୋଣମାହ ପ୍ରତୀତାତ୍ମା ମନ୍ଦପାଲପ୍ରତିଜ୍ଞଯା
ଏଭଳି ଭାବରେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ବକ୍ତା ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚରିତ ହେବା ପରେ, ଜାତବେଦା ଅଗ୍ନି ମଣ୍ଡପାଳଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଋଷିର୍ଦ୍ରୋଣସ୍ତ୍ଵମସି ଵୈ ବ୍ରହ୍ମୈତଦ୍ଵ୍ଯାହୃତଂ ଈପ୍ସିତଂ ତେ କରିଷ୍ଯାମି ନ ଚ ତେ
ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଦ୍ରୋଣ ଋଷି; ଏହି ବ୍ରହ୍ମବାକ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି। ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ସେହି କାମ ମୁଁ କରିବି, ଏବଂ—
ମନ୍ଦପାଲେନ ଵୈ ଯୂଯଂ ମମ ପୂର୍ଵଂ ନିଵେଦିତାଃ। ଵର୍ଜଯେଃ ପୁତ୍ରକାନ୍ମହ୍ଯଂ ଦହନ୍ଦାଵମିତି ସ୍ମ ହ
ମଣ୍ଡପାଳ ଆଗରୁ ମୋତେ ତୁମମାନେ ବିଷୟରେ କୁହିଥିଲେ, ‘ମୋ ପୁଅମାନେ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଅରଣ୍ୟ ଦହିବ, ସେମାନେକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।’
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଦ୍ରୋଣ ତ୍ଵଯା ଯଚ୍ଚେହ ଭାଷିତମ୍। ଉଭଯଂ ମେ ଗରୀଯସ୍ତୁ ବ୍ରୂହି କିଂ କରଵାଣି ତେ। ଭୃଶଂ ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତୋତ୍ରେଣ ସତ୍ତମ
ତାଙ୍କର ସେଇ କଥା ଏବଂ ଏଠାରେ ତୁମେ ଯାହା କୁହିଛ, ଦୁହିଁଟି ମୋ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। କୁହ, ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ବହୁତ ଖୁସି, ଶୁଭ ହେଉ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ସ୍ତୁତି ପାଇଁ।
ଇମେ ମାର୍ଜାରକାଃ ଶୁକ୍ର ନିତ୍ଯମୁଦ୍ଵେଜଯନ୍ତି ନଃ। ଏତାନ୍କୁରୁଷ୍ଵ ଦଗ୍ଧାଂସ୍ତ୍ଵଂ ହୁତାଶନ ସବାନ୍ଧଵାନ୍
ହେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଏହି ବିଲେଇମାନେ ସଦା ଆମକୁ ଅସୁବିଧା ଦେଉଛନ୍ତି; ହେ ହବ୍ୟ ଭକ୍ଷକ, ସେମାନେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ପୃକ୍ତମାନେକୁ ଦହିଦିଅ।
ତଥା ତତ୍କୃତଵାନଗ୍ନିରଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାଯ ଶାର୍ଙ୍ଗକାନ୍। ଦଦାହ ଖାଣ୍ଡଵଂ ଦାଵଂ ସମିଦ୍ଧୋ ଜନମେଜଯ
ଏଭଳି ଶାର୍ଙ୍ଗକମାନେ ଅନୁମତି ଦେଲେ ପରେ, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର କଥା ମାନି, ଜନମେଯୟ, ଖାଣ୍ଡବ ଅରଣ୍ୟକୁ ଦହିଦେଲେ ।
ମନ୍ଦପାଲୋଽଞପି କୌରଵ୍ଯଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ପୁତ୍ରକାନ୍। ଉକ୍ତ୍ଵାଽପି ଚ ସ ତିଗ୍ମାଂଶୁଂ ନୈଵ ଶର୍ମାଧିଗଚ୍ଛତି
ମଣ୍ଡପାଳ ମଧ୍ୟ, ହେ କୌରବ, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ତିନି ତୀବ୍ର ରଶ୍ମିବାନ୍ କୁହିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ ।
ସ ତପ୍ଯମାନଃ ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ଲପିତାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। କଥଂ ନୁ ଶକ୍ତାଃ ଶରଣେ ଲପିତେ ମମ ପୁତ୍ରକାଃ
ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ଲପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୋ ପୁଅମାନେ ତୁମ ଆଶ୍ରୟରେ କିପରି ଟିକିପାରିବେ?'
ଵର୍ଧମାନେ ହୁତଵହେ ଵାତେ ଚାଶୁ ପ୍ରଵାଯତି। ଅସମର୍ଥା ଵିମୋକ୍ଷାଯ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ମମାତ୍ମଜାଃ
ଅଗ୍ନି ବଢ଼ିବା ସହିତ, ବାତାସ ତେଜ ହେବାରେ, ମୋ ପୁଅମାନେ ଚାଲିଯିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେବେ, ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ ।
କଥଂ ତ୍ଵଶକ୍ତା ତ୍ରାଣାଯ ମାତା ତେଷାଂ ତପସ୍ଵିନୀ। ଭଵିଷ୍ଯତି ହି ଶୋକାର୍ତା ପୁତ୍ରତ୍ରାଣମପଶ୍ଯତୀ
ତାଙ୍କର ତପସ୍ୱିନୀ ମାଆ, ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ଧାର ହୋଇ, ପୁଅମାନେକୁ ବଞ୍ଚାଇବାରେ ଅସମର୍ଥ, କିପରି ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ?
କଥମୁଡ୍ଡୀଯନେଽଶକ୍ତାନ୍ପତନେ ଚ ମମାତ୍ମଜାନ୍। ସନ୍ତପ୍ଯମାନା ବହୁଧା ଵାଶମାନା ପ୍ରଧାଵତୀ
ଉଡ଼ିବା କିମ୍ବା ପଡ଼ିଯିବା ବେଳେ, ମୋ ପୁଅମାନେ ଅନେକ ଭାବେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମାଆ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଦୌଡ଼ୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ କିପରି ଟିକିପାରିବେ?
ଜରିତାରିଃ କଥଂ ପୁତ୍ରଃ ସାରିସୃକ୍କଃ କଥଂ ଚ ମେ। ସ୍ତମ୍ବମିତ୍ରଃ କଥଂ ଦ୍ରୋଣଃ କଥଂ ସା ଚ ତପସ୍ଵିନୀ
ମୋ ପୁଅ ଜରିତାରି କିପରି ହେବେ, ସାରିସୃକ୍କ କିପରି ହେବେ, ସ୍ତମ୍ବମିତ୍ର କିପରି ହେବେ, ଦ୍ରୋଣ କିପରି ହେବେ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୱିନୀ ମାଆ କିପରି ହେବେ?
ଲାଲପ୍ଯମାନଂ ତମୃଷଇଂ ମନ୍ଦପାଲଂ ତଥା ଵନେ। ଲପିତା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ସାସୂଯମିଵ ଭାରତ
ଏଭଳି ମଣ୍ଡପାଳ ଅରଣ୍ୟରେ କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ, ଲପିତା କିଛି ରୁଷା ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ହେ ଭାରତ ।
ନ ତେ ପୁତ୍ରେଷ୍ଵଵେକ୍ଷାଽସ୍ତି ଯାନୃଷୀନୁକ୍ତଵାନସି। ତେଜସ୍ଵିନୋ ଵୀର୍ଯଵନ୍ତୋ ନ ତେଷାଂ ଜ୍ଵଲନାଦ୍ଭଯମ୍
ତୁମେ ତ ତୁମ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରୁନାହାଁ, ଯେଉଁମାନେ ଋଷିମାନେ କହିଥିଲେ; ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରବଳ, ତେଣୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଭୟ କରୁନାହାଁ ।
ତ୍ଵଯାଽଗ୍ନୌ ତେ ପରୀତାଶ୍ଚ ସ୍ଵଯଂ ହି ମମ ସନ୍ନିଧୌ। ଶ୍ରୁତଂ ତଥା ଚେତି ଜ୍ଵଲନେନ ମହାତ୍ମନା
ତୁମେ ଅଗ୍ନିରେ ସେମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିଛ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଛି; ଏହି କଥା ମହାତ୍ମା ଜ୍ୱଳନ ଠାରୁ ଶୁଣିଛୁ ।
ପଲୋ ନ ତାଂ ଵାଚମୁକ୍ତ୍ଵା ମିଥ୍ଯା କରିଷ୍ଯତି। ନ୍ଧୁକୃତ୍ଯେ ନ ତେନ ତେ ସ୍ଵସ୍ଥ ମାନସମ୍
ମଣ୍ଡପାଳ କଥା ଦେଇଥିବା ପରେ ମିଥ୍ୟା କାମ କରିବେନାହିଁ; ତାଙ୍କ କାମରେ ତୁମ ମନ ଶାନ୍ତ ହେଉ ।
ତାମେଵ ତୁ ମମାମିତ୍ରାଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ପରିତପ୍ଯସେ। ଧ୍ରୁଵଂ ମଯି ନ ତେ ସ୍ନେହୋ ଯଥା ତପଯଂ ପୁରାଽଭଵତ୍
ତୁମେ ମୋ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଭାବି ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ; ନିଶ୍ଚୟ, ଆଗରୁ ଯେପରି ମୋତେ ଭଲପାଉଥିଲ, ଏବେ ତେଣୁ ନାହିଁ ।
ନହି ପକ୍ଷଵତା ନ୍ଯାଯ୍ଯଂ ନିଃ ହେନ ସୁହୃଜ୍ଜନେ। ପୀଡ୍ଯମାନ ଉପଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଶକ୍ତେନା ମା କଥଂଚନ
ପାଖା ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ବନ୍ଧୁକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ କେବେ ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଜରିତାମେଵ ଯଦର୍ଥଂ ପରିତପ୍ଯସେ। ଚରିଷ୍ଯାମ୍ଯହମପ୍ଯେକା ଯଥା ପୁରୁଷାଶ୍ରିତା
ତୁମେ ଯାଅ, ଯାହା ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରୁଛ, ସେ ଜରିତାଙ୍କ ପାଖକୁ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏକା ରହିବି, ଯେପରି ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ ପୁରୁଷ ଉପରେ ଭରସା କରେ ।
ନାହମେଵଂ ଚରେ ଲୋକେ ଯଥା ତ୍ଵମଭିମନ୍ଯସେ। ଅପତ୍ଯହେତୋର୍ଵିଚରେ ତଚ୍ଚ କୃଚ୍ଛ୍ରଗତଂ ମମ
ମୁଁ ଏପରି ଭାବେ ଜଗତରେ ଚାଲେନି, ଯେପରି ତୁମେ ଭାବୁଛ; ମୁଁ ମୋ ସନ୍ତାନମାନେ ପାଇଁ ଚାଲୁଛି, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର ।
ଭୂତଂ ହିତ୍ଵା ଚ ଭାଵ୍ଯର୍ଥେ ଯୋଽଵଲମ୍ବେତ୍ସ ମନ୍ଦଧୀଃ। ଅଵମନ୍ଯେତ ତଂ ଲୋକୋ ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କୁରୁ
ଯିଏ ଏବେ ଥିବାକୁ ଛାଡ଼ି ଆଗକୁ ଆସିବା ଉପରେ ଭରସା କରେ, ସେ ମୂର୍ଖ; ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିବେ—ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କର, ସେପରି କର ।
ଏଷ ହି ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନଗ୍ନିର୍ଲେଲିହାନୀ ମହୀରୁହାନ୍। ଆଵିଗ୍ନେ ହୃଦି ସନ୍ତାପଂ ଜନଯତ୍ଯଶିଵଂ ମମ
ଏହି ଅଗ୍ନି, ଜ୍ୱଳିଉଛି ଓ ଗଛମାନେକୁ ଚୁଷୁଛି, ମୋ ଅଶାନ୍ତ ହୃଦୟରେ ଦୁଃଖ ଓ ଅଶୁଭ ଜନ୍ମାଉଛି ।
ଭର୍ତୁର୍ହି ଵାକ୍ଯଂ ସା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲପିତା ଦୁଃଖିତାଽଭଵତ୍। ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସ ଚ ପୁନଃ ପତି ପତିପରାଯଣା
ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଲପିତା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ତଥାପି, ସ୍ୱାମୀପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲପିତା ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦେଶାଦତିକ୍ରାନ୍ତେ ଜ୍ଵଲନେ ଜରିତା ପୁନଃ। ଜଗାମ ପୁତ୍ରକାନେନ ଜରିତା ପୁତ୍ରଗୃଦ୍ଧିନୀ
ସେଠାରୁ ପାର୍ହି ଯିବା ପରେ, ଜରିତା ଅଗ୍ନିରେ ପୁଣିଥରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ, ତଥାପି ସେ ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ଆଶାକୁ ନେଇ ଆଉ ଏଗିଅଲେ।
ସା ତାନ୍କୁଶଲିନଃ ସର୍ଵାନ୍ଵିମୁକ୍ତାଞ୍ଜାତଵେଦସଃ। ରୋରୂଯମାଣାନ୍ଦଦୃଶେ ଵନେ ପୁତ୍ରାନ୍ନିରାମଯାନ୍
ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେଠାରେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ସୁସ୍ଥ ଥିଲେ, ହେଲେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।