ତତୋଽକ୍ଷମାତ୍ରା ଵ୍ଯସୃଜନ୍ଧାରାଃ ଶତସହସ୍ରଶଃ। ଚୋଦିତା ଦେଵରାଜେନ ଜଲଦାଃ ଖାଣ୍ଡଵଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ ଦେବରାଜଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ମେଘମାନେ ଖାଣ୍ଡବ ଉପରେ ଶତ ଶତ ରଥ ଧୁରି ଆକାରର ଜଳଧାରା ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଅସଂପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତୁ ତା ଧାରାସ୍ତେଜସା ଜାତଵେଦସଃ। ଖ ଏଵ ସମୁଶୁଷ୍ଯନ୍ତ ନକାଶ୍ଚିତ୍ପାଵକଂ ଗତାଃ
କିନ୍ତୁ ସେଇ ଜଳଧାରା ଅଗ୍ନିର ତେଜରେ ଆକାଶରେ ଶୁଖିଗଲା; କେହି ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ନମୁଚିହା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭୃଶମର୍ଚିଷ୍ମତସ୍ତଦା। ପୁନରେଵ ମହାମେଘୈରମ୍ଭାଂସି ଵ୍ଯସୃଜଦ୍ବହୁ
ତାପରେ ନମୁଚି ଘାତକ, ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ପୁଣିଥରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ମେଘରେ ଅନେକ ଜଳ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଅର୍ଚିର୍ଧାରାଭିସଂବଦ୍ଧଂ ଧୂମଵିଦ୍ଯୁତ୍ସମାକୁଲମ୍। ବଭୂଵ ତଦ୍ଵନଂ ଘୋରଂ ସ୍ତନଯିତ୍ନୁସମାକୁଲମ୍
ଅଗ୍ନି ଶିଖା, ଧୂଆଁ ଓ ବିଜୁଳିରେ ଭରିଥିବା, ଗର୍ଜନରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିବା, ସେଇ ଜଙ୍ଗଲ ଭୟଙ୍କର ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ତଥା ଶୈଲନିପାତେନ ଭୀଷିତାଃ ଖାଣ୍ଡଵାଲଯାଃ। ଦାନଵା ରାକ୍ଷସା ନାଗାସ୍ତରକ୍ଷ୍ଵୃକ୍ଷଵନୌକସଃ
ଏଭଳି ପାହାଡ଼ ଖସିପଡ଼ିବାରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଖାଣ୍ଡବ ଅଞ୍ଚଳର ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, ନାଗ, ବାଘ, ଭାଲୁ ଓ ଜଙ୍ଗଲବାସୀମାନେ ଅତି ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ଦ୍ଵିପାଃ ପ୍ରଭିନ୍ନାଃ ଶାର୍ଦୂଲାଃ ସିଂହାଃ କେସରିଣସ୍ତଥା। ମୃଗାଶ୍ଚ ମହିଷାଶ୍ଚୈଵ ଶତଶଃ ପକ୍ଷିଣସ୍ତଥା
ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ହାତୀ, ବାଘ, ସିଂହ, ଝୁଲି ଥିବା ସିଂହ, ମୃଗ, ମହିଷ ଓ ଶତଶଃ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନା ଵିସସୃପୁସ୍ତଥାନ୍ଯା ଭୂତଜାତଯଃ। ତଂ ଦାଵଂ ସମୁଦୈକ୍ଷନ୍ତ କୃଷ୍ଣୌ ଚାଭ୍ଯୁଦ୍ଯତାଯୁଧୌ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ; ସେମାନେ ସେ ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳାକୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଉଠାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ଦେଖିଲେ।
ଉତ୍ପାତନାଦଶବ୍ଦେନ ତ୍ରାସିତା ଇଵ ଚାଭଵନ୍। ତେ ଵନଂ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯାଥ ଦହ୍ଯମାନମନେକଧା
ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଭୀତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଜଙ୍ଗଲ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ପୋଡ଼ିଯାଉଛି।
କୃଷ୍ଣମଭ୍ଯୁଦ୍ଯତାସ୍ତ୍ରଂ ଚ ନାଦଂ ମୁମୁଚୁରୁଲ୍ବଣମ୍। ତେନ ନାଦେନ ରୌଦ୍ରେଣ ନାଦେନ ଚ ଵିଭାଵସୋଃ
କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉଠାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ଦେଖି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲେ; ସେ ଭୟାନକ ଶବ୍ଦ ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ଗର୍ଜନାରେ,
ରରାସ ଗଗନଂ କୃତ୍ସ୍ନମୁତ୍ପାତଜଲଦୈରିଵ। ତତଃ କୃଷ୍ଣୋ ମହାବାହୁଃ ସ୍ଵତେଜୋଭାସ୍ଵରଂ ମହତ୍
ସମଗ୍ର ଆକାଶ ଗର୍ଜିଉଠିଲା, ଯେପରି ଅପଶକୁନ ମେଘରେ ଭରିଯାଏ; ତାପରେ ବଳଶାଳୀ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ବଡ଼ ଚକ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ।
ଚକ୍ରଂ ଵ୍ଯସୃଜଦତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ତେଷାଂ ନାଶାଯ କେଶଵଃ। ତେନାର୍ତା ଜାତଯଃ କ୍ଷୁଦ୍ରାଃ ସଦାନଵନିଶାଚରାଃ
କେଶବ ଏହି ଭୟାନକ ଚକ୍ରକୁ ସେମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଲେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ଦାନବ ଓ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ପିଶାଚମାନେ
ନିକୃତ୍ତାଃ ଶତଶଃ ସର୍ଵା ନିପେତୁରନଲଂ କ୍ଷଣାତ୍। ତତ୍ରାଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ତେ ଦୈତ୍ଯାଃ କୃଷ୍ଣଚକ୍ରଵିଦାରିତାଃ
ଶତଶଃ କଟିଯାଇ ତୁରନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚକ୍ରରେ ଚିରିଯାଇଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦେଖାଗଲେ,
ଵସାରୁଧିରସଂପୃକ୍ତାଃ ସନ୍ଧ୍ଯାଯାମିଵ ତୋଯଦାଃ। ପିଶାଚାନ୍ପକ୍ଷିଣୋ ନାଗାନ୍ପଶୂଂଶ୍ଚୈଵ ସହସ୍ରଶଃ
ଚର୍ବି ଓ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲେ, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳରେ ମେଘମାନେ ଯେପରି; ହଜାର-ହଜାର ପିଶାଚ, ପକ୍ଷୀ, ସର୍ପ ଓ ପଶୁମାନେ
ନିଘ୍ନଂଶ୍ଚରତି ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଃ କାଲଵତ୍ତତ୍ର ଭାରତ। କ୍ଷିପ୍ତଂ କ୍ଷିପ୍ତଂ ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯାମିତ୍ରଘାତିନଃ
ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ ତାଙ୍କୁ କାଳ ପରି ମାରୁଥିଲେ, ହେ ଭାରତ; କୃଷ୍ଣ, ଶତ୍ରୁଘାତୀ, ପୁନିପୁନି ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ,
ଛିତ୍ତ୍ଵାନେକାନି ସତ୍ଵାନି ପାଣିମେତି ପୁନଃ ପୁନଃ। ତଥା ତୁ ନିଘ୍ନତସ୍ତସ୍ଯ ପିଶାଚୋରଗରାକ୍ଷସାନ୍
ଅନେକ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କାଟି ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ଚକ୍ର ପ୍ରତିଥର ତାଙ୍କର ହାତକୁ ଫେରିଆସୁଥିଲା; ଏଭଳି ଭାବରେ ସେ ପିଶାଚ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମାରୁଥିଲେ।
ବଭୂଵ ରୂପମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମନସ୍ତଦା। ସମେତାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆତ୍ମାର ଯେଉଁ ରୂପ, ସେ ସମୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟାନକ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଵିଜେତା ନାଭଵତ୍କଶ୍ଚିତ୍କୃଷ୍ଣପାଣ୍ଡଵଯୋର୍ମୃଧେ। ତଯୋର୍ବଲାତ୍ପରିତ୍ରାତୁଂ ତଂ ଚ ଦାଵଂ ଯଦା ସୁରାଃ
ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଏକଠି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ କେହି ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ନାଶକ୍ନୁଵଞ୍ଶମଯିତୁଂ ତଦାଽଭୂଵନ୍ପରାଙ୍ମୁଖାଃ। ଶତକ୍ରତୁସ୍ତୁ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵିମୁଖାନମରାଂସ୍ତଥା
ଦେବତାମାନେ ବଳଦ୍ୱାରା ବା ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ନିବାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ।
ବଭୂଵ ମୁଦିତୋ ରାଜନ୍ପ୍ରଶଂସନ୍କେଶଵାର୍ଜୁନୌ। ନିଵୃତ୍ତେଷ୍ଵଥ ଦେଵେଷୁ ଵାଗୁଵାଚାଶରୀରିଣୀ
ଶତକ୍ରତୁ ଦେବତାମାନେ ପଛକୁ ହଟୁଥିବା ଦେଖି, ହେ ରାଜା, ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ କେଶବ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଶତକ୍ରତୁଂ ସମାଭାଷ୍ଯ ମହାଗମ୍ଭୀରନିଃସ୍ଵନା। ନ ତେ ସଖା ସନ୍ନିହିତସ୍ତକ୍ଷକୋ ଭୁଜଗୋତ୍ତମଃ
ଦେବତାମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଗଭୀର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧ୍ୱନିରେ ଏକ ଦେହହୀନ କଣ୍ଠ ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ କହିଲା:
ଦାହକାଲେ ଖାଣ୍ଡଵସ୍ଯ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଗତୋ ହ୍ଯସୌ। ନ ଚ ଶକ୍ଯୌ ଯୁଧା ଜେତୁଂ କଥଂଚିଦପି ଵାସଵ
ତୁମର ବନ୍ଧୁ, ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତକ୍ଷକ, ଖଣ୍ଡବ ଦାହ ସମୟରେ ଏଠାରେ ନାହାନ୍ତି; ସେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି।
ଵାସୁଦେଵାର୍ଜୁନାଵେତୌ ନିବୋଧ ଵଚନାନ୍ମମ। ନରନାରାଯଣାଵେତୌ ପୂର୍ଵଦେଵୌ ଦିଵି ଶ୍ରୁତୌ
ଏବଂ, ହେ ବାସବ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ କୌଣସି ଭଳିରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତାଯିବାକୁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ମୋର କଥାରୁ ଏହିକଥା ଜାଣ।
ଭଵାନପ୍ଯଭିଜାନାତି ଯଦ୍ଵୀର୍ଯୌ ଯତ୍ପରାକ୍ରମୌ। ନୈତୌ ଶକ୍ଯୌ ଦୁରାଧର୍ଷୌ ଵିଜେତୁମଜିତୌ ଯୁଧି
ଏହି ଦୁଇଜଣ ନର ଓ ନାରାୟଣ, ପୁରୁଣା ଦେବତା, ସ୍ୱର୍ଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତୁମେ ନିଜେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଜାଣ।
ଅପି ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ ପୁରାଣାଵୃଷିସତ୍ତମୌ। ପୂଜନୀଯତମାଵେତାଵପି ସର୍ଵୈଃ ସୁରାସୁରୈଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ପୁରାତନ ଦ୍ୱିଜନ ଋଷି ସର୍ବୋତ୍ତମ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସର୍ବାଧିକ ସମ୍ମାନ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ।
ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସଗନ୍ଧର୍ଵନରକିନ୍ନରପନ୍ନଗୈଃ। ତସ୍ମାଦିତଃ ସୁରୈଃ ସାର୍ଧଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହସି ଵାସଵ
ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନର, କିନ୍ନର ଓ ପନ୍ନଗମାନେ ସହିତ ଦେବମାନେ ମିଶି, ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ଉଚିତ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର।
ଦିଷ୍ଟଂ ଚାପ୍ଯନୁପଶ୍ଯୈତତ୍ଖାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ଵିନାଶନମ୍। ଇତି ଵାକ୍ଯମୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ତଥ୍ଯମିତ୍ଯମରେଶ୍ଵରଃ
ଏହି ଖଣ୍ଡବ ଅବନାଶ ଭାଗ୍ୟରେ ଲିଖାଯାଇଛି ବୋଲି ଦେଖ, ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଅମରେଶ୍ୱର ଏହାକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କଲେ।
କ୍ରୋଧାମର୍ଷୌ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ସଂପ୍ରତସ୍ଥେ ଦିଵଂ ତଦା। ତଂ ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ସମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଦିଵୌକସଃ
କ୍ରୋଧ ଓ ରୋଷକୁ ଛାଡି ତାଳେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଯିଉଥିବା ଦେଖି ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ—
ସହିତାଃ ସେନଯା ରାଜନ୍ନନୁଜଗ୍ମୁଃ ପୁରନ୍ଦରମ୍। ଦେଵରାଜଂ ତଦା ଯାନ୍ତଂ ସହ ଦେଵୈରଵେକ୍ଷ୍ଯ ତୁ
—ସେମାନଙ୍କ ସେନା ସହ ଏକାଠି ହୋଇ, ପୁରନ୍ଦରଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଗଲେ; ଦେବମାନେ ସହିତ ଦେବରାଜା ଯିଉଥିବା ଦେଖି—
ଵାସୁଦେଵାର୍ଜୁନୌ ଵୀରୌ ସିଂହନାଦଂ ଵିନେଦତୁଃ। ଦେଵରାଜେ ଗତେ ରାଜନ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟୌ କେଶଵାର୍ଜୁନୌ
ବାସୁଦେବ ଓ ଅର୍ଜୁନ, ସେ ଦୁଇ ବୀର, ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜିଲେ; ଦେବରାଜା ଚାଲିଯିବା ପରେ, ହେ ରାଜନ, କେଶବ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ନିର୍ଵିଶଙ୍କଂ ଵନଂ ଵୀରୌ ଦାହଯାମାସତୁସ୍ତଦା। ସ ମାରୁତ ଇଵାଭ୍ରାଣି ନାଶଯିତ୍ଵାଽର୍ଜୁନଃ ସୁରାନ୍
ତାପରେ, ଭୟ ଛାଡି, ସେ ଦୁଇ ବୀର ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଟବୀକୁ ଜଳାଇଲେ; ମେଘକୁ ଉଡାଇଦେଉଥିବା ପବନ ଭଳି, ଅର୍ଜୁନ ଦେବମାନେକୁ ହରାଇଦେଲେ।