ନାରାଯଣଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ନରଂ ଚୈଵ ନରୋତ୍ତମମ୍। ଦେଵୀଂ ସରସ୍ଵତୀଂ ଚୈଵ(ଵ୍ଯାସଂ) ତତୋ ଜଯମୁଦୀରଯେତ୍
ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ନର ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ, ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଓ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରଣାମ କରି, ପରେ ଜୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ନାରାଯଣଂ ସୁରଗୁରୁଂ ଜଗଦେକନାଥଂ' ଭକ୍ତପ୍ରିଯଂ ସକଲଲୋକନମସ୍କୃତଂ ଚ। ତ୍ରୈଗୁଣ୍ଯଵର୍ଜିତମଜଂ ଵିଭୁମାଦ୍ଯମୀଶଂ ଵନ୍ଦେ ଭଵଘ୍ନମମରାସୁରସିଦ୍ଧଵନ୍ଦ୍ଯମ୍
ମୁଁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେଉଛି, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଗୁରୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରଣାମ ପାଇଥିବା, ତିନି ଗୁଣରୁ ମୁକ୍ତ, ଅଜନ୍ମା, ସବୁଠି ବ୍ୟାପି, ପ୍ରଥମ, ଈଶ୍ୱର, ସଂସାର ଦୁଃଖ ନାଶକ, ଦେବତା, ଅସୁର ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।
ନମୋ ଧର୍ମାଯ ମହତେ ନମଃ କୃଷ୍ଣାଯ ଵେଧସେ। ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଧର୍ମାନ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶାଶ୍ଵତାନ୍
ମହାନ ଧର୍ମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କରି, ଏବେ ମୁଁ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଧର୍ମମାନଙ୍କୁ କହିବି।
ଓଁ ନମୋ ଭଗଵତେ ଵାସୁଦେଵାଯ। ଓଁ ନମଃ ପିତାମହାଯ। ଓଁ ନମଃ ପ୍ରଜାପତିଭ୍ଯଃ। ଓଁ ନମଃ କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନାଯ। ଓଁ ନମଃ ସର୍ଵଵିଘ୍ନଵିନାଯକେଭ୍ଯଃ
ଓଁ, ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ; ଓଁ, ପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ; ଓଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ; ଓଁ, କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ; ଓଁ, ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ବିନାଶକଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।
ରୋମହର୍ଷଣପୁତ୍ର ଉଗ୍ରଶ୍ରଵାଃ ସୌତିଃ ପୌରାଣିକୋ ନୈମିଶାରଣ୍ଯେ ଶୌନକସ୍ଯ କୁଲପତେର୍ଦ୍ଵାଦଶଵାର୍ଷିକେ ସତ୍ରେ
ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କ ପୁଅ ଉଗ୍ରଶ୍ରବା, ଯିଏ ପୁରାଣରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସୌତି, ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ଶୌନକଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷୀୟ ଯଜ୍ଞରେ ଯୋଗ ଦେଲେ।
ସୁଖାସୀନାନଭ୍ଯଗଚ୍ଛଦ୍ବ୍ରହ୍ମର୍ଷୀନ୍ସଂଶିତଵ୍ରତାନ୍। ଵିନଯାଵନତୋ ଭୂତ୍ଵା କଦାଚିତ୍ସୂତନନ୍ଦନଃ
ସୂତଙ୍କ ପୁଅ ଏକଦିନ ନମ୍ରତା ସହିତ, କଠୋର ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ଋଷିମାନେ ସୁବିଧାରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ତମାଶ୍ରମମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ନୈମିଶାରଣ୍ଯଵାସିନଃ। `ଉଵାଚ ତାନୃଷୀନ୍ସର୍ଵାନ୍ଧନ୍ଯୋ ଵୋଽସ୍ମ୍ଯଦ୍ଯଦର୍ଶନାତ୍
ସେ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଆଜି ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ଧନ୍ୟ ହେଲି।'
ଵେଦ ଵୈଯାସିକୀଃ ସର୍ଵାଃ କଥା ଧର୍ମାର୍ଯୈସଂହିତାଃ। ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ତପୋଧନାଃ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଆଜି ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ରଚିତ ସମସ୍ତ ଧାର୍ମିକ ଓ ଉତ୍ତମ କଥାମାନେ କହିବି; ହେ ତପସ୍ଵୀମାନେ, ଆପଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନୈମିଶାରଣ୍ଯଵାସିନଃ। ଚିତ୍ରା ଶ୍ରୋତୁଂ କଥାସ୍ତତ୍ର ପରିଵ୍ରୁସ୍ତପସ୍ଵିନଃ
ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ତପସ୍ଵୀମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇ ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ମୁନୀଂସ୍ତାଂସ୍ତୁ ସର୍ଵାନେଵ କୁତାଞ୍ଜଲିଃ। ଅପୃଚ୍ଛତ୍ସ ତପୋଵୃଦ୍ଧିଂ ସଦ୍ଭିଶ୍ଚୈଵାଭିପୂଜିତଃ
ସେ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଏବଂ ଭଲ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଉନ୍ନତି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଅଥ ତେଷୂପଵିଷ୍ଟେଷୁ ସର୍ଵେଷ୍ଵେଵ ତପସ୍ଵିଷୁ। ନିର୍ଦିଷ୍ଟମାସନଂ ଭେଜେ ଵିନଯାଦ୍ରୌମହର୍ଷଣିଃ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ତପସ୍ଵୀ ବସିଯିବା ପରେ, ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କ ପୁଅ ନମ୍ରତା ସହିତ ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆସନରେ ବସିଲେ।
ସୁଖାସୀନଂ ତତସ୍ତଂ ତୁ ଵିଶ୍ରାନ୍ତମୁପଲକ୍ଷ୍ଯ ଚ। ଅଥାପୃଚ୍ଛଦୃଷିସ୍ତତ୍ର କଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରସ୍ତାଵଯନ୍କଥାଃ
ସେ ସୁବିଧାରେ ବସି ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେଠାରେ ଥିବା ଜଣେ ଋଷି କିଛି ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉଠାଇ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
କୁତ ଆଗମ୍ଯତେ ସୌତେ କ୍ଵଚାଯଂ ଵିହୃତସ୍ତ୍ଵଯା। କାଲଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷ ଶଂସୈତତ୍ପୃଚ୍ଛତୋ ମମ
ହେ ସୌତି, ତୁମେ କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛ? କେଉଁଠି ଘୁରିଛ? ହେ କମଳନୟନ, ମୋ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ଏହି ସମୟ ବିଷୟରେ କହ।
ଏଵଂ ପୃଷ୍ଟୋଽବ୍ରଵୀତ୍ସମ୍ଯଗ୍ଯଥାଵଦ୍ରୌମହର୍ଷଣିଃ। ଵାକ୍ଯଂ ଵଚନସଂପନ୍ନସ୍ତେଷାଂ ଚ ଚରିତାଶ୍ରଯମ୍
ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯିବା ପରେ, ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କ ପୁଅ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ, ମାନ୍ୟତା ଓ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ, ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଆଧାର କରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ସଦସି ଵିସ୍ତୀର୍ଣେ ମୁନୀନାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍
ସେ ଏହି ବିଶାଳ ସଭାରେ, ଶୁଦ୍ଧ ମନବଳ ଥିବା ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ,
ସମୀପେ ପାର୍ଥିଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସମ୍ଯକ୍ପାରିକ୍ଷିତସ୍ଯ ଚ। କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସୁପୁଣ୍ଯା ଵିଵିଧାଃ କଥାଃ
ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜା ପାର୍ଥିବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମୀପରେ, କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ କହିଥିବା ଅତି ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ କଥାମାନେ ପଢ଼ାଯାଉଥିଲା।
କଥିତାଶ୍ଚାପି ଵିଧିଵଦ୍ଯା ଵୈଶଂପାଯନେନ ଵୈ। ଶ୍ରୁତ୍ଵାଽହଂ ତା ଵିଚିତ୍ରାର୍ଥା ମହାଭାରତସଂଶ୍ରିତାଃ
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ମହାଭାରତ ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ କଥାମାନେ ବୈଶଂପାୟନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟମ ଅନୁସାରେ କହାଯାଇଥିଲା, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଶୁଣିଥିଲି।
ବହୂନି ସଂପରିକ୍ରମ୍ଯ ତୀର୍ଥାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ। ସମନ୍ତପଞ୍ଚକଂ ନାମ ପୁଣ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜନିଷେଵିତମ୍
ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ଦେବସ୍ଥାନ ଦେଖି, ମୁଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୂଜା କରୁଥିବା ପୁଣ୍ୟମୟ ସମନ୍ତପଞ୍ଚକକୁ ପହଞ୍ଚିଲି।
ଗତଵାନସ୍ମି ତଂ ଦେଶଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଯତ୍ରାଭଵତ୍ପୁରା। କୁରୂଣାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ମହୀକ୍ଷିତାମ୍
ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯାଇଥିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ପୁରୁଣା କାଳରେ କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୂପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।
ଦିଦୃକ୍ଷୁଂରାଗତସ୍ତସ୍ମାତ୍ସମୀପଂ ଭାଵତାମିହ। ଆଯୁଷ୍ମନ୍ତଃ ସର୍ଵ ଏଵ ବ୍ରହ୍ମଭାତା ହି ମେ ମତାଃ।। ଅସ୍ମିନ୍ଯଜ୍ଞେ ମହାଭଙ୍ଗାଃ ସୂର୍ଯପାଵକଵର୍ଚସଃ
ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଆଶା କରି, ମୁଁ ଏଠାରେ ଆପଣମାନେଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ମୋ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ବୋଧ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହାମୁନିମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
କୃତାଭିଷେକାଃ ଶୁଚଯଃ କୃତଜପ୍ଯା ହୁତାଗ୍ନଯଃ। ଭଵନ୍ତ ଆସତେ ସ୍ଵସ୍ଥା ବ୍ରଵୀମି କିମହଂ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସ୍ନାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଜପ ଓ ହୋମ କରି, ଆପଣମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ବସିଛନ୍ତି। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୁଁ କଣ କହିବି?
ପୁରାଣସଂହିତାଃ ପୁଣ୍ଯାଃ କଥା ଧର୍ମାର୍ଥସଂଶ୍ରିତାଃ। ଇତିଵୃତ୍ତଂ ନରେନ୍ଦ୍ରାଣାମୃଷୀଣାଂ ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍
ପୁରୁଣା ଏହି ପବିତ୍ର କଥାମାନେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ଆଧାରିତ, ରାଜାମାନେ ଓ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନଙ୍କ କାହାଣୀ ଏମାନେ କହେ।
ଦ୍ଵୈପାଯନେନ ଯତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପୁରାଣଂ ପରମର୍ଷିଣା। ସୁରୈର୍ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଭିଶ୍ଚୈଵ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଦଭିପୂଜିତମ୍
ଯେ ପୁରାଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ବ୍ୟାସଦେବ କହିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଦେବତା ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଶୁଣି ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ—
ତସ୍ଯାଖ୍ଯାନଵରିଷ୍ଠସ୍ଯ ଵିଚିତ୍ରପଦପର୍ଵଣଃ। ସୂକ୍ଷ୍ମାର୍ଥନ୍ଯାଯଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଵେଦାର୍ଥୈର୍ଭୂଷିତସ୍ଯ ଚ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଖ୍ୟାନ, ଯାହାର ଅନେକ ବିଚିତ୍ର ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅର୍ଥ ଓ ଯୁକ୍ତି ଭରପୂର, ବେଦର ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ—
ଭାରତସ୍ଯେତିହାସସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯାଂ ଗ୍ରନ୍ଥାର୍ଥସଂଯୁତାମ୍। ସଂସ୍କାରୋପଗତାଂ ବ୍ରାହ୍ମୀଂ ନାନାଶାସ୍ତ୍ରୋପବୃଂହିତାମ୍
ଏହି ଭାରତ ଇତିହାସ, ପବିତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ ଅର୍ଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୁଦ୍ଧ ଭାଷାରେ ରଚିତ, ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଭିବୃଦ୍ଧ।
ଜନମେଜଯସ୍ଯ ଯାଂ ରାଜ୍ଞୋ ଵୈଶଂପାଯନ ଉକ୍ତଵାନ୍। ଯଥାଵତ୍ସ ଋଷିଃ ପୃଷ୍ଟଃ ସତ୍ରେ ଦ୍ଵୈପାଯନାଜ୍ଞଯା
ଯାହାକୁ ମହାର୍ଷି ବୈଶଂପାୟନ ଦ୍ୱାପାୟନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ରାଜା ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ସତ୍ରରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେବା ପରେ ଯଥାଯଥ କହିଥିଲେ—
ଵେଦୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ସଯୁକ୍ତାଂ ଵ୍ଯାସସ୍ଯାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣଃ। ସଂହିତାଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମଃ ପୁଣ୍ଯାଂ ପାପଭଯାପହାମ୍
ଯେ ସଂହିତା ଚାରି ବେଦ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ, ଆମେ ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ପାପଭୟ ଦୂର କରୁଥିବା ଗ୍ରନ୍ଥ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ଆଦ୍ଯଂ ପୁରୁଷମୀଶାନଂ ପୁରୁହୂତଂ ପୁରୁଷ୍ଟୁତମ୍। ଋତମେକାକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତଂ ସନାତନମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଦିପୁରୁଷ, ସର୍ବଶ୍ୱର, ବହୁବାର ପୂଜିତ, ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶଂସିତ; ଏକ ଅକ୍ଷର ରୂପ ତଥ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମ, ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ, ଅନାଦି ଓ ଶାଶ୍ୱତ—
ଅସଚ୍ଚ ସଚ୍ଚୈଵ ଚ ଯଦ୍ଵିଶ୍ଵଂ ସଦସତଃ ପରମ୍ ପରାଵରାଣାଂ ସ୍ରଷ୍ଟାରଂ ପୁରାଣଂ ପରମଵ୍ଯଯମ୍
ଯାହା ଅସତ୍ ଓ ସତ୍, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଓ ସତ୍-ଅସତ୍ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପୁରାତନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଅବିନାଶୀ—
ମଙ୍ଗଲ୍ଯଂ ମଙ୍ଗଲଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଵରେଣ୍ଯମନଘଂ ଶୁଚିମ୍। ନମସ୍କୃତ୍ଯ ହୃଷୀକେଶଂ ଚରାଚରଗୁରୁଂ ହରିମ୍
ମଙ୍ଗଳମୟ ବିଷ୍ଣୁ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ନିର୍ମଳ ଓ ପବିତ୍ର, ହୃଷୀକେଶ, ଚରାଚର ଗୁରୁ ହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି—