ଜଲାଶଯେଷୁ ତପ୍ତେଷୁ କ୍ଵାଥ୍ଯମାନେଷୁ ଵହ୍ନିନା। ଗତସତ୍ଵାଃ ସ୍ମ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ କୂର୍ମମତ୍ସ୍ଯାଃ ସମନ୍ତତଃ
ଅଗ୍ନିରେ ତାପି ଉବା ହୋଇଥିବା ପୋଖରୀମାନେରେ ସବୁଠାରେ ମୃତ କଛୁଆ ଓ ମାଛ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଶରୀରୈରପରେ ଦୀପ୍ତୈର୍ଦେହଵନ୍ତ ଇଵାଗ୍ନଯଃ। ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଵନେ ତତ୍ର ପ୍ରାଣିନଃ ପ୍ରାଣିସଂକ୍ଷଯେ
ଅନ୍ୟମାନେ ଜଳନ୍ତ ଦେହ ସହିତ ଜୀବନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ଜଙ୍ଗଲରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
କାଂଶ୍ଚିଦୁତ୍ପତତଃ ପାର୍ଥଃ ଶରୈଃ ସଂଛିଦ୍ଯ ଖଣ୍ଡଶଃ। ପାତଯାମାସ ଵିହଗାନ୍ପ୍ରଦୀପ୍ତେ ଵସୁରେତସି
ଅର୍ଜୁନ ତୀର ଦ୍ୱାରା କିଛି ଉଡ଼ୁଥିବା ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ କରି ଖାଣ୍ଡବ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ାଇଦେଲେ।
ତେ ଶରାଚିତସର୍ଵାଙ୍ଗା ନିନଦନ୍ତୋ ମହାରଵାନ୍। ଊର୍ଧ୍ଵମୁତ୍ପତ୍ଯ ଵେଗେନ ନିପେତୁଃ ଖାଣ୍ଡଵେ ପୁନଃ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ସରିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଛିଦ୍ର ହୋଇଥିଲା, ସେମାନେ ବଡ଼ ଚିତ୍କାର କରି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଉପରକୁ ଉଡ଼ି ଆଉଥରେ ଖାଣ୍ଡବକୁ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଶରୈରଭ୍ଯାହତାନାଂ ଚ ସଙ୍ଘଶଃ ସ୍ମ ଵନୌକସାମ୍। ଵିରାଵଃ ଶୁଶ୍ରୁଵେ ଘୋରଃ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯେଵ ମଥ୍ଯତଃ
ତୀର ଲାଗିଥିବା ଜଙ୍ଗଲବାସୀମାନେର ଦଳରୁ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଏହା ସମୁଦ୍ର ମଥନ ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ଵହ୍ନେଶ୍ଚାପି ପ୍ରଦୀପ୍ତସ୍ଯ ଖମୁତ୍ପେତୁର୍ମହାର୍ଚିଷଃ। ଜନଯାମାସୁରୁଦ୍ଵେଗଂ ସୁମହାନ୍ତଂ ଦିଵୌକସାମ୍
ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନିରୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଶିଖା ଆକାଶକୁ ଉଠିଯାଉଥିଲା, ଯାହା ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲା।
ତେନାର୍ଚିଷା ସୁସନ୍ତପ୍ତା ଦେଵାଃ ସର୍ଷିପୁରୋଗମାଃ। ତତୋ ଜଗ୍ମୁର୍ମହାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵ ଏଵ ଦିଵୌକସଃ। ଶତକ୍ରତୁଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ଦେଵେଶମସୁରାର୍ଦନମ୍
ସେଇ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ପିଡ଼ିତ ହୋଇ, ଋଷିମାନେ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦିବ୍ୟଜନେ ମହାତ୍ମାମାନେ ଶତକ୍ରତୁ, ସହସ୍ରନୟନ ଦେବେଶ ଓ ଅସୁରଦଳନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
କିଂ ନ୍ଵିମେ ମାନଵାଃ ସର୍ଵେ ଦହ୍ଯନ୍ତେ ଚିତ୍ରଭାନୁନା। କଚ୍ଚିନ୍ନ ସଂକ୍ଷଯଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଲୋକାନାମମରେଶ୍ଵର
"ଏହି ସମସ୍ତ ମାନବ କାହିଁକି ଏତେ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ୁଛନ୍ତି? ହେ ଅମରମଣ୍ଡଳର ନାଥ, କି ଲୋକମାନେ ନଶ୍ୱର ହେଉଛନ୍ତି?"
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵୃତ୍ରହା ତେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଯମେଵାନ୍ଵଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ। ଖାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ଵିମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ପ୍ରଯଯୌ ହରିଵାହନଃ
ଏହା ଶୁଣି ଓ ନିଜେ ବିଚାର କରି, ବୃତ୍ର ନାଶକ ଖାଣ୍ଡବ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ହରିଙ୍କ ଭାଣ୍ଡାରୀ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ମହତା ରଥବୃନ୍ଦେନ ନାନାରୂପେଣ ଵାସଵଃ। ଆକାଶଂ ସମଵାକୀର୍ଯ ପ୍ରଵଵର୍ଷ ସୁରେଶ୍ଵରଃ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବଡ଼ ରଥମାଳା ସହିତ ବାସବ ଦେବତାମାନେ ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଲେ ଓ ବର୍ଷା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତୋଽକ୍ଷମାତ୍ରା ଵ୍ଯସୃଜନ୍ଧାରାଃ ଶତସହସ୍ରଶଃ। ଚୋଦିତା ଦେଵରାଜେନ ଜଲଦାଃ ଖାଣ୍ଡଵଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ ଦେବରାଜଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ମେଘମାନେ ଖାଣ୍ଡବ ଉପରେ ଶତ ଶତ ରଥ ଧୁରି ଆକାରର ଜଳଧାରା ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଅସଂପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତୁ ତା ଧାରାସ୍ତେଜସା ଜାତଵେଦସଃ। ଖ ଏଵ ସମୁଶୁଷ୍ଯନ୍ତ ନକାଶ୍ଚିତ୍ପାଵକଂ ଗତାଃ
କିନ୍ତୁ ସେଇ ଜଳଧାରା ଅଗ୍ନିର ତେଜରେ ଆକାଶରେ ଶୁଖିଗଲା; କେହି ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ନମୁଚିହା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭୃଶମର୍ଚିଷ୍ମତସ୍ତଦା। ପୁନରେଵ ମହାମେଘୈରମ୍ଭାଂସି ଵ୍ଯସୃଜଦ୍ବହୁ
ତାପରେ ନମୁଚି ଘାତକ, ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ପୁଣିଥରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ମେଘରେ ଅନେକ ଜଳ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଅର୍ଚିର୍ଧାରାଭିସଂବଦ୍ଧଂ ଧୂମଵିଦ୍ଯୁତ୍ସମାକୁଲମ୍। ବଭୂଵ ତଦ୍ଵନଂ ଘୋରଂ ସ୍ତନଯିତ୍ନୁସମାକୁଲମ୍
ଅଗ୍ନି ଶିଖା, ଧୂଆଁ ଓ ବିଜୁଳିରେ ଭରିଥିବା, ଗର୍ଜନରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିବା, ସେଇ ଜଙ୍ଗଲ ଭୟଙ୍କର ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ତଥା ଶୈଲନିପାତେନ ଭୀଷିତାଃ ଖାଣ୍ଡଵାଲଯାଃ। ଦାନଵା ରାକ୍ଷସା ନାଗାସ୍ତରକ୍ଷ୍ଵୃକ୍ଷଵନୌକସଃ
ଏଭଳି ପାହାଡ଼ ଖସିପଡ଼ିବାରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଖାଣ୍ଡବ ଅଞ୍ଚଳର ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, ନାଗ, ବାଘ, ଭାଲୁ ଓ ଜଙ୍ଗଲବାସୀମାନେ ଅତି ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ଦ୍ଵିପାଃ ପ୍ରଭିନ୍ନାଃ ଶାର୍ଦୂଲାଃ ସିଂହାଃ କେସରିଣସ୍ତଥା। ମୃଗାଶ୍ଚ ମହିଷାଶ୍ଚୈଵ ଶତଶଃ ପକ୍ଷିଣସ୍ତଥା
ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ହାତୀ, ବାଘ, ସିଂହ, ଝୁଲି ଥିବା ସିଂହ, ମୃଗ, ମହିଷ ଓ ଶତଶଃ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନା ଵିସସୃପୁସ୍ତଥାନ୍ଯା ଭୂତଜାତଯଃ। ତଂ ଦାଵଂ ସମୁଦୈକ୍ଷନ୍ତ କୃଷ୍ଣୌ ଚାଭ୍ଯୁଦ୍ଯତାଯୁଧୌ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ; ସେମାନେ ସେ ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳାକୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଉଠାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ଦେଖିଲେ।
ଉତ୍ପାତନାଦଶବ୍ଦେନ ତ୍ରାସିତା ଇଵ ଚାଭଵନ୍। ତେ ଵନଂ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯାଥ ଦହ୍ଯମାନମନେକଧା
ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଭୀତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଜଙ୍ଗଲ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ପୋଡ଼ିଯାଉଛି।
କୃଷ୍ଣମଭ୍ଯୁଦ୍ଯତାସ୍ତ୍ରଂ ଚ ନାଦଂ ମୁମୁଚୁରୁଲ୍ବଣମ୍। ତେନ ନାଦେନ ରୌଦ୍ରେଣ ନାଦେନ ଚ ଵିଭାଵସୋଃ
କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉଠାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ଦେଖି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲେ; ସେ ଭୟାନକ ଶବ୍ଦ ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ଗର୍ଜନାରେ,
ରରାସ ଗଗନଂ କୃତ୍ସ୍ନମୁତ୍ପାତଜଲଦୈରିଵ। ତତଃ କୃଷ୍ଣୋ ମହାବାହୁଃ ସ୍ଵତେଜୋଭାସ୍ଵରଂ ମହତ୍
ସମଗ୍ର ଆକାଶ ଗର୍ଜିଉଠିଲା, ଯେପରି ଅପଶକୁନ ମେଘରେ ଭରିଯାଏ; ତାପରେ ବଳଶାଳୀ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ବଡ଼ ଚକ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ।
ଚକ୍ରଂ ଵ୍ଯସୃଜଦତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ତେଷାଂ ନାଶାଯ କେଶଵଃ। ତେନାର୍ତା ଜାତଯଃ କ୍ଷୁଦ୍ରାଃ ସଦାନଵନିଶାଚରାଃ
କେଶବ ଏହି ଭୟାନକ ଚକ୍ରକୁ ସେମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଲେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ଦାନବ ଓ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ପିଶାଚମାନେ
ନିକୃତ୍ତାଃ ଶତଶଃ ସର୍ଵା ନିପେତୁରନଲଂ କ୍ଷଣାତ୍। ତତ୍ରାଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ତେ ଦୈତ୍ଯାଃ କୃଷ୍ଣଚକ୍ରଵିଦାରିତାଃ
ଶତଶଃ କଟିଯାଇ ତୁରନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚକ୍ରରେ ଚିରିଯାଇଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦେଖାଗଲେ,
ଵସାରୁଧିରସଂପୃକ୍ତାଃ ସନ୍ଧ୍ଯାଯାମିଵ ତୋଯଦାଃ। ପିଶାଚାନ୍ପକ୍ଷିଣୋ ନାଗାନ୍ପଶୂଂଶ୍ଚୈଵ ସହସ୍ରଶଃ
ଚର୍ବି ଓ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲେ, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳରେ ମେଘମାନେ ଯେପରି; ହଜାର-ହଜାର ପିଶାଚ, ପକ୍ଷୀ, ସର୍ପ ଓ ପଶୁମାନେ
ନିଘ୍ନଂଶ୍ଚରତି ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଃ କାଲଵତ୍ତତ୍ର ଭାରତ। କ୍ଷିପ୍ତଂ କ୍ଷିପ୍ତଂ ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯାମିତ୍ରଘାତିନଃ
ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ ତାଙ୍କୁ କାଳ ପରି ମାରୁଥିଲେ, ହେ ଭାରତ; କୃଷ୍ଣ, ଶତ୍ରୁଘାତୀ, ପୁନିପୁନି ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ,
ଛିତ୍ତ୍ଵାନେକାନି ସତ୍ଵାନି ପାଣିମେତି ପୁନଃ ପୁନଃ। ତଥା ତୁ ନିଘ୍ନତସ୍ତସ୍ଯ ପିଶାଚୋରଗରାକ୍ଷସାନ୍
ଅନେକ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କାଟି ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ଚକ୍ର ପ୍ରତିଥର ତାଙ୍କର ହାତକୁ ଫେରିଆସୁଥିଲା; ଏଭଳି ଭାବରେ ସେ ପିଶାଚ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମାରୁଥିଲେ।
ବଭୂଵ ରୂପମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମନସ୍ତଦା। ସମେତାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆତ୍ମାର ଯେଉଁ ରୂପ, ସେ ସମୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟାନକ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଵିଜେତା ନାଭଵତ୍କଶ୍ଚିତ୍କୃଷ୍ଣପାଣ୍ଡଵଯୋର୍ମୃଧେ। ତଯୋର୍ବଲାତ୍ପରିତ୍ରାତୁଂ ତଂ ଚ ଦାଵଂ ଯଦା ସୁରାଃ
ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଏକଠି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ କେହି ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ନାଶକ୍ନୁଵଞ୍ଶମଯିତୁଂ ତଦାଽଭୂଵନ୍ପରାଙ୍ମୁଖାଃ। ଶତକ୍ରତୁସ୍ତୁ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵିମୁଖାନମରାଂସ୍ତଥା
ଦେବତାମାନେ ବଳଦ୍ୱାରା ବା ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ନିବାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ।
ବଭୂଵ ମୁଦିତୋ ରାଜନ୍ପ୍ରଶଂସନ୍କେଶଵାର୍ଜୁନୌ। ନିଵୃତ୍ତେଷ୍ଵଥ ଦେଵେଷୁ ଵାଗୁଵାଚାଶରୀରିଣୀ
ଶତକ୍ରତୁ ଦେବତାମାନେ ପଛକୁ ହଟୁଥିବା ଦେଖି, ହେ ରାଜା, ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ କେଶବ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଶତକ୍ରତୁଂ ସମାଭାଷ୍ଯ ମହାଗମ୍ଭୀରନିଃସ୍ଵନା। ନ ତେ ସଖା ସନ୍ନିହିତସ୍ତକ୍ଷକୋ ଭୁଜଗୋତ୍ତମଃ
ଦେବତାମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଗଭୀର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧ୍ୱନିରେ ଏକ ଦେହହୀନ କଣ୍ଠ ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ କହିଲା: