ତ୍ଵଯି ହଵ୍ଯଂ ଚ କଵ୍ଯଂ ଚ ଯଥାଵତ୍ସଂପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ତ୍ଵମେଵ ଦହନୋ ଦେଵ ତ୍ଵଂ ଧାତା ତ୍ଵଂ ବୃହସ୍ପତିଃ
ଦେବତାମାନେ ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଉଥିବା ହବ୍ୟ ଓ କବ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବରେ ତୁମେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ହେ ଦହନଦେବ, ତୁମେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତୁମେ ବୃହସ୍ପତି।
ତ୍ଵମଶ୍ଵିନୌ ଯମୌ ମିତ୍ରଃ ସୋମସ୍ତ୍ଵମସି ଚାନିଲଃ
ତୁମେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ଯମଦ୍ୱୟ, ମିତ୍ର, ସୋମ ଓ ବାୟୁ।
ତୁତୋଷ ତସ୍ଯ ନୃପତେ ମୁନେରମିତତେଜସଃ। ଉଵାଚ ଚୈନଂ ପ୍ରୀତାତ୍ମା କିମିଷ୍ଟଂ କରଵାଣି ତେ
ସେ ଅସୀମ ତେଜସ୍ୱୀ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜା ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ କହିଲେ: 'ତୁମେ କଣ ଚାହୁଁଛ? ମୁଁ କଣ କରିଦେବି?'
ତମବ୍ରଵୀନ୍ମନ୍ଦପାଲଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ହଵ୍ଯଵାହନମ୍। ପ୍ରଦହନ୍ଖାଣ୍ଡଵଂ ଦାଵଂ ମମ ପୁତ୍ରାନ୍ଵିସର୍ଜଯ
ମଣ୍ଡପାଳ ହସ୍ତ ଯୋଡି ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଖାଣ୍ଡବବନକୁ ତୁମେ ଦହନ କରିବାବେଳେ, ମୋ ପୁଅମାନେକୁ ଆଗ୍ନିରୁ ରକ୍ଷା କର।'
ତଥେତି ତତ୍ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ହଵ୍ଯଵାହନଃ। ଖାଣ୍ଡଵେ ତେନ କାଲେ ନ ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ଦିଦକ୍ଷଯା
ଭଗବାନ ଅଗ୍ନିଦେବ ଏହିପରି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ, ସେଇ ସମୟରେ ଖାଣ୍ଡବବନକୁ ଦହନ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଜ୍ୱଳନ କଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତେ ଵହ୍ନୌ ଶାର୍ଙ୍ଗକାସ୍ତେ ସୁଦୁଃଖିତାଃ। ଵ୍ଯଥିତାଃ ପରମୋଦ୍ଵିଗ୍ନା ନାଧିଜଗ୍ମୁଃ ପରାଯଣମ୍
ତାପରେ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳିଉଠିଲାବେଳେ, ଶାର୍ଙ୍ଗକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ ଭୟଭିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଏମିତି ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ ଯେ, କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ନିଶାମ୍ଯ ପୁତ୍ରକାନ୍ବାଲାନ୍ମାତା ତେଷାଂ ତପସ୍ଵିନୀ। ଜରିତା ଶୋକଦୁଃଖାର୍ତା ଵିଲଲାପ ସୁଦୁଃଖିତା
ତାଙ୍କ ଛୋଟ ପୁଅମାନେର କାନ୍ଦିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୱିନୀ ମାଆ ଜରିତା ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଭାସିଗଲେ ଏବଂ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଅଯମଗ୍ନିର୍ଦହନ୍କକ୍ଷମିତ ଆଯାତି ଭୀଷଣଃ। ଜଗତ୍ସଂଦୀପଯନ୍ଭୀମୋ ମମ ଦୁଃଖଵିଵର୍ଧନଃ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି, ଦହିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଆସୁଛି; ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଜ୍ୱଳିଉଠାଉଛି, ଏବଂ ମୋର ଦୁଃଖକୁ ବଢ଼ାଉଛି।
ଇମେ ଚ ମାଂ କର୍ଷଯନ୍ତି ଶିଶଵୋ ମନ୍ଦଚେତସଃ। ଅବର୍ହାଶ୍ଚରଣୈର୍ହୀନାଃ ପୂର୍ଵେଷାଂ ନଃ ପରାଯଣାଃ
ଏହି ଅବୁଝ ପିଲାମାନେ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ ଦେଉଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଦୁର୍ବଳ, ପାଦରେ ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ଆଶ୍ରୟ ଥିଲେ, ଏବେ ତାହା ମିଳୁନାହିଁ।
ତ୍ରାସଯଂଶ୍ଚାଯମାଯାତି ଲେଲିହାନୋ ମହୀରୁହାନ୍। ଅଜାତପକ୍ଷାଶ୍ଚ ସୁତା ନ ଶକ୍ତାଃ ସରଣେ ମମ
ଏହି ଅଗ୍ନି ଭୟ ଦେଇ, ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଚାଟି ଚାଟି ଆସୁଛି; ମୋର ପୁଅମାନେ ଏଉଁଠି ଉଡ଼ିପାରିବା ପାଇଁ ତୟାରି ନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ମୋ ସହିତ ପଳାଇପାରୁନାହାନ୍ତି।
ଆଦାଯ ଚ ନ ଶକ୍ନୋମି ପୁତ୍ରାଂସ୍ତରିତୁମାତ୍ମନା। ନ ଚ ତ୍ଯକ୍ତୁମହଂ ଶକ୍ତା ହୃଦଯଂ ଦୂଯତୀଵ ମେ
ମୁଁ ମୋର ପୁଅମାନେକୁ ନେଇ ଆପଣକୁ ବଞ୍ଚାଇପାରୁନାହିଁ; ଆଉ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତି ନାହିଁ—ମୋର ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି।
କଂ ତୁ ଜହ୍ଯାମହଂ ପୁତ୍ରଂ କମାଦାଯ ଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍। କିଂନୁ ମେ ସ୍ଯାତ୍କୃତଂ କୃତ୍ଵା ମନ୍ଯଧ୍ଵଂ ପୁତ୍ରକାଃ କଥମ୍
କେଉଁ ପୁଅକୁ ଛାଡ଼ିବି, କେଉଁ ପୁଅକୁ ନେଇଯିବି? ଏଭଳି କଲେ କଣ ଲାଭ? ପୁଅମାନେ, ମୋତେ କହ, ମୁଁ କଣ କରିବି?
ଚିନ୍ତଯାନା ଵିମୋକ୍ଷଂ ଵୋ ନାଧିଗଚ୍ଛାମି କିଂଚନ। ଛାଦଯିଷ୍ଯାମି ଵୋ ଗାତ୍ରୈଃ କରିଷ୍ଯେ ମରଣଂ ସହ
ତୁମମାନେ କିପରି ଉଦ୍ଧାର ହେବେ ବୋଲି ଭାବିଲି, କୌଣସି ଉପାୟ ମିଳୁନାହିଁ। ମୁଁ ମୋ ଦେହରେ ତୁମମାନେକୁ ଢାକି ଏକାସାଥି ମରିଯିବି।
ଜରିତାରୌ କୁଲଂ ହ୍ଯେତଜ୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠତ୍ଵେନ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ସାରିସୃକ୍କଃ ପ୍ରଜାଯେତ ପିତୄଣାଂ କୁଲଵର୍ଧନଃ
ଜରିତା ପକ୍ଷୀମାନେର ବଂଶ ଜେଷ୍ଠତ୍ୱରେ ସ୍ଥିତ। ସାରିସୃକ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେର ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି।
ସ୍ତମ୍ବମିତ୍ରସ୍ତପଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଦ୍ରୋଣୋ ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵରଃ। ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ପିତା ଵୋ ନିର୍ଘୃଣଃ ପୁରା
ସ୍ତମ୍ଭମିତ୍ର ତପସ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ; ଦ୍ରୋଣ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଏପରି କହି, ତୁମର ପିତା ପୂର୍ବେ ନିଷ୍ଠୁର ଭାବରେ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ।
କମୁପାଦାଯ ଶକ୍ଯେଯଂ ଗନ୍ତୁଂ କଷ୍ଟାଽଽପଦୁତ୍ତମା। କିଂ ନୁ କୃତ୍ଵା କୃତଂ କାର୍ଯଂ ଭଵେଦିତି ଚ ଵିହ୍ଵଲା। ନାପଶ୍ଯତ୍ସ୍ଵଧିଯା ମୋକ୍ଷଂ ସ୍ଵସୁତାନାଂ ତଦାନଲାତ୍
ଏକ ପୁଅକୁ ନେଇ ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ବିପଦରୁ ପଳାଇପାରିଥାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଏଭଳି କଲେ କଣ ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ? ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ତିନି, ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ଅଗ୍ନିରୁ ବଞ୍ଚାଇବା ଉପାୟ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣାଂ ଶାର୍ଙ୍ଗାସ୍ତେ ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁରଥ ମାତରମ୍। ସ୍ନେହମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମାତସ୍ତ୍ଵଂ ପତ ଯତ୍ର ନ ହଵ୍ଯଵାଟ୍
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଶାର୍ଙ୍ଗମାନେ ତାଙ୍କ ମାଆକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ମାଆ, ଆପଣ ଆମ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ନ୍ତୁ ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନି ପହଞ୍ଚିପାରିବ ନାହିଁ, ସେଠିକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।'
ଅସ୍ମାସ୍ଵିହ ଵିନଷ୍ଟେଷୁ ଭଵିତାରଃ ସୁତାସ୍ତଵ। ତ୍ଵଯି ମାତର୍ଵିନଷ୍ଟାଯାଂ ନ ନଃ ସ୍ଯାତ୍କୁଲସନ୍ତତିଃ
ଯଦି ଆମେ ଏଠାରେ ନଷ୍ଟ ହେଉ, ତେବେ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ଆଉ ସନ୍ତାନ ରହିବେ; କିନ୍ତୁ ମାଆ, ଯଦି ଆପଣ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବେ, ତେବେ ଆମର ବଂଶ ଚାଲିପାରିବ ନାହିଁ।
ଅନ୍ଵଵେକ୍ଷ୍ଯୈତଦୁଭଯଂ କ୍ଷେମଂ ସ୍ଯାଦ୍ଯତ୍କୁଲସ୍ଯ ନଃ। ତଦ୍ଵୈ କର୍ତୁଂ ପରଃ କାଲୋ ମାତରେଷ ଭଵେତ୍ତଵ
ଏହି ଦୁଇଟି ପରିଣାମ ଭାବିଲେ, ଆମ ବଂଶର ଭଲ ହେବ ଯଦି ଆପଣ ବଞ୍ଚି ରହନ୍ତି; ଏହି ସମୟରେ ଏହିପରି କାମ କରିବା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ।
ମା ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଵିନାଶାଯ ସ୍ନେହଂ କାର୍ଷୀଃ ସୁତେଷୁ ନଃ। ନ ହୀଦଂ କର୍ମ ମୋଘଂ ସ୍ଯାଲ୍ଲୋକକାମସ୍ଯ ନଃ ପିତୁଃ
ମାଆ, ଆପଣ ଆମ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଦେଖାଇ ସମସ୍ତଙ୍କ ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଦେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଆମ ପିତା ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଏହି କାମ କରିଥିଲେ, ତାହା ବ୍ଫଳ ହେଉନାହିଁ।
ଇଦମାଖୋର୍ବିଲଂ ଭୂମୌ ଵୃକ୍ଷସ୍ଯାସ୍ଯ ସମୀପତଃ। ତଦାଵିଶଧ୍ଵଂ ତ୍ଵରିତା ଵହ୍ନେରତ୍ର ନ ଵୋ ଭଯମ୍
ଏହି ଗଛ ପାଖରେ ଭୂମିରେ ଏକ ଉନ୍ଦୁଆ ଗହ୍ୱର ଅଛି; ତୁରନ୍ତ ସେଠିକୁ ପ୍ରବେଶ କର, ଏଠାରେ ତୁମେ ଅଗ୍ନିରୁ ଭୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।
ତତୋଽହଂ ପାଂସୁନା ଛିଦ୍ରମପିଧାସ୍ଯାମି ପୁତ୍ରକାଃ। ଏଵଂ ପ୍ରତିକୃତଂ ମନ୍ଯେ ଜ୍ଵଲତଃ କୃଷ୍ଣଵର୍ତ୍ମନଃ
ତାପରେ, ମୁଁ ଏହି ଗହ୍ୱର ମୁହଁକୁ ମାଟିରେ ଢାଙ୍କିଦେବି, ପୁଅମାନେ; ଏହିପରି କରିଲେ, ମୁଁ ଭାବୁଛି, ତୁମେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରୁ ରକ୍ଷିତ ହେବ।
ତତ ଏଷ୍ଯାମ୍ଯତୀତେଽଗ୍ନୌ ଵିହନ୍ତୁଂ ପାଂସୁଶଂଚଯମ୍। ରୋଚତାମେଷ ଵୋ ଵାଦୋ ମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ଚ ହୁତାଶନାତ୍
ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ, ମୁଁ ଆସି ମାଟି ହଟାଇଦେବି; ଏହି ଉପାୟ ତୁମେ ମନେ ପସନ୍ଦ କର, କାରଣ ଏହା ତୁମକୁ ଅଗ୍ନିରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ।
ଅବର୍ହାନ୍ମାଂସଭୂତାନ୍ନଃ କ୍ରଵ୍ଯାଦାଖୁର୍ଵିନାଶଯେତ୍। ପଶ୍ଯମାନା ଭଯମିଦଂ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ନାତ୍ର ଶକ୍ନୁମଃ
କିନ୍ତୁ ଗହ୍ୱର ଭିତରେ ଥିବା ମାଂସ ଖାଉଥିବା ଉନ୍ଦୁଆ ଆମକୁ ଖାଇ ନଷ୍ଟ କରିପାରେ; ଏହି ଭୟ ଦେଖି ଆମେ ଗହ୍ୱରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରୁନାହିଁ।
କଥମଗ୍ନିର୍ନ ନୋ ଧକ୍ଷ୍ଯେତ୍କଥମାଖୁର୍ନ ନାଶଯେତ୍। କଥଂ ନ ସ୍ଯାତ୍ପିତା ମୋଘଃ କଥଂ ମାତା ଧ୍ରିଯେତ ନଃ
କିପରି ଅଗ୍ନି ଆମକୁ ପୋଡ଼ିବ ନାହିଁ? କିପରି ଉନ୍ଦୁଆ ଆମକୁ ନଷ୍ଟ କରିବ ନାହିଁ? କିପରି ପିତାଙ୍କ କାମ ବ୍ଫଳ ହେବ ନାହିଁ? କିପରି ଆମ ମାଆ ବଞ୍ଚି ପାରିବେ?
ବିଲ ଆଖୋର୍ଵିନାଶଃ ସ୍ଯାଦଗ୍ନେରାକାଶଚାରିଣାମ୍। ଅନ୍ଵଵେକ୍ଷ୍ଯୈତଦୁଭଯଂ ଶ୍ରେଯାନ୍ଦାହୋ ନ ଭକ୍ଷଣମ୍
ଗହ୍ୱରକୁ ଯିବାରେ ଉନ୍ଦୁଆ ଆମକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବ; ଏଠାରେ ରହିଲେ, ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଚଳିଥିବା ଅଗ୍ନି ଆମକୁ ଦଗ୍ଧ କରିଦେବ। ଏହି ଦୁଇଟି ଭାବିଲେ, ପୋଡ଼ି ମରିବା ଉନ୍ଦୁଆ ଦ୍ୱାରା ଖାଇ ମରିବାଠାରୁ ଭଲ।
ଗର୍ହିତଂ ମରଣଂ ନଃ ସ୍ଯାଦାଖୁନା ଭକ୍ଷିତେ ବିଲେ। ଶିଷ୍ଟାଦିଷ୍ଟଃ ପରିତ୍ଯାଗଃ ଶରୀରସ୍ଯ ହୁତାଶନାତ୍
ଗହ୍ୱର ଭିତରେ ଉନ୍ଦୁଆ ଦ୍ୱାରା ଖାଇ ମରିବା ଆମ ପାଇଁ ଅପମାନଜନକ; କିନ୍ତୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଶରୀର ଛାଡ଼ିଦେବାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଅଗ୍ନିଦାହେ ତୁ ନିଯତଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ଧ୍ରୁଵା ଗତିଃ
ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
ଅସ୍ମାଦ୍ବିଲାନ୍ନିଷ୍ପତିତମାଖୁଂ ଶ୍ଯେନୋ ଜହାର ତମ୍। କ୍ଷୁଦ୍ରଂ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ ଯାତୋ ନାତ୍ର ଭଯଂ ହି ଵଃ
ଏହି ଗହ୍ୱରରୁ ଉନ୍ଦୁଆ ବାହାରିଲାବେଳେ ଏକ ଗୃଧ୍ର ତାକୁ ଧରିନେଲା; ଛୋଟ ପଶୁଟିକୁ ନଖରେ ଧରି ଉଡ଼ିଗଲା—ଏବେ ତୁମେ ଆଉ ଭୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।
ନ ହୃତଂ ତଂ ଵଯଂ ଵିଦ୍ମଃ ଶ୍ଯେନେନାଖୁଂ କଥଂଚନ। ଅନ୍ଯେଽପି ଭିତାରୋଽତ୍ର ତେଭ୍ଯୋଽପି ଭମେଵ ନଃ
ଗୃଧ୍ର କିପରି ଉନ୍ଦୁଆକୁ ଧରିନେଲା, ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଆମ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଆଉ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।