କଶ୍ୟପ ଋଷିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭିନିତାଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଏକ ବର ଦେଲେ—“ତୁମ ପ୍ରାର୍ଥନା ଅନୁସାରେ ଏମିତି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେବେ।” ଏହି ବର ପାଇ ଭିନିତା ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେଉ।” ଏଠାରେ ଭିନିତା ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ପାଇବେ ବୋଲି ଜାଣି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଏବଂ ସେ ନିଜେକୁ ସଫଳ ବୋଧ କଲେ। ଏହିପରି, କଦ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ହଜାର ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସନ୍ତାନ ପାଇଲେ। ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଏହି ଗର୍ଭକୁ ସାବଧାନରେ ଧାରଣ କର।” ବର ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ, କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ଜଣାଣୀ ଅପେକ୍ଷାରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଉଁଠି, ଭିନିତା ଦୁଇଟି ଡିମ୍ବ ଦେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଦାସୀମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ଏହି ଡିମ୍ବକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ରଖିଲେ। ପାଞ୍ଚଶତ ବର୍ଷ ଧରି ଏହି ଡିମ୍ବ ଉପଯୁକ୍ତ ତାପ ଓ ଆର୍ଦ୍ରତା ମଧ୍ୟରେ ରଖାଗଲା। ସେହି ସମୟ ପରେ, କଦ୍ରୁଙ୍କ ଏକ ହଜାର ଡିମ୍ବରୁ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେଲେ। କିନ୍ତୁ ଭିନିତାଙ୍କ ଦୁଇଟି ଡିମ୍ବରୁ କିଛି ମଧ୍ୟ ବାହାରିଲା ନାହିଁ। ଏହା ଦେଖି, ଭିନିତା ଦୁଃଖିତ ଓ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ପୁତ୍ର ପାଇବା ଆଶାରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଅତି ଆଶାରେ, ଭିନିତା ଏକ ଡିମ୍ବ ଭାଙ୍ଗିଲେ। ଭିତରେ ଏକ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଦେହ ଅଧୂରା ଥିଲା, ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ଅପ୍ରକାଶିତ ଅଟକି ଥିଲା। ସେହି ପୁତ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ମାଆଁକୁ ଶାପ ଦେଲେ—“ମା, ତୁମେ ଲୋଭରେ ଏହି କାମ କରିଛ, ତେଣୁ ମୋର ଦେହ ଅଧୂରା ହେଲା। ଏହିପରି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ଦେଖି, ତୁମେ ଯେଉଁ ସହ ତୁମର ବିରୋଧ ଅଛି, ସେହି ଜଣଙ୍କ ଦାସୀ ଭାବରେ ପାଞ୍ଚଶତ ବର୍ଷ ରହିବାକୁ ପଡିବ।” “ତଥାପି, ମା, ତୁମର ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁତ୍ର ତୁମକୁ ଏହି ଦାସତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ କରିବ, ଯଦି ମୋ ପରି ତୁମେ ତାଙ୍କ ଡିମ୍ବ ଆଗରୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉନାହାଁ। ତୁମେ ଧୈର୍ୟ ଧରି ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଏହା ଅବଶ୍ୟକ, ପଞ୍ଚଶତ ବର୍ଷ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡିବ।” ଏହିପରି ଶାପ ଦେଇ, ସେ ପୁତ୍ର ଆକାଶକୁ ଚଳିଗଲେ। ପରେ, ଆରୁଣ ନାମକ ଏହି ପୁତ୍ର ଉଷା କାଳରେ ପ୍ରକଟିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ହଜାର କିରଣର ଆଦିପତି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ। ଆରୁଣ ନିଜ ତେଜରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜ୍ୱଳମାନ ହେଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କ ରଥର ସାରଥି ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ଏହିପରି, ଆରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅମର ସାରଥି ଭାବେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଆଲୋକିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲେ। ତାପରେ, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ଗରୁଡ଼ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ନାଗମାନେଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଜନ୍ମ ମାତ୍ରେ, ଗରୁଡ଼ ଭିନିତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ। ସେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଦେଖିବାକୁ, ଖାଦ୍ୟ ଅନ୍ୱେଷଣରେ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଭିନିତା ଓ କଦ୍ରୁ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ନାମକ ଦେବ-ଘୋଡ଼ାକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଖୁସି ହୋଇ, ସମୁଦ୍ରମନ୍ଥନ ସମୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାକୁ ପୂଜା କଲେ। ଏହି ଘୋଡ଼ା ଶକ୍ତିରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ବେଗରେ ଅପୂର୍ବ, ଦିବ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଶୋଭିତ। ତାପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା—“ସେ ଅମୃତ କିପରି ମନ୍ଥନ କରାଗଲା? କେଉଁଠି ଏହି ମହା ମନ୍ଥନ ହେଲା, ଯାହାଠାରୁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ?” ତାହା ପାଇଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ମେରୁ ପର୍ବତର ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଲା—ସୁନା ଶିଖର, ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଅଭିରୁଚିତ, ଅପରିମିତ ଓ ଅନ୍ୟାୟୀମାନେ ପାଇଁ ଅଗମ୍ୟ। ଏହି ପର୍ବତ ଭୟାନକ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ଘେରା, ଦିବ୍ୟ ଔଷଧୀ ଦ୍ୱାରା ଆଲୋକିତ, ଆକାଶକୁ ଢାକିଥିବା ପରି ଉଚ୍ଚ। ଏଠାରେ ନଦୀ ଓ ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ନାନା ପକ୍ଷୀର ମଧୁର ସ୍ୱର ଗଞ୍ଜିଥିଲା। ଏହି ମଣିମୟ ପ୍ରସ୍ଥର ଉପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ଶାନ୍ତି ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଥିଲେ। ସେଠାରେ, ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ଅମୃତ ପାଇଁ ମନ୍ଥନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବିଚାର କଲେ। ତାଁଠାରେ, ନାରାୟଣ ଦେବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ରକୁ ମନ୍ଥନ କରନ୍ତୁ; ଏହି ମହାସାଗର ମନ୍ଥନ ହେଲେ ଅମୃତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ। ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତ ଔଷଧୀ ଓ ମଣି ଏକତ୍ରିତ କରି, ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ସାଗର ମନ୍ଥନ କରି ଅମୃତ ଲାଭ କରିବେ।” ଏହିପରି, ମନ୍ଦରାଚଳ ପର୍ବତର ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଲା—ଏହା ମେଘ ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ, ଲତା ଆବୃତ, ନାନା ପକ୍ଷୀର ଧ୍ୱନି ଓ ଦନ୍ତାଳୁ ସ୍ୱାପଦ ରହିଥିଲେ, କିନ୍ନର, ଅପ୍ସରା ଓ ଦେବତାମାନେ ଆସୁଥିଲେ। ଏହି ପର୍ବତ ଏଗାର ହଜାର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ, ଏବଂ ଏହିପରି ଗଭୀର ମୂଳ ଥିଲା। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହି ପର୍ବତକୁ ଉଠାଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ—“ମହାଶୟ, ଏଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାୟ ଭାବିବେ; ମନ୍ଦରାକୁ ଉଠାଇବା ପାଇଁ ଉତ୍ସାହ କରିବା ଦରକାର।” ତେବେ, ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଭାର୍ଗବ ଏକାସ୍୵ରେ କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେଉ।” ତାପରେ, କମଳନୟନ ବିଷ୍ଣୁ ଅନନ୍ତ ସର୍ପରାଜକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ। ଅନନ୍ତ, ଶକ୍ତିରେ ସମର୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଉଠି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ଶକ୍ତିରେ, ପର୍ବତରାଜ ସହିତ ତାହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ବାସିନ୍ଦାମାନେ ସହିତ ଉଠାଇଲେ। ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ସେ ସାଗର ପାଖକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ କହିଲେ, “ଅମୃତ ପାଇଁ ଆମେ ଏହି ସାଗରକୁ ମନ୍ଥନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।