ଉପର୍ଯାକାଶଗୋ ଭୂତ୍ଵା ଵିଧୂମଃ ସମପଦ୍ଯତ। ଦୀପ୍ତାକ୍ଷୋ ଦୀପ୍ତଜିହ୍ଵଶ୍ଚ ସଂପ୍ରଦୀପ୍ତମହାନନଃ
ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ଏକ ଅଗ୍ନିଦେବ ଧୂଆଁ ଛାଡ଼ି ଦେଖାଦେଲେ; ତାଙ୍କ ଆଖି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଜିହ୍ୱା ଅଗ୍ନିରେ ଦହୁଛି, ମୁଖ ବଡ଼ ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳିଛି।
ଦୀପ୍ତୋର୍ଧ୍ଵକେଶଃ ପିଙ୍ଗାକ୍ଷଃ ପିବନ୍ପ୍ରାଣଭୃତାଂ ଵସାମ୍। ତାଂ ସ କୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନକୃତାଂ ସୁଧାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ହୁତାଶନଃ
ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଠା ଚୁଲି, ପିଙ୍ଗଳ ଆଖି, ପ୍ରାଣୀମାନେର ଚର୍ବି ପିଉଥିବା—କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ ତିଆରି କରିଥିବା ସେଇ ଅମୃତ ପାଇ, ଅଗ୍ନିଦେବ—
ବଭୂଵ ମୁଦିତସ୍ତୃପ୍ତଃ ପରାଂ ନିର୍ଵୃତିମାଗତଃ। ତଥାଽସୁରଂ ମଯଂ ନାମ ତକ୍ଷକସ୍ଯ ନିଵେଶନାତ୍
ତକ୍ଷକଙ୍କ ନିବାସରୁ ଆସିଥିବା ମୟା ନାମକ ଦାନବ ଖୁସି ହେଲେ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ଵିପ୍ରଦ୍ରଵନ୍ତଂ ସହସା ଦଦର୍ଶ ମଧୁସୂଦନଃ। ତମଗ୍ନିଃ ପ୍ରାର୍ଥଯାମାସ ଦିଧକ୍ଷୁର୍ଵାତସାରଥିଃ
ଅଚାନକ ଭୟରେ ପଳାଉଥିବାକୁ ମଧୁସୂଦନ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ଜଳନ ପାଇଁ ଆଗ୍ନି, ବାୟୁ ଚାଳକଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ଶରୀରଵାଞ୍ଜଟୀ ଭୂତ୍ଵା ନଦନ୍ନିଵ ବଲାହକଃ। ଵିଜ୍ଞାଯ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ମଯଂ ଵୈ ଶିଲ୍ପିନାଂ ଵରମ୍
ଯଟାଧାରୀ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ବିଜୁଳି ମେଘ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଆଗ୍ନି, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ କାରିଗର ମୟାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ।
ଜିଘାଂସୁର୍ଵାସୁଦେଵସ୍ତଂ ଚକ୍ରମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଧିଷ୍ଠିତଃ। ସ ଚକ୍ରମୁଦ୍ଯତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିଧକ୍ଷନ୍ତଂ ଚ ପାଵକମ୍
ମାରିବାକୁ ଚାହିଁ, ବସୁଦେବ ଚକ୍ର ଉଠାଇ ତିଆରି ହେଲେ। ଚକ୍ର ଉଠା ଦେଖି ଏବଂ ଆଗ୍ନି ଜଳନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଦେଖି—
ଅଭିଧାଵାର୍ଜୁନେତ୍ଯେଵଂ ମଯସ୍ତ୍ରାହୀତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍। ତସ୍ଯ ଭୀତସ୍ଵନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମା ଭୈରିତି ଧନଂଜଯଃ
ମୟା ଚିତ୍କାର କଲେ, 'ଅର୍ଜୁନ, ବଞ୍ଚାଅ!' ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସହାୟତା ଚାହିଲେ। ତାଙ୍କର ଭୟଭୀତ ସ୍ୱର ଶୁଣି, ଧନଞ୍ଜୟ କହିଲେ, 'ଭୟ କରନି।'
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମଯଂ ପାର୍ଥୋ ଜୀଵଯନ୍ନିଵ ଭାରତ। ତଂ ନ ଭେତଵ୍ଯମିତ୍ଯାହ ମଯଂ ପାର୍ଥୋ ଦଯାପରଃ
ପାର୍ଥ ମୟାଙ୍କୁ ଦୟାଭାବରେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ,' ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଉଛନ୍ତି।
ତଂ ପାର୍ଥେନାଭଯେ ଦତ୍ତେ ନମୁଚେର୍ଭ୍ରାତରଂ ମଯମ୍। ନ ହନ୍ତୁମୈଚ୍ଛଦ୍ଦାଶାର୍ହଃ ପାଵକୋ ନ ଦଦାହ ଚ
ପାର୍ଥ ମୟାଙ୍କୁ ନିରାପତ୍ତା ଦେଲେ, ଯିଏ ନମୁଚିଙ୍କ ଭାଇ। ତେଣୁ ଦାଶାର୍ହ ମାରିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ଆଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପୋଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।
ତଦ୍ଵନଂ ପାଵକୋ ଧୀମାନ୍ଦିନାନି ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ। ଦଦାହ କୃଷ୍ଣପାର୍ଥାଭ୍ଯାଂ ରକ୍ଷିତଃ ପାକଶାସନାତ୍
କୃଷ୍ଣ ଓ ପାର୍ଥଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଆଗ୍ନି ସେଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ପନ୍ଦର ଦିନ ଧରି ପୋଡ଼ିଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଵନେ ଦହ୍ଯମାନେ ଷଡଗ୍ନିର୍ନ ଦଦାହ ଚ। ଅଶ୍ଵସେନଂ ମଯଂ ଚୈଵ ଚତୁରଃ ଶାର୍ଙ୍ଗକାଂସ୍ତଥା
ସେଇ ଅରଣ୍ୟ ଜଳୁଥିବା ବେଳେ, ଆଗ୍ନି ଅଶ୍ୱସେନ, ମୟା ଓ ଚାରି ଜଣ ଶାର୍ଙ୍ଗକଙ୍କୁ ପୋଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।
କିମର୍ଥଂ ଶାର୍ଙ୍ଗକାନଗ୍ନିର୍ନ ଦଦାହ ତଥା ଗତେ। ତସ୍ମିନ୍ଵନେ ଦହ୍ଯମାନେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନେତତ୍ପ୍ରଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅରଣ୍ୟ ଜଳୁଥିବା ସମୟରେ ଆଗ୍ନି କାହିଁକି ଶାର୍ଙ୍ଗକମାନେ ପୋଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ମୋତେ କହ।
ଅଦାହେ ହ୍ଯଶ୍ଵସେନସ୍ଯ ଦାନଵସ୍ଯ ମଯସ୍ଯ ଚ। କାରଣଂ କୀର୍ତିତଂ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଶାର୍ଙ୍ଗକାଣାଂ ନ କୀର୍ତିତମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଶ୍ୱସେନ ଓ ଦାନବ ମୟାଙ୍କୁ କାହିଁକି ଆଗ୍ନି ପୋଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ଏହା କୁହାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଶାର୍ଙ୍ଗକମାନେ ପାଇଁ କାହିଁକି ନୁହେଁ ତାହା କୁହାଯାଇନାହିଁ।
ତଦେତଦଦ୍ଭୁତଂ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଶାର୍ଙ୍ଗକାଣାମନାମଯମ୍। କୀର୍ତଯସ୍ଵାଗ୍ନିସଂମର୍ଦେ କଥଂ ତେ ନ ଵିନାଶିତାଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶାର୍ଙ୍ଗକମାନେ ଅପରିମିତ ଭାଗ୍ୟ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଭବିଲେ; ଆଗ୍ନିର ଦାହରେ ସେମାନେ କିପରି ନଷ୍ଟ ହେଲେ ନାହିଁ, ମୋତେ କହ।
ଯଦର୍ଥଂ ଶାର୍ଙ୍ଗକାନଗ୍ନିର୍ନ ଦଦାହ ତଥା ଗତେ। ତତ୍ତେ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥା ଭୂତମରିନ୍ଦମ
ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ସେଇ ସମୟରେ ଆଗ୍ନି କାହିଁକି ଶାର୍ଙ୍ଗକମାନେ ପୋଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ଏହା ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭାବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା କହିବି।
ଧର୍ମଜ୍ଞାନାଂ ମୁଖ୍ଯତମସ୍ତପସ୍ଵୀ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ। ଆସୀନ୍ମହର୍ଷିଃ ଶ୍ରୁତଵାନ୍ମନ୍ଦପାଲ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ
ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା, ତପସ୍ଵୀ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତୀ, ମହାର୍ଷି ମଣ୍ଡପାଳ ନାମକ ଏକ ମହାନ ଋଷି ଥିଲେ।
ସ ମାର୍ଗମାଶ୍ରିତୋ ରାଜନ୍ନୃଷୀଣାମୂର୍ଧ୍ଵରେତସାମ୍। ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵାନ୍ଧର୍ମରତସ୍ତପସ୍ଵୀ ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ସେ ଋଷିମାନେ ଯେମିତି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା ହୋଇ ଚାଲନ୍ତି, ସେଇ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ; ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲାଗିଥିଲେ, ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ, ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ତପସଃ ପାରଂ ଦେହମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଭାରତ। ଜଗାମ ପିତୃଲୋକାଯ ନ ଲେଭେ ତତ୍ର ତତ୍ଫଲମ୍
ତପସ୍ୟାର ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ପିତୃଲୋକକୁ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ତାଙ୍କର କୌଣସି ଫଳ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ସ ଲୋକାନଫଲାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତପସା ନିର୍ଜିତାନପି। ପପ୍ରଚ୍ଛ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ସମୀପସ୍ଥାନ୍ଦିଵୌକସଃ
ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ସବୁ ଲୋକ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଫଳହୀନ ଦେଖି, ସେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ନିକଟରେ ଥିବା ଦେବମାନେକୁ ପଚାରିଲେ।
କିମର୍ଥମାଵୃତା ଲୋକା ମମୈତେ ତପସାଽର୍ଜିତାଃ। କିଂ ମଯା ନ କୃତଂ ତତ୍ର ଯସ୍ଯୈତତ୍କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍
ସେ ପଚାରିଲେ, 'ମୋର ତପସ୍ୟାରେ ଲାଭ କରାଯାଇଥିବା ଏହି ଲୋକମାନେ କାହିଁକି ମୋ ପାଇଁ ବନ୍ଦ ଅଛନ୍ତି? କଣ ମୁଁ କରିନଥିଲି ଯାହା ପାଇଁ ଏହି ପରିଣାମ ମିଳୁଛି?'
ତତ୍ରାହଂ ତତ୍କରିଷ୍ଯାମି ଯଦର୍ଥମିଦମାଵୃତମ୍। ଫଲମେତସ୍ଯ ତପସଃ କଥଯଧ୍ଵଂ ଦିଵୌକସଃ
ମୁଁ ସେଠାରେ ଏହି ଗୁପ୍ତ ରହିଥିବା କାରଣ ପାଇଁ ଯାହା କରିବା ଦରକାର, ତାହା କରିବି। ହେ ଦେବମାନେ, ଏହି ତପସ୍ୟାର ଫଳ କଣ, ମୋତେ କହ।
ଋଣିନୋ ମାନଵା ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଜାଯନ୍ତେ ଯେନ ତଚ୍ଛୃଣୁ। କ୍ରିଯାଭିର୍ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ପ୍ରଜଯା ଚ ନ ସଂଶଯଃ
ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଲୋକେ କେମିତି ଋଣୀ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ତାହା ଶୁଣ। କାର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଓ ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଦେଖାଯାଏ।
ତଦପାକ୍ରିଯତେ ସର୍ଵଂ ଯଜ୍ଞେନ ତପସା ସୁତୈଃ। ତପସ୍ଵୀ ଯଜ୍ଞକୃଚ୍ଚାସି ନ ଚ ତେ ଵିଦ୍ଯତେ ପ୍ରଜା
ଏହି ସମସ୍ତ ଋଣ ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା ଓ ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୁଏ। ତୁମେ ତପସ୍ବୀ ଓ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ସତ୍ୱେ, ତୁମ ପାଖରେ ସନ୍ତାନ ନାହିଁ।
ତ ଇମେ ପ୍ରସଵସ୍ଯାର୍ଥେ ତଵ ଲୋକାଃ ସମାଵୃତାଃ। ପ୍ରଜାଯସ୍ଵ ତତୋ ଲୋକାନୁପଭୋକ୍ଷ୍ଯସି ପୁଷ୍କଲାନ୍
ଏହି ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ତୁମ ପାଖରେ ରହିଛି। ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ଦିଅ, ତେବେ ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକର ଉପଭୋଗ କରିପାରିବ।
ପୁନ୍ନାମ୍ନୋ ନରକାତ୍ପୁତ୍ରସ୍ତ୍ରାଯତେ ପିତରଂ ଶ୍ରୁତିଃ। ତସ୍ମାଦପତ୍ଯସନ୍ତାନେ ଯତସ୍ଵ ବ୍ରହ୍ମସତ୍ତମ
ଶାସ୍ତ୍ର କହେ, 'ପୁତ୍ର ପିତାଙ୍କୁ ପୁନ୍ନାମକ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ'। ତେଣୁ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସନ୍ତାନ ଧାରଣ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମନ୍ଦପାଲସ୍ତୁ ଵଚସ୍ତେଷାଂ ଦିଵୌକସାମ୍। କ୍ଵ ନୁ ଶୀଘ୍ରମପତ୍ଯଂ ସ୍ଯାଦ୍ବହୁଲଂ ଚେତ୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍
ଦେବମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମଣ୍ଡପାଳ ଭାବିଲେ, 'କେଉଁଠି ଏବଂ କେମିତି ଶୀଘ୍ର ଅଧିକ ସନ୍ତାନ ପାଇପାରିବି?'
ସ ଚିନ୍ତଯନ୍ନଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍ସୁବହୁପ୍ରସଵାନ୍ଖଗାନ୍। ଶାର୍ଙ୍ଗିକାଂ ଶାର୍ଙ୍ଗକୋ ଭୂତ୍ଵା ଜରିତାଂ ସମୁପେଯିଵାନ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ବହୁ ସନ୍ତାନ ଦେଇଥିବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଶାର୍ଙ୍ଗିକ ପକ୍ଷୀ ହୋଇ, ସେ ଜରିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ତସ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରାନଜନଯଚ୍ଚତୁରୋ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ। ତାନପାସ୍ଯ ସ ତତ୍ରୈଵ ଜଗାମ ଲପିତାଂ ପ୍ରତି
ସେଠାରେ ସେ ଚାରିଜଣ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେମାନେଂକୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ତାହାଁଠାରେ ଲପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ବାଲାନ୍ସ ତାନଣ୍ଡଗତାନ୍ସହ ମାତ୍ରା ମୁନିର୍ଵନେ। ତସ୍ମିନ୍ଗତେ ମହାଭାଗେ ଲପିତାଂ ପ୍ରତି ଭାରତ
ସେଇ ପୁଅମାନେ, ତାଙ୍କ ମାଆ ସହିତ ଡିମ୍ବରେ ଥିଲେ, ଏବଂ ମୁନି ସେମାନେଂକୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଛାଡ଼ି ଲପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଅପତ୍ଯସ୍ନେହସଂଯୁକ୍ତା ଜରିତା ବହ୍ଵଚିନ୍ତଯତ୍। ତେନ ତ୍ଯକ୍ତାନସଂତ୍ଯାଜ୍ଯାନୃଷୀନଣ୍ଡଗତାନ୍ଵନେ
ସନ୍ତାନ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ଜରିତା ଅନେକ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ଅରଣ୍ୟରେ ଡିମ୍ବରେ ଥିବା, ପିତା ଛାଡ଼ି ଚଲିଯାଇଥିବା ତାଙ୍କ ଋଷିପୁଅମାନେ ଉପରେ ସେ ମନ ଦେଇଥିଲେ।