ଚକ୍ରଂ ଵ୍ଯସୃଜଦତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ତେଷାଂ ନାଶାଯ କେଶଵଃ। ତେନାର୍ତା ଜାତଯଃ କ୍ଷୁଦ୍ରାଃ ସଦାନଵନିଶାଚରାଃ
କେଶବ ଏହି ଭୟାନକ ଚକ୍ରକୁ ସେମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଲେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ଦାନବ ଓ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ପିଶାଚମାନେ
ନିକୃତ୍ତାଃ ଶତଶଃ ସର୍ଵା ନିପେତୁରନଲଂ କ୍ଷଣାତ୍। ତତ୍ରାଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ତେ ଦୈତ୍ଯାଃ କୃଷ୍ଣଚକ୍ରଵିଦାରିତାଃ
ଶତଶଃ କଟିଯାଇ ତୁରନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚକ୍ରରେ ଚିରିଯାଇଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦେଖାଗଲେ,
ଵସାରୁଧିରସଂପୃକ୍ତାଃ ସନ୍ଧ୍ଯାଯାମିଵ ତୋଯଦାଃ। ପିଶାଚାନ୍ପକ୍ଷିଣୋ ନାଗାନ୍ପଶୂଂଶ୍ଚୈଵ ସହସ୍ରଶଃ
ଚର୍ବି ଓ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲେ, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳରେ ମେଘମାନେ ଯେପରି; ହଜାର-ହଜାର ପିଶାଚ, ପକ୍ଷୀ, ସର୍ପ ଓ ପଶୁମାନେ
ନିଘ୍ନଂଶ୍ଚରତି ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଃ କାଲଵତ୍ତତ୍ର ଭାରତ। କ୍ଷିପ୍ତଂ କ୍ଷିପ୍ତଂ ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯାମିତ୍ରଘାତିନଃ
ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ ତାଙ୍କୁ କାଳ ପରି ମାରୁଥିଲେ, ହେ ଭାରତ; କୃଷ୍ଣ, ଶତ୍ରୁଘାତୀ, ପୁନିପୁନି ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ,
ଛିତ୍ତ୍ଵାନେକାନି ସତ୍ଵାନି ପାଣିମେତି ପୁନଃ ପୁନଃ। ତଥା ତୁ ନିଘ୍ନତସ୍ତସ୍ଯ ପିଶାଚୋରଗରାକ୍ଷସାନ୍
ଅନେକ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କାଟି ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ଚକ୍ର ପ୍ରତିଥର ତାଙ୍କର ହାତକୁ ଫେରିଆସୁଥିଲା; ଏଭଳି ଭାବରେ ସେ ପିଶାଚ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମାରୁଥିଲେ।
ବଭୂଵ ରୂପମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମନସ୍ତଦା। ସମେତାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆତ୍ମାର ଯେଉଁ ରୂପ, ସେ ସମୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟାନକ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଵିଜେତା ନାଭଵତ୍କଶ୍ଚିତ୍କୃଷ୍ଣପାଣ୍ଡଵଯୋର୍ମୃଧେ। ତଯୋର୍ବଲାତ୍ପରିତ୍ରାତୁଂ ତଂ ଚ ଦାଵଂ ଯଦା ସୁରାଃ
ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଏକଠି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ କେହି ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ନାଶକ୍ନୁଵଞ୍ଶମଯିତୁଂ ତଦାଽଭୂଵନ୍ପରାଙ୍ମୁଖାଃ। ଶତକ୍ରତୁସ୍ତୁ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵିମୁଖାନମରାଂସ୍ତଥା
ଦେବତାମାନେ ବଳଦ୍ୱାରା ବା ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ନିବାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ।
ବଭୂଵ ମୁଦିତୋ ରାଜନ୍ପ୍ରଶଂସନ୍କେଶଵାର୍ଜୁନୌ। ନିଵୃତ୍ତେଷ୍ଵଥ ଦେଵେଷୁ ଵାଗୁଵାଚାଶରୀରିଣୀ
ଶତକ୍ରତୁ ଦେବତାମାନେ ପଛକୁ ହଟୁଥିବା ଦେଖି, ହେ ରାଜା, ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ କେଶବ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଶତକ୍ରତୁଂ ସମାଭାଷ୍ଯ ମହାଗମ୍ଭୀରନିଃସ୍ଵନା। ନ ତେ ସଖା ସନ୍ନିହିତସ୍ତକ୍ଷକୋ ଭୁଜଗୋତ୍ତମଃ
ଦେବତାମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଗଭୀର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧ୍ୱନିରେ ଏକ ଦେହହୀନ କଣ୍ଠ ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ କହିଲା:
ଦାହକାଲେ ଖାଣ୍ଡଵସ୍ଯ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଗତୋ ହ୍ଯସୌ। ନ ଚ ଶକ୍ଯୌ ଯୁଧା ଜେତୁଂ କଥଂଚିଦପି ଵାସଵ
ତୁମର ବନ୍ଧୁ, ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତକ୍ଷକ, ଖଣ୍ଡବ ଦାହ ସମୟରେ ଏଠାରେ ନାହାନ୍ତି; ସେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି।
ଵାସୁଦେଵାର୍ଜୁନାଵେତୌ ନିବୋଧ ଵଚନାନ୍ମମ। ନରନାରାଯଣାଵେତୌ ପୂର୍ଵଦେଵୌ ଦିଵି ଶ୍ରୁତୌ
ଏବଂ, ହେ ବାସବ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ କୌଣସି ଭଳିରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତାଯିବାକୁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ମୋର କଥାରୁ ଏହିକଥା ଜାଣ।
ଭଵାନପ୍ଯଭିଜାନାତି ଯଦ୍ଵୀର୍ଯୌ ଯତ୍ପରାକ୍ରମୌ। ନୈତୌ ଶକ୍ଯୌ ଦୁରାଧର୍ଷୌ ଵିଜେତୁମଜିତୌ ଯୁଧି
ଏହି ଦୁଇଜଣ ନର ଓ ନାରାୟଣ, ପୁରୁଣା ଦେବତା, ସ୍ୱର୍ଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତୁମେ ନିଜେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଜାଣ।
ଅପି ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ ପୁରାଣାଵୃଷିସତ୍ତମୌ। ପୂଜନୀଯତମାଵେତାଵପି ସର୍ଵୈଃ ସୁରାସୁରୈଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ପୁରାତନ ଦ୍ୱିଜନ ଋଷି ସର୍ବୋତ୍ତମ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସର୍ବାଧିକ ସମ୍ମାନ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ।
ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସଗନ୍ଧର୍ଵନରକିନ୍ନରପନ୍ନଗୈଃ। ତସ୍ମାଦିତଃ ସୁରୈଃ ସାର୍ଧଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହସି ଵାସଵ
ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନର, କିନ୍ନର ଓ ପନ୍ନଗମାନେ ସହିତ ଦେବମାନେ ମିଶି, ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ଉଚିତ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର।
ଦିଷ୍ଟଂ ଚାପ୍ଯନୁପଶ୍ଯୈତତ୍ଖାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ଵିନାଶନମ୍। ଇତି ଵାକ୍ଯମୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ତଥ୍ଯମିତ୍ଯମରେଶ୍ଵରଃ
ଏହି ଖଣ୍ଡବ ଅବନାଶ ଭାଗ୍ୟରେ ଲିଖାଯାଇଛି ବୋଲି ଦେଖ, ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଅମରେଶ୍ୱର ଏହାକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କଲେ।
କ୍ରୋଧାମର୍ଷୌ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ସଂପ୍ରତସ୍ଥେ ଦିଵଂ ତଦା। ତଂ ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ସମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଦିଵୌକସଃ
କ୍ରୋଧ ଓ ରୋଷକୁ ଛାଡି ତାଳେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଯିଉଥିବା ଦେଖି ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ—
ସହିତାଃ ସେନଯା ରାଜନ୍ନନୁଜଗ୍ମୁଃ ପୁରନ୍ଦରମ୍। ଦେଵରାଜଂ ତଦା ଯାନ୍ତଂ ସହ ଦେଵୈରଵେକ୍ଷ୍ଯ ତୁ
—ସେମାନଙ୍କ ସେନା ସହ ଏକାଠି ହୋଇ, ପୁରନ୍ଦରଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଗଲେ; ଦେବମାନେ ସହିତ ଦେବରାଜା ଯିଉଥିବା ଦେଖି—
ଵାସୁଦେଵାର୍ଜୁନୌ ଵୀରୌ ସିଂହନାଦଂ ଵିନେଦତୁଃ। ଦେଵରାଜେ ଗତେ ରାଜନ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟୌ କେଶଵାର୍ଜୁନୌ
ବାସୁଦେବ ଓ ଅର୍ଜୁନ, ସେ ଦୁଇ ବୀର, ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜିଲେ; ଦେବରାଜା ଚାଲିଯିବା ପରେ, ହେ ରାଜନ, କେଶବ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ନିର୍ଵିଶଙ୍କଂ ଵନଂ ଵୀରୌ ଦାହଯାମାସତୁସ୍ତଦା। ସ ମାରୁତ ଇଵାଭ୍ରାଣି ନାଶଯିତ୍ଵାଽର୍ଜୁନଃ ସୁରାନ୍
ତାପରେ, ଭୟ ଛାଡି, ସେ ଦୁଇ ବୀର ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଟବୀକୁ ଜଳାଇଲେ; ମେଘକୁ ଉଡାଇଦେଉଥିବା ପବନ ଭଳି, ଅର୍ଜୁନ ଦେବମାନେକୁ ହରାଇଦେଲେ।
ଵ୍ଯଧମଚ୍ଛରସଙ୍ଘାତୈର୍ଦେହିନଃ ଖାଣ୍ଡଵାଲଯାନ୍। ନ ଚ ସ୍ମ କିଂଚିଚ୍ଛକ୍ନୋତି ଭୂତଂ ନିଶ୍ଚରିତୁଂ ତତଃ
ଅର୍ଜୁନ ତୀର ବର୍ଷା କରି ଖଣ୍ଡବବାସୀ ଜୀବମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ; ଏବଂ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ସେଠାରୁ ପଳାଇପାରିଲା ନାହିଁ।
ସଂଛିଦ୍ଯମାନମିଷୁଭିରସ୍ଯତା ସଵ୍ଯସାଚିନା। ନାଶକ୍ନୁଵଂଶ୍ଚ ଭୂତାନି ମହାନ୍ତ୍ଯପି ରଣେଽର୍ଜୁନମ୍
ସବ୍ୟସାଚୀ ତୀର ଛାଡି ଭାଗିବା ସମୟରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବଡ଼ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ନିରୀକ୍ଷିତୁମମୋଘାସ୍ତ୍ରଂ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଚାପି କୁତୋ ରଣେ। ଶତଂ ଚୈକେନ ଵିଵ୍ଯାଧ ଶତେନୈକଂ ପତତ୍ରିଣାମ୍
ତାଙ୍କ ଅଚୁକ ଅସ୍ତ୍ରକୁ କେହି ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ତ ଦୂରର କଥା; ସେ ଏକ ତୀରରେ ଶତଜନକୁ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ଶତ ତୀରରେ ଏକକୁ।
ଵ୍ଯସଵସ୍ତେଽପତନ୍ନଗ୍ନୌ ସାକ୍ଷାତ୍କାଲହତା ଇଵ। ନ ଚାଲଭନ୍ତ ତେ ଶର୍ମ ରୋଧଃସୁ ଵିଷମେଷୁ ଚ
ପ୍ରାଣ ହରାଇ, ସେମାନେ ଝଗଡ଼ାରେ ମୃତ ହେବା ପରି ଅଗ୍ନିକୁ ପଡ଼ିଗଲେ; ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ କୌଣସି ନିରାପତ୍ତା ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ପିତୃଦେଵନିଵାସେଷୁ ସନ୍ତାପଶ୍ଚାପ୍ଯଜାଯତ। ଭୂତସଙ୍ଘାଶ୍ଚ ବହଵୋ ଦୀନାଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ମହାସ୍ଵନମ୍
ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ଅନେକ ପ୍ରାଣୀଦଳ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ବଡ଼ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ରୁରୁଦୁର୍ଵାରଣାଶ୍ଚୈଵ ତଥା ମୃଗତରକ୍ଷଵଃ। ତେନ ଶବ୍ଦେନ ଵିତ୍ରେସୁର୍ଗଙ୍ଗୋଦଧିଚରା ଝଷାଃ
ହାତୀ, ମୃଗ ଓ ବାଘମାନେ କାନ୍ଦିଲେ; ସେଇ ଶବ୍ଦରେ ଗଙ୍ଗା ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ବସୁଥିବା ମାଛମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ଵିଦ୍ଯାଧରଗଣାଶ୍ଚୈଵ ଯେ ଚ ତତ୍ର ଵନୌକସଃ। ନ ତ୍ଵର୍ଜୁନଂ ମହାବାହୋ ନାପି କୃଷ୍ଣଂ ଜନାର୍ଦନମ୍
ଏବଂ ଭିଦ୍ୟାଧର ଦଳ ଓ ସେଠାରେ ଅଟବୀବାସୀମାନେ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ମହାବାହୁ, ଅର୍ଜୁନ କିମ୍ବା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ନିରୀକ୍ଷିତୁଂ ଵୈ ଶକ୍ନୋତି କଶ୍ଚିଦ୍ଯୋଦ୍ଧୁଂ କୁତଃ ପୁନଃ। ଏକାଯନଗତା ଯେଽପି ନିଷ୍ପେତୁସ୍ତତ୍ର କେଚନ
କେହି ମଧ୍ୟ ସେମାନେକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ତ ଦୂରର କଥା; ତଥାପି, ଏକଠା ହୋଇଥିବା କିଛି ଲୋକ ସେଠାରୁ ବାହାରିଲେ।
ରାକ୍ଷସା ଦାନଵା ନାଗା ଜଘ୍ନେ ଚକ୍ରେଣ ତାନ୍ହରିଃ। ତେ ତୁ ଭିନ୍ନଶିରୋଦେହାଶ୍ଚକ୍ରଵେଗାଦ୍ଗତାସଵଃ
ରାକ୍ଷସ, ଦାନବ ଓ ନାଗମାନେ—ହରି ତାଙ୍କୁ ଚକ୍ରରେ ମାରିଦେଲେ; ଚକ୍ରର ତୀବ୍ର ଗତିରେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଦେହ ଛିଣ୍ଡା ହୋଇ, ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ପେତୁରନ୍ଯେ ମହାକାଯାଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତେ ଵସୁରେତସି। ସମାଂସରୁଧିରୌଧୈଶ୍ଚ ଵସାଭିଶ୍ଚାପି ତର୍ପିତଃ
ଅନ୍ୟ ମହାଦେହୀମାନେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉର୍ବର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ମାଂସ, ରକ୍ତ ଓ ଚର୍ବିରେ ଭୂମି ଭିଜିଗଲା।