ଏକ ସମୟର କଥା, ମାଧବ—ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ—ଖଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥ ଏବଂ ତାହାର ଅଟଳ ଅରଣ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଦେଵୀୟ ଯମୁନା ନଦୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାର କୂଳ ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲା। ଏହି ନଦୀର କୂଳରେ ଏକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଅରଣ୍ୟ ଥିଲା—ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଋତୁରେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନିବାସସ୍ଥଳ ଥିଲା, ଯାଁଠି ତଳୱାର ଏବଂ ଢାଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମାନେ ଆସୁଥିଲେ। ସେଠି ସବ୍ୟସାଚୀ ଅର୍ଜୁନ ସହିତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସମଗ୍ର ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ଭାଲୁ, ହେନା, ବାଘ, ଓଲ୍ଲ, ଏବଂ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଘୁରୁଥିଲେ। ଏହି ଅରଣ୍ୟ ବାନରମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଘୁରୁଥିଲେ, ହାତୀମାନେ ଚାଲିଉଠୁଥିଲେ, ଏବଂ ମୟୂର, ବକ, କଦଳୀ, ହଂସ, ଏବଂ ସାରସ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଏହା ହଜାର ହଜାର ପ୍ରକାର ଜନ୍ତୁ ଏବଂ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିଲା, ଏବଂ ଦେଵ, ଅସୁର, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଆଦର ସହିତ ଆସୁଥିଲେ। ଏହିଠାରେ ମହାନ ସର୍ପ ରାଜା ତକ୍ଷକ ନିବାସ କରୁଥିଲେ, ଅରଣ୍ୟ ବାଁସ, ସିମ୍ଳ, ବେଲ, ଜାମୁ, ଆମ୍ବ, ଚମ୍ପକ ଓ ଅନେକ ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଏଠି ଅଙ୍କୋଳ, କଠଳ, ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ, ତାଳ, ବିଜୁର, ବଙ୍ଗୁ ଏବଂ ଏକ ପତ୍ର ତାଳ ଓ ଶତ ଶତ ରୌହିଣୀ ଗଛ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା। ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ, ଝାଡ଼, କାଠି ଏବଂ ବାଁସରେ ଭରିଥିଲା, ଏଠି ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପମାନେ ରହୁଥିଲେ। ବଡ଼ ବଡ଼ ଲତା ଓ ଗଛରେ ଘନ ଛାୟା ହେଉଥିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ଏଠି ପହଞ୍ଚି ନଥିଲା, ଦାଢ଼ି ଜନ୍ତୁମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଘୁରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଏଠି ମଣିଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନଥିଲା। ଏହି ଖଣ୍ଡବ ଅରଣ୍ୟ ରାକ୍ଷସ, ନାଗ ରାଜାମାନେ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମହାନ ନିବାସସ୍ଥଳ ଥିଲା, ଏହି ଅରଣ୍ୟ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣିଥିଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏବଂ ଅର୍ଜୁନ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ନାଥ, ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ; ପୀତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଦେଵତା ନିଜେ ଏହି ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକାନେକ ପଥରେ ଭ୍ରମଣ କଲେ। ମଧୁସୂଦନ ତାହାଁଠି ଖଣ୍ଡବ ଅରଣ୍ୟର ଧ୍ଵଂସ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଗଛ, ଯକ୍ଷ, ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଉଥିଲେ। ସେମାନେ ଏକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଥିଲା, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଘରେ ଶୋଭିତ, ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀ ସଦୃଶ ଲାଗୁଥିଲା। ସେଠି ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ ଏବଂ ବାସୁଦେବ ଏକାନେକ ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ, ମଧୁର ଭୋଜନ, ମାଳା, ଗନ୍ଧ ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ଧନର ଉପଭୋଗ କଲେ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିଲା; ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏଠି ଇଚ୍ଛାମତେ ଖେଳୁଥିଲେ, ହେ ଭାରତ। ଏଠି ଓଡ଼ା ନିତମ୍ବ ଓ ମନୋହର ଉଦାର ଅଂଗ ଥିବା ଜନାନୀମାନେ, ମଦରେ ଚଞ୍ଚଳ ଚଳନ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଖେଳୁଥିଲେ। କେହି ଅରଣ୍ୟରେ, କେହି ଜଳରେ, କେହି ଘରେ, ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ପାର୍ଥ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ସତ୍ୟଭାମା—ଯିଏ ବାସୁଦେବଙ୍କର ଅତି ପ୍ରିୟ—ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ସୁଭଦ୍ରା ସହିତ, ମହାନ ରୂପଶ୍ରୀ ନାରୀମାନେ, ଅନ୍ୟ ଜନାନୀମାନେ ଉପରେ ଅଲଂକାର ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରୁଥିଲେ, ରାଜନ୍, ଆନନ୍ଦରେ ମଦମତ୍ତ ହୋଇ। କେତେକ ଜନାନୀ ଉଲ୍ଲାସରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, କେହି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, କେହି ହସୁଥିଲେ, କେହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିଲେ। କେହି ଅଞ୍ଜଳି ଦେଇ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, କେହି ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ମାଡ଼ୁଥିଲେ, କେହି ଗୁପ୍ତ କଥା ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ। ସେହି ମହଲ ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ଅରଣ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବାଂଶୀ, ବୀଣା ଓ ମୃଦଙ୍ଗର ମଧୁର ଧ୍ୱନିରେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ସେଇ ସମୟରେ କୁରୁ ଓ ଦାଶାର୍ହବଂଶୀ ସମସ୍ତେ ଏକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସ୍ଥାନକୁ ଏକାସାଥିରେ ଗଲେ। ଏଠି ପହଞ୍ଚି, ଦୁଇ ମହାନ ଆତ୍ମା—କୃଷ୍ଣ ଓ ଶତ୍ରୁନ୍ଦମନ୍ ଅର୍ଜୁନ—ମୂଲ୍ୟବାନ ଆସନରେ ବସିଲେ, ରାଜନ୍। ସେଠି ସେମାନେ ପୂର୍ବ ଦିନର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ, ବୀରତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଘଟଣା ସ୍ମରଣ କରି ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ବସିଥିବାବେଳେ, ସ୍ଵର୍ଗର ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନେ ଭଳି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସି ଦେଖିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଚ୍ଚ ବୃକ୍ଷ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଶୁଧ୍ଧ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦାଢ଼ି ହଳଦିଆ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା, ଦେହ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ସମତୁଳ୍ୟ ଥିଲା। ସେ ଏକ ଯୁବ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଚିରଉତ୍ତାନ୍ତ ଚୁଲି ଓ ଚମକୁଥିବା ମୁହଁ ଲୋଟସ ପତ୍ର ସଦୃଶ, ତାଙ୍କର ହଳଦିଆ ତେଜ ଜ୍ୱଳି ଉଠୁଥିଲା। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୃଷ୍ଣ ଓ ପାର୍ଥଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଥିଲା ଖଣ୍ଡବ ଅରଣ୍ୟକୁ ଦାହ କରିବା। ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିକଟକୁ ଆସିବା ସହିତ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ ତୁରନ୍ତ ଉଠି ବନ୍ଦନା କଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖଣ୍ଡବ ନିକଟରେ ଦଁଢ଼ା ଅର୍ଜୁନ ଓ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ—"ମୁଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅନେକ ଭୋଗ କରେ, ସୀମାହୀନ କୁଞ୍ଜିକା ଅପରିମିତ ଭୋଜନ କରେ। ହେ ବୃଷ୍ଣି ଓ ପାର୍ଥ, ମୋତେ ଏକ ଅନୁଗ୍ରହ ଦିଅ।" ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ଓ ପାଣ୍ଡବ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"କଣ ଭୋଜନରେ ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ? କୃପାକରି କୁହନ୍ତୁ, କିସିଏ ଭୋଜନ ଆପଣ ଚାହାନ୍ତି?" ତାଙ୍କର ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ, ସେ ପୂନି କହିଲେ—"ମୁଁ ସାଧାରଣ ଭୋଜନ ଚାହେଁ ନାହିଁ; ମୋତେ ଅଗ୍ନି ବୋଲି ଜାଣ। ମୋତେ ଯାହା ଯୋଗ୍ୟ ତାହିଁ ଭୋଜନ ଦିଅ।" "ଇନ୍ଦ୍ର ସଦା ଏହି ଖଣ୍ଡବ ଅରଣ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ସେଉଁଥିରୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ଦାହ କରିପାରୁନି। ଏଠି ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ ତକ୍ଷକ ନାଗ ତାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବାର ସହିତ ରହନ୍ତି; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତି।" "ଏଠି ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ରକ୍ଷିତ; ମୁଁ ଚାହିଲେ ବି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଦାହ କରିପାରୁନି। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଜ୍ୱଳି ଉଠେ, ସେ ମେଘରୁ ବର୍ଷା କରନ୍ତି; ଏହିପରି ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ବି ମୁଁ ଆମ୍ବ ଅରଣ୍ୟକୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାମତେ ଦାହ କରିପାରୁନି।