ହେ ରାଜନ୍, ଏହି କାରଣ କେବଳ ସାଧାରଣ କିଛି ନୁହେଁ—ଏହି ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ହବିର୍ଦ୍ଧାରୀ, ଏତେ କ୍ରୋଧରେ ଖଣ୍ଡବ ଉପରେ ଅଗ୍ନିବର୍ଷା କରିଥିଲେ, ତାହା ପଛରେ ଗଭୀର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଛି । ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଜଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ କଥା ଏବେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ତୁମକୁ କହିବି—ଖଣ୍ଡବ ଦାହ କିପରି ଘଟିଥିଲା । ପୁରାତନ କାଳରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଶ୍ୱେତକି । ଶ୍ୱେତକି ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ହରି ଓ ହୟାଙ୍କ ସମାନ ଥିଲେ । ସେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞକାରୀ, ଦାନଶୀଳ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ—ତାଙ୍କ ପରି ଅନ୍ୟ କେହି ନଥିଲେ । ଏହି ରାଜା ଏକ ଦ୍ୱାଦଶବର୍ଷୀୟ ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ବହୁ ସାଧୁ, ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯୋଗ ଦେଉଥିଲେ । ଶ୍ୱେତକି ରାଜା ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଓ ବିପୁଳ ଦାନଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ । ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ଚିନ୍ତା ଥିଲା କିପରି ନିତ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିବେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦାନ ଦେଇବେ । ଏପରି ଭାବେ ଶ୍ୱେତକି ରାଜା ତାଙ୍କ ପୂରୋହିତମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞ ଚାଲାଇ ଯାଉଥିଲେ । କିନ୍ତୁ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅଗ୍ନିକୁ ହବି ଦେଇ ଦେଇ, ପୂରୋହିତମାନେ ଧୂଆଁରେ ଚକ୍ଷୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ ଓ ଶେଷରେ ଥକି ଏହି ଯଜ୍ଞ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ । ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ମନାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆଉ ଯଜ୍ଞ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ । ସେମାନଙ୍କ ସହମତିରେ ଶ୍ୱେତକି ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞ ଶେଷ କଲେ । ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚାଲିଗଲା, ଏବଂ ଏଠାରେ ଶ୍ୱେତକି ଚାହିଲେ ପ୍ରତି ଋତୁରେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ । ଶତବର୍ଷ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ପୂରୋହିତମାନେ ଆଉ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକାଠି ହେବାକୁ ରାଜି ହେଲେ ନାହିଁ । ରାଜା ତାଙ୍କ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କଲେ—ସମ୍ମାନ, ସାନ୍ତ୍ୱନା, ଦାନ ଦେଇ । ସେ ଅବିରତ ଭାବେ ପୂରୋହିତମାନେଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲେ ନାହିଁ । ତେବେ ଶ୍ୱେତକି ରାଜା କ୍ରୋଧେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଯଦି ମୁଁ ପ୍ରମାଦ କରିଛି, ତେବେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କର, କିନ୍ତୁ ମୋର ଯଜ୍ଞ ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ ଅଜନ୍ମ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ । ଅକାରଣ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛି, ଦୟା କର । ସମ୍ମାନ, ଦାନ ଓ ସତ୍ୟ କଥାରେ ତୁମକୁ ମନାଇ ମୁଁ କି କରିବି କହିବି । ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଦ୍ୱେଷ କରି ତ୍ୟାଗ କର, ତେବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ପୂରୋହିତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବି ।" ଏପରି କହି ରାଜା ଚୁପ ହୋଇ ରହିଲେ । ତେବେ ପୂରୋହିତମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ: "ତୁମର ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ଅବିରତ ଚାଲିଛି, ତେଣୁ ଆମେ ଦେହରେ ଥକିଗଲୁ । ଏହି କ୍ଷୟ ଦେଖି, ଆମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଯଦି ତୁମେ ଅବିବେକରେ ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ହେଉଛ, ତେବେ ନିଜେ ଯାଅ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ—ସେ ଯଦି ସହିପାରିବେ ତେବେ ତୁମର ଯଜ୍ଞ କରିଦିଅନ୍ତୁ ।" ଏହି ଉପାଲମ୍ବ ଶୁଣି ଶ୍ୱେତକି ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ ଓ ତିବ୍ର ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ନିୟମ ଓ ଦୃଢ଼ତା ସହିତ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଉପବାସରେ ରହିଲେ । କେବେ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନରେ, କେବେ ଷୋଡଶ ଦିନରେ କେବଳ କନ୍ଦ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରିଥିଲେ । ଦୃଢ଼ ଭାବେ ହାତ ଉଠାଇ, ଚକ୍ଷୁ ନ ଫେରାଇ, ଦୀର୍ଘ ଛଅ ମାସ ଧରି ଏକ ଖମ୍ଭ ଭଳି ଅଚଳ ହୋଇ ରହିଲେ । ଏପରି ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଦେଖି ମହାଦେବ, ଭାରତ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ । ଭଗବାନ ମୃଦୁ ଓ ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ: "ତୁମର ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ, ଓ ବୀର ଶ୍ୱେତକି । ଚାହିଁଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ ।" ରାଜା ଶିର ନମାଇ କହିଲେ: "ଯଦି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପୂଜ୍ୟ ଭଗବାନ ମୋପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ଦେବେଶ, ଅମରମାନଙ୍କ ନାଥ, ଆପଣ ନିଜେ ମୋର ଯଜ୍ଞ କରାଇଦିଅନ୍ତୁ ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ଭଗବାନ ମୁସୁକି ହସି କହିଲେ: "ଆମେ ଯଜ୍ଞ କରାଇବା ନିୟମରେ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏତେ ତପସ୍ୟା କରିଛ, ତେଣୁ ଯଥା ସମୟରେ ତୁମକୁ ଯଜ୍ଞ ଦିକ୍ଷା ଦେଇଦେବି ।" "ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଯଦି ତୁମେ ନିୟମ ରେଖି ଅଗ୍ନିକୁ ଘୃତ ଦେଉଛ, ତେବେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ରଖିଛ, ତାହା ପୂରଣ ହେବ ।" ଏପରି କହି ମହାଦେବ ଶ୍ୱେତକିଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ । ରାଜା ଠିକ୍ ସେହିପରି କଲେ । ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଶେଷ ହେଲାପରେ ମହାଦେବ ପୁଣି ଆସି, ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ବଡ଼ ସନ୍ତୋଷ ପ୍ରକାଶ କଲେ ଓ ଶ୍ୱେତକିଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ ।