ତତ୍ରାହଂ ତତ୍କରିଷ୍ଯାମି ଯଦର୍ଥମିଦମାଵୃତମ୍। ଫଲମେତସ୍ଯ ତପସଃ କଥଯଧ୍ଵଂ ଦିଵୌକସଃ
ମୁଁ ସେଠାରେ ଏହି ଗୁପ୍ତ ରହିଥିବା କାରଣ ପାଇଁ ଯାହା କରିବା ଦରକାର, ତାହା କରିବି। ହେ ଦେବମାନେ, ଏହି ତପସ୍ୟାର ଫଳ କଣ, ମୋତେ କହ।
ଋଣିନୋ ମାନଵା ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଜାଯନ୍ତେ ଯେନ ତଚ୍ଛୃଣୁ। କ୍ରିଯାଭିର୍ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ପ୍ରଜଯା ଚ ନ ସଂଶଯଃ
ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଲୋକେ କେମିତି ଋଣୀ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ତାହା ଶୁଣ। କାର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଓ ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଦେଖାଯାଏ।
ତଦପାକ୍ରିଯତେ ସର୍ଵଂ ଯଜ୍ଞେନ ତପସା ସୁତୈଃ। ତପସ୍ଵୀ ଯଜ୍ଞକୃଚ୍ଚାସି ନ ଚ ତେ ଵିଦ୍ଯତେ ପ୍ରଜା
ଏହି ସମସ୍ତ ଋଣ ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା ଓ ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୁଏ। ତୁମେ ତପସ୍ବୀ ଓ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ସତ୍ୱେ, ତୁମ ପାଖରେ ସନ୍ତାନ ନାହିଁ।
ତ ଇମେ ପ୍ରସଵସ୍ଯାର୍ଥେ ତଵ ଲୋକାଃ ସମାଵୃତାଃ। ପ୍ରଜାଯସ୍ଵ ତତୋ ଲୋକାନୁପଭୋକ୍ଷ୍ଯସି ପୁଷ୍କଲାନ୍
ଏହି ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ତୁମ ପାଖରେ ରହିଛି। ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ଦିଅ, ତେବେ ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକର ଉପଭୋଗ କରିପାରିବ।
ପୁନ୍ନାମ୍ନୋ ନରକାତ୍ପୁତ୍ରସ୍ତ୍ରାଯତେ ପିତରଂ ଶ୍ରୁତିଃ। ତସ୍ମାଦପତ୍ଯସନ୍ତାନେ ଯତସ୍ଵ ବ୍ରହ୍ମସତ୍ତମ
ଶାସ୍ତ୍ର କହେ, 'ପୁତ୍ର ପିତାଙ୍କୁ ପୁନ୍ନାମକ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ'। ତେଣୁ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସନ୍ତାନ ଧାରଣ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମନ୍ଦପାଲସ୍ତୁ ଵଚସ୍ତେଷାଂ ଦିଵୌକସାମ୍। କ୍ଵ ନୁ ଶୀଘ୍ରମପତ୍ଯଂ ସ୍ଯାଦ୍ବହୁଲଂ ଚେତ୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍
ଦେବମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମଣ୍ଡପାଳ ଭାବିଲେ, 'କେଉଁଠି ଏବଂ କେମିତି ଶୀଘ୍ର ଅଧିକ ସନ୍ତାନ ପାଇପାରିବି?'
ସ ଚିନ୍ତଯନ୍ନଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍ସୁବହୁପ୍ରସଵାନ୍ଖଗାନ୍। ଶାର୍ଙ୍ଗିକାଂ ଶାର୍ଙ୍ଗକୋ ଭୂତ୍ଵା ଜରିତାଂ ସମୁପେଯିଵାନ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ବହୁ ସନ୍ତାନ ଦେଇଥିବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଶାର୍ଙ୍ଗିକ ପକ୍ଷୀ ହୋଇ, ସେ ଜରିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ତସ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରାନଜନଯଚ୍ଚତୁରୋ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ। ତାନପାସ୍ଯ ସ ତତ୍ରୈଵ ଜଗାମ ଲପିତାଂ ପ୍ରତି
ସେଠାରେ ସେ ଚାରିଜଣ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେମାନେଂକୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ତାହାଁଠାରେ ଲପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ବାଲାନ୍ସ ତାନଣ୍ଡଗତାନ୍ସହ ମାତ୍ରା ମୁନିର୍ଵନେ। ତସ୍ମିନ୍ଗତେ ମହାଭାଗେ ଲପିତାଂ ପ୍ରତି ଭାରତ
ସେଇ ପୁଅମାନେ, ତାଙ୍କ ମାଆ ସହିତ ଡିମ୍ବରେ ଥିଲେ, ଏବଂ ମୁନି ସେମାନେଂକୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଛାଡ଼ି ଲପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଅପତ୍ଯସ୍ନେହସଂଯୁକ୍ତା ଜରିତା ବହ୍ଵଚିନ୍ତଯତ୍। ତେନ ତ୍ଯକ୍ତାନସଂତ୍ଯାଜ୍ଯାନୃଷୀନଣ୍ଡଗତାନ୍ଵନେ
ସନ୍ତାନ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ଜରିତା ଅନେକ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ଅରଣ୍ୟରେ ଡିମ୍ବରେ ଥିବା, ପିତା ଛାଡ଼ି ଚଲିଯାଇଥିବା ତାଙ୍କ ଋଷିପୁଅମାନେ ଉପରେ ସେ ମନ ଦେଇଥିଲେ।
ନ ଜହୌ ପୁତ୍ରଶୋକାର୍ତା ଜରିତା ଖାଣ୍ଡଵେ ସୁତାନ୍। ବଭାର ଚୈତାନ୍ସଂଜାତାନ୍ସ୍ଵଵୃତ୍ତ୍ଯା ସ୍ନେହଵିକ୍ଲଵା
ପୁଅ ଶୋକରେ ଭାଗ୍ନ ଜରିତା ଖଣ୍ଡବ ଅରଣ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେଂକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ନାହିଁ। ସ୍ନେହରେ ଭାସି, ସେ ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ସେମାନେଂକୁ ଦେଖିବା ଓ ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିଲେ।
ତତୋଽଗ୍ନିଂ ଖାଣ୍ଡଵଂ ଦଗ୍ଧୁମାଯାନ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟଵାନୃଷିଃ। ମନ୍ଦପାଲଶ୍ଚରଂସ୍ତସ୍ମିନ୍ଵନେ ଲପିତଯା ସହ
ତାପରେ ମଣ୍ଡପାଳ ଋଷି, ଲପିତା ସହିତ ଖଣ୍ଡବ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ଅଗ୍ନିକୁ ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଜଳାଇବାକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ତଂ ସଂକଲ୍ପଂ ଵିଦିତ୍ଵାଗ୍ନେର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ବାଲକାନ୍। ସୋଽଭିତୁଷ୍ଟାଵ ଵିପ୍ରର୍ଷିବ୍ରାର୍ହ୍ମଣୋ ଜାତଵେଦସମ୍
ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ତାଙ୍କ ଶିଶୁପୁଅମାନେ ଉପରେ ଭାବି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁନି ଜଟବେଦାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ତ୍ଵମଗ୍ନେ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ମୁଖଂ ତ୍ଵମସି ହଵ୍ଯଵାଟ୍
ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ମୁଖ, ତୁମେ ହବି ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ଦେବତା।
ତ୍ଵମନ୍ତଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଗୂଢଶ୍ଚରସି ପାଵକ। ତ୍ଵାମେକମାହୁଃ କଵଯସ୍ତ୍ଵାମାହୁସ୍ତ୍ରିଵିଧଂ ପୁନଃ
ହେ ପାବକ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ବିଚରଣ କରୁଛ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତୁମକୁ ଏକ ଭାବେ କହନ୍ତି, ଆଉ ତିନି ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି।
ତ୍ଵାମଷ୍ଟଧା କଲ୍ପଯିତ୍ଵା ଯଜ୍ଞଵାହମକଲ୍ପଯନ୍। ତ୍ଵଯା ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ସୃଷ୍ଟଂ ଵଦନ୍ତି ପରମର୍ଷଯଃ
ତୁମକୁ ଆଠ ରୂପରେ ଭାବି, ଯଜ୍ଞର ବାହକ କରାଯାଇଛି। ମହାଋଷିମାନେ କହନ୍ତି, ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
ତ୍ଵଦୃତେ ହି ଜଗତ୍କୃତ୍ସ୍ନଂ ସଦ୍ଯୋ ନଶ୍ଯେଦ୍ଧୁତାଶନ। ତୁଭ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ନମୋ ଵିପ୍ରାଃ ସ୍ଵକର୍ମଵିଜିତାଂ ଗତିମ୍
ହେ ହବି ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନି, ତୁମ ବିନା ସମସ୍ତ ଜଗତ ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ୱର ହୋଇଯିବ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଗଚ୍ଛନ୍ତି ସହ ପତ୍ନୀଭିଃ ସୁତୈରପି ଚ ଶାଶ୍ଵତୀମ୍। ତ୍ଵାମଗ୍ନେ ଜଲଦାନାହୁଃ ଖେଵିଷକ୍ତାନ୍ସଵିଦ୍ଯୁତଃ
ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଓ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ହେ ଅଗ୍ନି, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମକୁ ମେଘ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତୁମେ ଆକାଶରେ ବିଦ୍ୟୁତ ସହିତ ଚଳିତ ହୁଅ।
ଦହନ୍ତି ସର୍ଵଭୂତାନି ତ୍ଵତ୍ତୋ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ହେତଯଃ। ଜାତଵେଦସ୍ତ୍ଵଯୈଵେଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ସୃଷ୍ଟଂ ମହାଦ୍ଯୁତେ
ତୁମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶକ୍ତିମାନ୍ ଶକ୍ତିମାନ୍ ଶକ୍ତିମାନ୍ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦହନ କରେ। ହେ ଜାତବେଦ, ତୁମର ଅପାର ତେଜ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ କେବଳ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ।
ତଵୈଵ କର୍ମଵିହିତଂ ଭୂତଂ ସର୍ଵଂ ଚରାଚରମ୍। ତ୍ଵଯାପୋ ଵିହିତାଃ ପୂର୍ଵଂ ତ୍ଵଯି ସର୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍
ଚଳନ୍ତା ଓ ଅଚଳନ୍ତା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିତ। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଜଳକୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଥିଲ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ତୁମେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ତ୍ଵଯି ହଵ୍ଯଂ ଚ କଵ୍ଯଂ ଚ ଯଥାଵତ୍ସଂପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ତ୍ଵମେଵ ଦହନୋ ଦେଵ ତ୍ଵଂ ଧାତା ତ୍ଵଂ ବୃହସ୍ପତିଃ
ଦେବତାମାନେ ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଉଥିବା ହବ୍ୟ ଓ କବ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବରେ ତୁମେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ହେ ଦହନଦେବ, ତୁମେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତୁମେ ବୃହସ୍ପତି।
ତ୍ଵମଶ୍ଵିନୌ ଯମୌ ମିତ୍ରଃ ସୋମସ୍ତ୍ଵମସି ଚାନିଲଃ
ତୁମେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ଯମଦ୍ୱୟ, ମିତ୍ର, ସୋମ ଓ ବାୟୁ।
ତୁତୋଷ ତସ୍ଯ ନୃପତେ ମୁନେରମିତତେଜସଃ। ଉଵାଚ ଚୈନଂ ପ୍ରୀତାତ୍ମା କିମିଷ୍ଟଂ କରଵାଣି ତେ
ସେ ଅସୀମ ତେଜସ୍ୱୀ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜା ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ କହିଲେ: 'ତୁମେ କଣ ଚାହୁଁଛ? ମୁଁ କଣ କରିଦେବି?'
ତମବ୍ରଵୀନ୍ମନ୍ଦପାଲଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ହଵ୍ଯଵାହନମ୍। ପ୍ରଦହନ୍ଖାଣ୍ଡଵଂ ଦାଵଂ ମମ ପୁତ୍ରାନ୍ଵିସର୍ଜଯ
ମଣ୍ଡପାଳ ହସ୍ତ ଯୋଡି ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଖାଣ୍ଡବବନକୁ ତୁମେ ଦହନ କରିବାବେଳେ, ମୋ ପୁଅମାନେକୁ ଆଗ୍ନିରୁ ରକ୍ଷା କର।'
ତଥେତି ତତ୍ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ହଵ୍ଯଵାହନଃ। ଖାଣ୍ଡଵେ ତେନ କାଲେ ନ ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ଦିଦକ୍ଷଯା
ଭଗବାନ ଅଗ୍ନିଦେବ ଏହିପରି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ, ସେଇ ସମୟରେ ଖାଣ୍ଡବବନକୁ ଦହନ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଜ୍ୱଳନ କଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତେ ଵହ୍ନୌ ଶାର୍ଙ୍ଗକାସ୍ତେ ସୁଦୁଃଖିତାଃ। ଵ୍ଯଥିତାଃ ପରମୋଦ୍ଵିଗ୍ନା ନାଧିଜଗ୍ମୁଃ ପରାଯଣମ୍
ତାପରେ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳିଉଠିଲାବେଳେ, ଶାର୍ଙ୍ଗକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ ଭୟଭିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଏମିତି ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ ଯେ, କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ନିଶାମ୍ଯ ପୁତ୍ରକାନ୍ବାଲାନ୍ମାତା ତେଷାଂ ତପସ୍ଵିନୀ। ଜରିତା ଶୋକଦୁଃଖାର୍ତା ଵିଲଲାପ ସୁଦୁଃଖିତା
ତାଙ୍କ ଛୋଟ ପୁଅମାନେର କାନ୍ଦିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୱିନୀ ମାଆ ଜରିତା ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଭାସିଗଲେ ଏବଂ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଅଯମଗ୍ନିର୍ଦହନ୍କକ୍ଷମିତ ଆଯାତି ଭୀଷଣଃ। ଜଗତ୍ସଂଦୀପଯନ୍ଭୀମୋ ମମ ଦୁଃଖଵିଵର୍ଧନଃ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି, ଦହିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଆସୁଛି; ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଜ୍ୱଳିଉଠାଉଛି, ଏବଂ ମୋର ଦୁଃଖକୁ ବଢ଼ାଉଛି।
ଇମେ ଚ ମାଂ କର୍ଷଯନ୍ତି ଶିଶଵୋ ମନ୍ଦଚେତସଃ। ଅବର୍ହାଶ୍ଚରଣୈର୍ହୀନାଃ ପୂର୍ଵେଷାଂ ନଃ ପରାଯଣାଃ
ଏହି ଅବୁଝ ପିଲାମାନେ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ ଦେଉଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଦୁର୍ବଳ, ପାଦରେ ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ଆଶ୍ରୟ ଥିଲେ, ଏବେ ତାହା ମିଳୁନାହିଁ।
ତ୍ରାସଯଂଶ୍ଚାଯମାଯାତି ଲେଲିହାନୋ ମହୀରୁହାନ୍। ଅଜାତପକ୍ଷାଶ୍ଚ ସୁତା ନ ଶକ୍ତାଃ ସରଣେ ମମ
ଏହି ଅଗ୍ନି ଭୟ ଦେଇ, ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଚାଟି ଚାଟି ଆସୁଛି; ମୋର ପୁଅମାନେ ଏଉଁଠି ଉଡ଼ିପାରିବା ପାଇଁ ତୟାରି ନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ମୋ ସହିତ ପଳାଇପାରୁନାହାନ୍ତି।