ମନ୍ଦରାଚଳ ପର୍ବତର ଶିଖରରୁ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ହେବାକୁ ଲାଗିଲା, ଯାହା ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଉପରେ ଢାକି ଦେଲା। ସେଠାରେ ବଡ଼ ଏକ ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯେଉଁଠି ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମିଶି ମନ୍ଦରାଚଳକୁ ମନ୍ଦାର ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୀରସାଗର ମଥନ କରୁଥିଲେ, ଏହି ଶବ୍ଦ ମହାମେଘର ଗର୍ଜନ ସମାନ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଏହି ମଥନରେ ବହୁ ସମୁଦ୍ରଜୀବୀ ମନ୍ଦରାଚଳ ତଳେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଲବଣ ଜଳରେ ଶତେ ଶତେ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ପର୍ବତ ତଳେ ବରୁଣଙ୍କ ଅଧୀନ ତଳସ୍ଥ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ବିନାଶ ପାଇଲେ। ପର୍ବତ ଘୁରିବା ସମୟରେ ତାହାର ଶିଖରରେ ଲଗିଥିବା ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛମାନେ ଏକାଉଠି ଅନ୍ୟ ଗଛ ସହ ଟକ୍କର ଖାଇ ଭୂମିକୁ ଝରିପଡ଼ିଲେ। ଏହି ଟକ୍କରରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ତାହାର ଶିଖା ମନ୍ଦରାଚଳକୁ ଏମିତି ଢାକି ଦେଲା, ଯେପରି ମେଘକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଆଲୋକ ଆବର୍ତ୍ତିତ କରେ। ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ସେଠାରେ ଥିବା ହାତୀ, ସିଂହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦହିଯାଇ ଜୀବନ ହରାଇଲେ। ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବତା, ମେଘରୁ ଜଳ ବର୍ଷା କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିବାଇଦେଲେ। ଏହିପରେ ପର୍ବତ ଉପରୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଓ ଔଷଧୀର ରସ ସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା। ଏହି ଅମୃତ ତତ୍ତ୍ୱ ଥିବା ରସ, ଦୁଧ ଓ ସୁନାର ଧାରା ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ଅମରତ୍ୱ ଲାଭ କଲେ। ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରସମାନେ ସହିତ ମିଶି ଦୁଧର ରୂପ ନେଲା, ଏବଂ ଏହିଠାରୁ ଘୃତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସି କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ଆମେ ବହୁତ କ୍ଳାନ୍ତ, ତଥାପି ଅମୃତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉନି।" ସେମାନେ କହିଲେ, "ନାରାୟଣ ବିନା ଏହି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଚାଲିଥିବା ମଥନ ବା ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ କେହି ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହେବେ ନାହିଁ।" ଦେବତାମାନେ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଅମୃତ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ ବୋଲି କହିଲେ। ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ନାରାୟଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଏହି ଦେବତାମାନେ ତୁମରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦିଅ।" ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, "ଆଜି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଲିପ୍ତ ଅଛନ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ଶକ୍ତି ଦେଉଛି। ମଥନ ଦଣ୍ଡକୁ ଆଉ ଏକଥର ଘୁରାଅ, ମନ୍ଦରାକୁ ପୁନଃ ଘୁରାଅ।" ନାରାୟଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଆଉ ଅଧିକ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ମିଳିତ ଦୁଧ ସହିତ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଥନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ମଥନରେ ପ୍ରଥମେ ବିଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଶିବ ଏହି ବିଷକୁ ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହାପରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ନାମକ ଏକ ଶ୍ୟାମଳା ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ପୁନି ସମୁଦ୍ର ମଥନରୁ ଶିତଳ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସୋମ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହିଠାରୁ ଶ୍ରୀଦେବୀ, ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଘୃତରୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ଶୁରା ଦେବୀ ଓ ଏକ ଧଳା ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଦିବ୍ୟ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଘୃତ ମଧ୍ୟରୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ନାରାୟଣ ନେଇଲେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀ, ଶୁରା, ସୋମ, ତୀବ୍ର ଗତିର ଘୋଡ଼ା, ପରିଜାତ ଓ ସୁରଭି ଗାଈ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ଦେଉଥିଲେ। ଏହାପରେ ଚାରିଦଣ୍ଟି ଥିବା ବଡ଼ ଦେହ ଥିବା ହାତୀ, କପିଳ କାମନାପୂର୍ତ୍ତି ଗଛ, କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏଠାରୁ ଦେବତାମାନେ ସୂର୍ୟପଥରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଲେ। ତାପରେ ଦିବ୍ୟ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଧଳା କୁମ୍ଭ ହାତରେ ଧରି ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ଅମୃତ ଥିଲା, ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଦେବ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦାନବମାନେ ବଡ଼ ଚିତ୍କାର କରି, "ଏହି ଅମୃତ ଆମର!" ବୋଲି ଚିଲ୍ଲିଲେ। ତେବେ ନାରାୟଣ ମୋହିନୀ ନାମକ ମାୟା ଧାରଣ କରି, ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ତ୍ରୀ ରୂପେ ଦାନବମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଲେ। ଦାନବମାନେ ମନୋବିକାରରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ମହିଳାଙ୍କୁ ଅମୃତ ଦେଇଦେଲେ। ସେ ନାରାୟଣୀ, କୁମ୍ଭ ଧରି, ଦାନବମାନେ ଶାରି ଶାରି ବସିଥିବା ବେଳେ ଅମୃତ ବଣ୍ଟନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଦେବୀ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅମୃତ ଦେଇଲେ, ଦାନବମାନେ ଦେଇଲେ ନାହିଁ, ଏହା ଦେଖି ଦାନବମାନେ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ ଚିଲ୍ଲିଲେ। ତାପରେ ଦାନବ ଓ ଦିତ୍ୟମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଦେବମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବଳଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ, ନାରାୟଣ ସହିତ, ଦାନବମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅମୃତ ଛିନିନେଇଲେ। ଏହି ଅସନ୍ତୋଷ ଓ ଅସ୍ତ୍ବ୍ୟସ୍ଥତା ମଧ୍ୟରେ, ଦେବମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅମୃତ ପାଇଁ ପାଇଲେ ଓ ପିଇଲେ। ନର, ହରିଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ, ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅମୃତ ପିଇବାକୁ ଦେଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଦ୍ୱାରା ଧନୁର୍ଧର ଦାନବମାନେକୁ ଦୂରେ ରଖିଲେ; ଯେଉଁଠି ଦେବମାନେ ଅମୃତ ପିଉଥିଲେ, ସେଠି ସେମାନେ ଦାନବମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବମାନେ ଅମୃତ ପିଉଥିବା ବେଳେ, ରାହୁ ନାମକ ଦାନବ ଦେବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଚୁପେଚାପି ଅମୃତ ପିଇଲା। ଯେତେବେଳେ ଅମୃତ ତାଙ୍କ ଗଳାକୁ ପହଞ୍ଚିଲା, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଘଟଣାକୁ ଦେବମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ତେବେ, ଶ୍ରୀହରି ଚକ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କାରିତ ରାହୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଅଲଗା କରିଦେଲେ। ଏହି ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡ, ପର୍ବତ ଶିଖର ସମାନ, ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରି ପଡ଼ିଗଲା। ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ତାହାର ଧଡ଼ ଆକାଶକୁ ଉଠି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କଲା, ପରେ ତାହା ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଏହି ଘଟଣାରେ ତେର ହଜାର ଦିଗରେ, ପର୍ବତ, ଅରଣ୍ୟ, ଦ୍ୱୀପ ସହିତ ଦାନବମାନଙ୍କ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହିପରେ ରାହୁଙ୍କ ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱେଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ଆଜିଯାଏଁ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ।