ତତସ୍ତସ୍ଯ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ତଞ୍ଜାତମୁଦକଂ ପଯଃ। ରସୋତ୍ତମୈର୍ଵିମିଶ୍ରଂ ଚ ତତଃ କ୍ଷୀରାଦଭୂଦ୍ଧୃତମ୍
ତାପରେ ସେଇ ସମୁଦ୍ରର ଜଳ, ସେଠାରେ ମିଶିଥିବା ଉତ୍ତମ ରସ ସହିତ ଦୁଧରେ ପରିଣତ ହେଲା, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଘିଅ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ତତୋ ବ୍ରହ୍ମାଣମାସୀନଂ ଦେଵା ଵରଦମବ୍ରୁଵନ୍। ଶ୍ରାନ୍ତାଃ ସ୍ମ ସୁଭୃଶଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନୋଦ୍ଭଵତ୍ଯମୃତଂ ଚ ତତ୍
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସି କହିଲେ: 'ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଆମେ ବହୁତ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଛୁ, ତଥାପି ଅମୃତ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇନାହିଁ।'
ଋତେ ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ସର୍ଵେଽନ୍ଯେ ଦେଵଦାନଵାଃ। ଚିରାରବ୍ଧମିଦଂ ଚାପି ସାଗରସ୍ଯାପି ମନ୍ଥନମ୍
ନାରାୟଣ ଦେବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବ, ଏବଂ ଏହି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ହେଉଥିବା ସମୁଦ୍ର ମଥନ, କିଛି ସଫଳ ହେଇପାରିବ ନାହିଁ।
ଗ୍ଲାନିରସ୍ମାନ୍ସମାଵିଷ୍ଟା ନ ଚାତ୍ରାମୃତମତ୍ଥିତମ୍
କ୍ଲାନ୍ତି ଆମକୁ ଘେରି ରହିଛି, ଏଠାରେ ଅମୃତ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ।
ତତୋ ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଵିଧତ୍ସ୍ଵୈଷାଂ ବଲଂ ଵିଷ୍ଣୋ ଭଵାନତ୍ର ପରାଯଣମ୍
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ନାରାୟଣ ଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦିଅ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଏଠାରେ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ।'
ବଲଂ ଦଦାମି ସର୍ଵେଷାଂ କର୍ମୈତଦ୍ଯେ ସମାସ୍ଥିତାଃ। କ୍ଷୋଭ୍ଯତାଂ କଲଶଃ ସର୍ଵୈମନ୍ଦରଃ ପରିଵର୍ତ୍ଯତାମ୍
'ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେଉଛି। ମଥନ ଦଣ୍ଡକୁ ଚଳାଅ, ଏବଂ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼କୁ ପୁଣିଥରେ ଘୁରାଅ।'
ନାରାଯଣଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବଲିନସ୍ତେ ମହୋଦଧେଃ। ତତ୍ପଯଃ ସହିତା ଭୂଯଶ୍ଚକ୍ରିରେ ଭୃଶମାକୁଲମ୍
ନାରାୟଣଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଦୁଧ ସହିତ ପୁଣି ଅଧିକ ଉତ୍ସାହରେ ମଥନ କଲେ।
ତତ୍ର ପୂର୍ଵଂ ଵିଷଂ ଜାତଂ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵଚନାଚ୍ଛିଵଃ। ପ୍ରାଗ୍ରସଲ୍ଲୋକରକ୍ଷାର୍ଥଂ ତତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ସମୁତ୍ଥିତା। କୃଷ୍ଣରୂପଧରା ଦେଵୀ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତା
ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ବିଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଶିବ ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତାପରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଦେବୀ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ତିନି କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଓ ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।
ତତଃ ଶତସହସ୍ରାଂଶୁର୍ମଥ୍ଯମାନାତ୍ତୁ ସାଗରାତ୍। ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସୋମଃ ଶୀତାଂଶୁରୁଜ୍ଜ୍ଵଲଃ
ତାପରେ, ସାଗର ମଥନ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଶତସହସ୍ର ରଶି ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଶିତଳ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ଶାନ୍ତ ମନେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ଶ୍ରୀରନନ୍ତରମୁତ୍ପନ୍ନା ଘୃତାତ୍ପାଣ୍ଡୁରଵାସିନୀ। ସୁରା ଦେଵୀ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ତୁରଗଃ ପାଣ୍ଡୁରସ୍ତଥା
ତାହା ପରେ, ଧଳା ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଘୃତରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ; ତାପରେ ଦେବୀ ସୁରା ଓ ଏକ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
କୌସ୍ତୁଭସ୍ତୁ ମଣିର୍ଦିଵ୍ଯ ଉତ୍ପନ୍ନୋ ଘୃତସଂଭଵଃ। ମରୀଚିଵିକଚଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ନାରାଯଣଉରୋଗତଃ
ଘୃତରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଦିବ୍ୟ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶୋଭାମୟ ହେଇ ନାରାୟଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା।
ଶ୍ରୀଃ ସୁରା ଚୈଵ ସୋମଶ୍ଚ ତୁରଗଶ୍ଚ ମନୋଜଵଃ। `ପାରିଜାତଶ୍ଚ ତତ୍ରୈଵ ସୁରଭିଶ୍ଚ ମହାମୁନେ। ଜଜ୍ଞାତେ ତୌ ତଦା ବ୍ରହ୍ମନ୍ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦୌ
ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସୁରା, ସୋମ ଓ ତୀବ୍ର ଗତିର ଘୋଡ଼ା; ଏହିଠାରେ ପାରିଜାତ ଓ ସୁରଭି ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଏହେଁ ଦୁଇଁଜଣେ ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରନ୍ତି।
ତତୋ ଜଜ୍ଞେ ମହାକାଯଶ୍ଚତୁର୍ଦନ୍ତୋ ମହାଗଜଃ। କପିଲା କାମଵୃକ୍ଷଶ୍ଚ କୌସ୍ତୁଭଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣଃ।' ଯତୋ ଦେଵାସ୍ତତୋ ଜଗ୍ମୁରାଦିତ୍ଯପଥମାଶ୍ରିତାଃ
ତାପରେ, ବଡ଼ ଦେହ ଓ ଚାରିଟି ଦନ୍ତ ଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ, କପିଳ କାମବୃକ୍ଷ, କୌସ୍ତୁଭ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ଯାହାଠାରୁ ଦେବତାମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କରି ଚାଲିଗଲେ।
ଧନ୍ଵନ୍ତରିସ୍ତତୋ ଦେଵୋ ଵପୁଷ୍ମାନୁଦତିଷ୍ଠତ। ଶ୍ଵେତଂ କମଣ୍ଡଲୁଂ ବିଭ୍ରଦମୃତଂ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି
ତାପରେ ଦେବତା ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଧଳା କମଣ୍ଡଳୁ ନେଇ ଯାହାର ଭିତରେ ଅମୃତ ରହିଥିଲା, ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ଏତଦତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦାନଵାନାଂ ସମୁତ୍ଥିତଃ। ଅମୃତାର୍ଥେ ମହାନ୍ନାଦୋ ମମେଦମିତି ଜଲ୍ପତାମ୍
ଏହି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ହଲାହଲ ହେଲା, ସମସ୍ତେ 'ଏହା ମୋର' ବୋଲି ଅମୃତ ପାଇଁ ଚିତ୍କାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତତୋ ନାରାଯଣୋ ମାଯାଂ ମୋହିନୀଂ ସମୁପାଶ୍ରିତଃ। ସ୍ତ୍ରୀରୂପମଦ୍ଭୁତଂ କୃତ୍ଵା ଦାନଵାନଭିସଂଶ୍ରିତଃ
ତାପରେ ନାରାୟଣ ମୋହିନୀ ନାମକ ମାୟା ଧାରଣ କରି, ଅଦ୍ଭୁତ ନାରୀ ରୂପ ନେଇ, ଦାନବମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ତତସ୍ତଦମୃତଂ ତସ୍ଯୈ ଦଦୁସ୍ତେ ମୂଢଚେତସଃ। ସ୍ତ୍ରିଯୈ ଦାନଵଦୈତେଯାଃ ସର୍ଵେ ତଦ୍ଗତମାନସାଃ
ତାହାପରେ, ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିବା ସେଇ ଦାନବମାନେ, ସମସ୍ତ ମନ ତା ନାରୀ ଉପରେ ଲଗାଇ, ଅମୃତ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ସା ତୁ ନାରାଯଣୀ ମାଯା ଧାରଯନ୍ତୀ କମଣ୍ଡଲୁମ୍। ଆସ୍ଯମାନେଷୁ ଦୈତ୍ଯେଷୁ ପଙ୍କ୍ତ୍ଯା ଚ ପ୍ରତି ଦାନଵୈଃ
ସେଇ ନାରାୟଣୀ, କମଣ୍ଡଳୁ ଧରି, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଶାରି ଶାରି ବସିଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କୁ ଅମୃତ ବଣ୍ଟନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଦେଵାନପାଯଯଦ୍ଦେଵୀ ନ ଦୈତ୍ଯାଂସ୍ତେ ଚ ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ
ସେଇ ଦେବୀ ଦେବତାମାନେଠାରେ ଅମୃତ ଦେଲେ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ମିଳିଲେ ନାହିଁ; ଏହା ଦେଖି ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଅଥାଵରଣମୁଖ୍ଯାନି ନାନାପ୍ରହରଣାନି ଚ। ପ୍ରଗୃହ୍ଯାଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ଦେଵାନ୍ସହିତା ଦୈତ୍ଯଦାନଵାଃ
ତାପରେ, ମୁଖ୍ୟ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଏକଠି ହୋଇ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତସ୍ତଦମୃତଂ ଦେଵୋ ଵିଷ୍ଣୁରାଦାଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଜହାର ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରେଭ୍ଯୋ ନରେଣ ସହିତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ସେଇ ସମୟରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ନାରାୟଣଙ୍କ ସହିତ, ଦାନବମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଅମୃତ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ।
ତତୋ ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ପପୁସ୍ତଦମୃତଂ ତଦା। ଵିଷ୍ଣୋଃ ସକାଶାତ୍ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ସଂଭ୍ରମେ ତୁମୁଲେ ସତି
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କଠାରୁ ଅମୃତ ପାଇ, ଉତ୍ତେଜନା ଓ ଅସ୍ତିରତା ମଧ୍ୟରେ ତାହା ପିଲେ।
ପାଯଯତ୍ଯମୃତଂ ଦେଵାନ୍ହରୌ ବାହୁବଲାନ୍ନରଃ। ନିରୋଧଯତି ଚାପେନ ଦୂରୀକୃତ୍ଯ ଧନୁର୍ଧରାନ୍। ଯେ ଯେଽମୃତଂ ପିବନ୍ତି ସ୍ମ ତେ ତେ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତି ଦାନଵୈଃ;
ହରିଙ୍କ ବାହୁବଳରେ ନର ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅମୃତ ପିଇବାକୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଧନୁର୍ଧରମାନେକୁ ଦୂରେ ରଖିଲେ; ଯେଉଁଯେଉଁ ଦେବତା ଅମୃତ ପିଉଥିଲେ, ସେମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ତତଃ ପିବତ୍ସୁ ତତ୍କାଲଂ ଦେଵେଷ୍ଵମୃତମୀପ୍ସିତମ୍। ରାହୁର୍ଵିବୁଧରୂପେଣ ଦାନଵଃ ପ୍ରାପିବତ୍ତଦା
ସେଇ ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଅମୃତ ପିଉଥିବା ବେଳେ, ଦାନବ ରାହୁ ଦେବତା ରୂପ ଧାରଣ କରି ମଧ୍ୟ ତାହା ପିଲେ।
ତସ୍ଯ କଣ୍ଠମନୁପ୍ରାପ୍ତେ ଦାନଵସ୍ଯାମୃତେ ତଦା। ଆଖ୍ଯାତଂ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯାଭ୍ଯାଂ ସୁରାଣାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ସେଇ ଦାନବଙ୍କ ଗଳାକୁ ଅମୃତ ପହଞ୍ଚିବା ସମୟରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହା ଖୋଲାସା କଲେ।
ତତୋ ଭଗଵତା ତସ୍ଯ ଶିରଶ୍ଛିନ୍ନମଲଂକୃତମ୍। ଚକ୍ରାଯୁଧେନ ଚକ୍ରେଣ ପିବତୋଽମୃତମୋଜସା
ତାପରେ, ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଚକ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଅମୃତ ପିଉଥିବା ସେଇ ଶୋଭାମୟ ରାହୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ତଚ୍ଛୈଲଶୃହ୍ଗପ୍ରଙ୍ଗିମଂ ଦାନଵସ୍ଯ ଶିରୋ ମହତ୍। `ଚକ୍ରେଣୋତ୍କୃତ୍ତମପତଚ୍ଚାଲଯଦ୍ଵସୁଧାତଲମ୍
ସେ ଦାନବର ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡ, ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦିଆଯିବା ପରେ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଲା ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲା।
ଚକ୍ରଚ୍ଛିନ୍ନଂ ଖମୁତ୍ପତ୍ଯ ନନାଦାତିଭଯଂକରମ୍। ତତ୍କବନ୍ଧଂ ପପାତାସ୍ଯ ଵିସ୍ଫୁରଦ୍ଧରଣୀତଲେ
ଚକ୍ରରେ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦିଆଯିବା ପରେ, ଦେହଟି ଆକାଶକୁ ଉଠି ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲା; ପରେ ସେ ମୁଣ୍ଡହୀନ ଦେହଟି ତାଲମାଲ ହୋଇ ଭୂମିକୁ ଝାପି ପଡ଼ିଲା।
ତ୍ରଯୋଦଶ ସହସ୍ରାଣି ଚତୁରଶ୍ରଂ ସମନ୍ତତଃ। ସପର୍ଵତଵନଦ୍ଵୀପାଂ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯାକମ୍ପଯନ୍ମହୀମ୍
ତେର ହଜାର ଦିଗରେ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଦ୍ୱୀପ ସହିତ, ଦାନବଙ୍କ ଭୂମିକୁ ଭୟଭୀତ କମ୍ପନ କରାଯାଇଥିଲା।
ତତୋ ଵୈରଵିନିର୍ବନ୍ଧଃ କୃତୋ ରାହୁମୁଖେନ ଵୈ। ଶାଶ୍ଵତଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯାଭ୍ଯାଂ ଗ୍ରସତ୍ଯଦ୍ଯାପି ଚୈଵ ତୌ
ତାପରେ ରାହୁଙ୍କ ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁତା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏବଂ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଚିରକାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଗିଲିଯାଉଛି।