କୌସ୍ତୁଭସ୍ତୁ ମଣିର୍ଦିଵ୍ଯ ଉତ୍ପନ୍ନୋ ଘୃତସଂଭଵଃ। ମରୀଚିଵିକଚଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ନାରାଯଣଉରୋଗତଃ
ଘୃତରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଦିବ୍ୟ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶୋଭାମୟ ହେଇ ନାରାୟଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା।
ଶ୍ରୀଃ ସୁରା ଚୈଵ ସୋମଶ୍ଚ ତୁରଗଶ୍ଚ ମନୋଜଵଃ। `ପାରିଜାତଶ୍ଚ ତତ୍ରୈଵ ସୁରଭିଶ୍ଚ ମହାମୁନେ। ଜଜ୍ଞାତେ ତୌ ତଦା ବ୍ରହ୍ମନ୍ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦୌ
ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସୁରା, ସୋମ ଓ ତୀବ୍ର ଗତିର ଘୋଡ଼ା; ଏହିଠାରେ ପାରିଜାତ ଓ ସୁରଭି ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଏହେଁ ଦୁଇଁଜଣେ ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରନ୍ତି।
ତତୋ ଜଜ୍ଞେ ମହାକାଯଶ୍ଚତୁର୍ଦନ୍ତୋ ମହାଗଜଃ। କପିଲା କାମଵୃକ୍ଷଶ୍ଚ କୌସ୍ତୁଭଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣଃ।' ଯତୋ ଦେଵାସ୍ତତୋ ଜଗ୍ମୁରାଦିତ୍ଯପଥମାଶ୍ରିତାଃ
ତାପରେ, ବଡ଼ ଦେହ ଓ ଚାରିଟି ଦନ୍ତ ଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ, କପିଳ କାମବୃକ୍ଷ, କୌସ୍ତୁଭ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ଯାହାଠାରୁ ଦେବତାମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କରି ଚାଲିଗଲେ।
ଧନ୍ଵନ୍ତରିସ୍ତତୋ ଦେଵୋ ଵପୁଷ୍ମାନୁଦତିଷ୍ଠତ। ଶ୍ଵେତଂ କମଣ୍ଡଲୁଂ ବିଭ୍ରଦମୃତଂ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି
ତାପରେ ଦେବତା ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଧଳା କମଣ୍ଡଳୁ ନେଇ ଯାହାର ଭିତରେ ଅମୃତ ରହିଥିଲା, ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ଏତଦତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦାନଵାନାଂ ସମୁତ୍ଥିତଃ। ଅମୃତାର୍ଥେ ମହାନ୍ନାଦୋ ମମେଦମିତି ଜଲ୍ପତାମ୍
ଏହି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ହଲାହଲ ହେଲା, ସମସ୍ତେ 'ଏହା ମୋର' ବୋଲି ଅମୃତ ପାଇଁ ଚିତ୍କାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତତୋ ନାରାଯଣୋ ମାଯାଂ ମୋହିନୀଂ ସମୁପାଶ୍ରିତଃ। ସ୍ତ୍ରୀରୂପମଦ୍ଭୁତଂ କୃତ୍ଵା ଦାନଵାନଭିସଂଶ୍ରିତଃ
ତାପରେ ନାରାୟଣ ମୋହିନୀ ନାମକ ମାୟା ଧାରଣ କରି, ଅଦ୍ଭୁତ ନାରୀ ରୂପ ନେଇ, ଦାନବମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ତତସ୍ତଦମୃତଂ ତସ୍ଯୈ ଦଦୁସ୍ତେ ମୂଢଚେତସଃ। ସ୍ତ୍ରିଯୈ ଦାନଵଦୈତେଯାଃ ସର୍ଵେ ତଦ୍ଗତମାନସାଃ
ତାହାପରେ, ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିବା ସେଇ ଦାନବମାନେ, ସମସ୍ତ ମନ ତା ନାରୀ ଉପରେ ଲଗାଇ, ଅମୃତ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ସା ତୁ ନାରାଯଣୀ ମାଯା ଧାରଯନ୍ତୀ କମଣ୍ଡଲୁମ୍। ଆସ୍ଯମାନେଷୁ ଦୈତ୍ଯେଷୁ ପଙ୍କ୍ତ୍ଯା ଚ ପ୍ରତି ଦାନଵୈଃ
ସେଇ ନାରାୟଣୀ, କମଣ୍ଡଳୁ ଧରି, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଶାରି ଶାରି ବସିଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କୁ ଅମୃତ ବଣ୍ଟନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଦେଵାନପାଯଯଦ୍ଦେଵୀ ନ ଦୈତ୍ଯାଂସ୍ତେ ଚ ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ
ସେଇ ଦେବୀ ଦେବତାମାନେଠାରେ ଅମୃତ ଦେଲେ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ମିଳିଲେ ନାହିଁ; ଏହା ଦେଖି ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଅଥାଵରଣମୁଖ୍ଯାନି ନାନାପ୍ରହରଣାନି ଚ। ପ୍ରଗୃହ୍ଯାଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ଦେଵାନ୍ସହିତା ଦୈତ୍ଯଦାନଵାଃ
ତାପରେ, ମୁଖ୍ୟ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଏକଠି ହୋଇ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତସ୍ତଦମୃତଂ ଦେଵୋ ଵିଷ୍ଣୁରାଦାଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଜହାର ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରେଭ୍ଯୋ ନରେଣ ସହିତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ସେଇ ସମୟରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ନାରାୟଣଙ୍କ ସହିତ, ଦାନବମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଅମୃତ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ।
ତତୋ ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ପପୁସ୍ତଦମୃତଂ ତଦା। ଵିଷ୍ଣୋଃ ସକାଶାତ୍ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ସଂଭ୍ରମେ ତୁମୁଲେ ସତି
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କଠାରୁ ଅମୃତ ପାଇ, ଉତ୍ତେଜନା ଓ ଅସ୍ତିରତା ମଧ୍ୟରେ ତାହା ପିଲେ।
ପାଯଯତ୍ଯମୃତଂ ଦେଵାନ୍ହରୌ ବାହୁବଲାନ୍ନରଃ। ନିରୋଧଯତି ଚାପେନ ଦୂରୀକୃତ୍ଯ ଧନୁର୍ଧରାନ୍। ଯେ ଯେଽମୃତଂ ପିବନ୍ତି ସ୍ମ ତେ ତେ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତି ଦାନଵୈଃ;
ହରିଙ୍କ ବାହୁବଳରେ ନର ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅମୃତ ପିଇବାକୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଧନୁର୍ଧରମାନେକୁ ଦୂରେ ରଖିଲେ; ଯେଉଁଯେଉଁ ଦେବତା ଅମୃତ ପିଉଥିଲେ, ସେମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ତତଃ ପିବତ୍ସୁ ତତ୍କାଲଂ ଦେଵେଷ୍ଵମୃତମୀପ୍ସିତମ୍। ରାହୁର୍ଵିବୁଧରୂପେଣ ଦାନଵଃ ପ୍ରାପିବତ୍ତଦା
ସେଇ ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଅମୃତ ପିଉଥିବା ବେଳେ, ଦାନବ ରାହୁ ଦେବତା ରୂପ ଧାରଣ କରି ମଧ୍ୟ ତାହା ପିଲେ।
ତସ୍ଯ କଣ୍ଠମନୁପ୍ରାପ୍ତେ ଦାନଵସ୍ଯାମୃତେ ତଦା। ଆଖ୍ଯାତଂ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯାଭ୍ଯାଂ ସୁରାଣାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ସେଇ ଦାନବଙ୍କ ଗଳାକୁ ଅମୃତ ପହଞ୍ଚିବା ସମୟରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହା ଖୋଲାସା କଲେ।
ତତୋ ଭଗଵତା ତସ୍ଯ ଶିରଶ୍ଛିନ୍ନମଲଂକୃତମ୍। ଚକ୍ରାଯୁଧେନ ଚକ୍ରେଣ ପିବତୋଽମୃତମୋଜସା
ତାପରେ, ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଚକ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଅମୃତ ପିଉଥିବା ସେଇ ଶୋଭାମୟ ରାହୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ତଚ୍ଛୈଲଶୃହ୍ଗପ୍ରଙ୍ଗିମଂ ଦାନଵସ୍ଯ ଶିରୋ ମହତ୍। `ଚକ୍ରେଣୋତ୍କୃତ୍ତମପତଚ୍ଚାଲଯଦ୍ଵସୁଧାତଲମ୍
ସେ ଦାନବର ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡ, ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦିଆଯିବା ପରେ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଲା ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲା।
ଚକ୍ରଚ୍ଛିନ୍ନଂ ଖମୁତ୍ପତ୍ଯ ନନାଦାତିଭଯଂକରମ୍। ତତ୍କବନ୍ଧଂ ପପାତାସ୍ଯ ଵିସ୍ଫୁରଦ୍ଧରଣୀତଲେ
ଚକ୍ରରେ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦିଆଯିବା ପରେ, ଦେହଟି ଆକାଶକୁ ଉଠି ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲା; ପରେ ସେ ମୁଣ୍ଡହୀନ ଦେହଟି ତାଲମାଲ ହୋଇ ଭୂମିକୁ ଝାପି ପଡ଼ିଲା।
ତ୍ରଯୋଦଶ ସହସ୍ରାଣି ଚତୁରଶ୍ରଂ ସମନ୍ତତଃ। ସପର୍ଵତଵନଦ୍ଵୀପାଂ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯାକମ୍ପଯନ୍ମହୀମ୍
ତେର ହଜାର ଦିଗରେ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଦ୍ୱୀପ ସହିତ, ଦାନବଙ୍କ ଭୂମିକୁ ଭୟଭୀତ କମ୍ପନ କରାଯାଇଥିଲା।
ତତୋ ଵୈରଵିନିର୍ବନ୍ଧଃ କୃତୋ ରାହୁମୁଖେନ ଵୈ। ଶାଶ୍ଵତଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯାଭ୍ଯାଂ ଗ୍ରସତ୍ଯଦ୍ଯାପି ଚୈଵ ତୌ
ତାପରେ ରାହୁଙ୍କ ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁତା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏବଂ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଚିରକାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଗିଲିଯାଉଛି।
ଵିହାଯ ଭଗଵାଂଶ୍ଚାପି ସ୍ତ୍ରୀରୂପମତୁଲଂ ହରିଃ। ନାନାପ୍ରହରଣୈର୍ଭୀମୈର୍ଦାନଵାନ୍ତମକମ୍ପଯତ୍
ଭଗବାନ୍ ହରି ତାଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ନାରୀ ରୂପକୁ ଛାଡ଼ି, ଭୟଙ୍କର ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେଠାରେ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତଃ ସଂଗ୍ରାମଃ ସମୀପେ ଲଵଣାମ୍ଭସଃ। ସୁରାଣାମସୁରାଣାଂ ଚ ସର୍ଵଘୋରତରୋ ମହାନ୍
ତାପରେ ଲୁଣ୍ ଜଳର କୂଳରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ପ୍ରାସାଶ୍ଚ ଵିପୁଲାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣା ନ୍ଯପତନ୍ତ ସହସ୍ରଶଃ। ତୋମରାଶ୍ଚ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରାଃ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
ବିସ୍ତୃତ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଣ୍ଡା ହଜାର ହଜାର ଭାବେ ପଡ଼ିଲା, ତେଉଁପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଟୋମର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ।
ତତୋଽସୁରାଶ୍ଚକ୍ରଭିନ୍ନା ଵମନ୍ତୋ ରୁଧିରଂ ବହୁ। ଅସିଶକ୍ତିଗଦାରୁଗ୍ଣା ନିପେତୁର୍ଧରଣୀତଲେ
ତାପରେ ଦାନବମାନେ, ଚକ୍ରରେ ଆଘାତ ପାଇ ଓ ଅଧିକ ରକ୍ତ ଝରାଉଥିବା, ତଳୱାର, ବଣ୍ଡା, ଗଦା ଓ ଲାଠିରେ ଆହତ ହୋଇ, ଭୂମିକୁ ଲୁଟିପଡ଼ିଲେ।
ଛିନ୍ନାନି ପଟ୍ଟିଶୈଶ୍ଚୈଵ ଶିରାଂସି ଯୁଧି ଦାରୁଣୈଃ। ତପ୍ତକାଞ୍ଚନମାଲୀନି ନିପେତୁରନିଶଂ ତଦା
ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୁର ପଟିଶ ଦ୍ୱାରା କାଟାଯାଇଥିବା, ତାପି ହୋଇଥିବା ସୁନାର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ମୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ଏ ସମୟରେ ଅବିରତ ଭାବେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ରୁଧିରେଣାନୁଲିପ୍ତାଙ୍ଗା ନିହତାଶ୍ଚ ମହାସୁରାଃ। ଅଦ୍ରୀଣାମିଵ କୂଟାନି ଧାତୁରକ୍ତାନି ଶେରତେ
ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଓ ମୃତ ମହାଦାନବମାନେ, ଖଣିଜ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିଥିବା ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ପରି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ରହିଥିଲେ।
ଆହାକାରଃ ସମଭଵତ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ସହସ୍ରଶଃ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂଛିନ୍ଦତାଂ ଶସ୍ତ୍ରୈରାଦିତ୍ଯେ ଲୋହିତାଯତି
ଏଠାରେ ସେଠାରେ ହଜାର ହଜାର ଚିତ୍କାର ଉଠିଲା, ଏହିଁ ସମୟରେ ସେମାନେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟକୁ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲାଲ ହୋଇଯାଉଥିଲା।
ପରିଘୈରାଯସୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ସନ୍ନିକର୍ଷେ ଚ ମୁଷ୍ଟିଭିଃ। ନିଘ୍ନତାଂ ସମରେଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଶବ୍ଦୋ ଦିଵମିଵାସ୍ପୃଶତ୍
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଲୋହାର ଲାଠି ଓ ହାତରେ ମୁକ୍କା ଦ୍ୱାରା, ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟକୁ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ, ସେ ଶବ୍ଦ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଯାଉଥିଲା।
ଛିନ୍ଧିଭିନ୍ଧି ପ୍ରଧାଵ ତ୍ଵଂ ପାତଯାଭିସରେତି ଚ। ଵ୍ଯଶ୍ରୂଯନ୍ତ ମହାଘୋରାଃ ଶବ୍ଦାସ୍ତତ୍ର ସମନ୍ତତଃ
‘କାଟ, ଭାଙ୍ଗ, ପଳା, ପଡ଼, ଆକ୍ରମଣ କର’—ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।
ଏଵଂ ସୁତୁମୁଲେ ଯୁଦ୍ଧେ ଵର୍ତମାନେ ମହାଭଯେ। ନରନାରାଯଣୌ ଦେଵୌ ସମାଜଗ୍ମତୁରାହଵମ୍
ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଓ ତୁମୁଳ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଦେବତା ଦୁଇଜଣ, ନର ଓ ନାରାୟଣ, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।