ପାଣ୍ଡବମାନେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି ଖାଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥରେ ବସିଥିଲେ, ସମସ୍ତ କୌରବବଂଶ ନିର୍ମଳ ଓ ସୁଖୀ ଥିଲେ। ଏପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବିତିଗଲା ପରେ, ଏକ ଦିନ କିଛି ଚୋର ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଗୋଁଧାନ ଚୁରି କରି ନେଲେ। ତାଙ୍କର ଧନ ଚୋରି ହେଉଥିବା ବେଳେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଖାଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥକୁ ଆସି, ଦୟାବାନ୍ ଭାବରେ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ, “ଅଧର୍ମୀ ଏବଂ କୃର ଲୋକମାନେ ଆମ ଗୋଁଧାନ ଚୁରି କରିଛନ୍ତି; ପାଣ୍ଡବମାନେ ଆମ ଦେଶରୁ ଦୂରେ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି। ଶାନ୍ତ ଓ ଧାର୍ମିକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହୋମଦ୍ରବ୍ୟ ଚୋରମାନେ ନଷ୍ଟ କରୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ନିମ୍ନ ଶ୍ରେଣୀର ଶ୍ୟାଳ ଖାଲି ବାଘର ଗୁହାକୁ ଉପଦ୍ରବ କରେ। ରାଜା ଯଦି ରକ୍ଷା କରିନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦଣ୍ଡ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧର୍ମୀ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ଏବେ ମୋ ଧନ ଚୋରି ହେଉଛି, ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି, ମୁଁ ଚିତ୍କାର କରୁଛି—କିଏ ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିବେ?” ଏଭଳି କାନ୍ଦୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟରେ ଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ। କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଧନଞ୍ଜୟ ଏହାକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଶୁଣିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ଶୁଣି, ଶୂରବୀର ଧନଞ୍ଜୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇ କହିଲେ, “ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ତାପରେ, ସେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଶସ୍ତ୍ର ରଖାଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେଠାରେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ବସିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଧନଞ୍ଜୟ ମନରେ ଦ୍ୱିଧା ହେଲେ—ସେ ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତି ବିନା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ କି? ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆବେଗ ଦେଖି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସନ୍ନ ହେଲେ ଓ ଧାର୍ମିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, “ଏହି ଦିନ ଯଦି ମୁଁ ଏହି କାନ୍ଦୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ରକ୍ଷା ନ କରିପାରିବି, ତେବେ ଏହା ଏକ ମହା ଅନ୍ୟାୟ ହେବ। ଯଦି ଆମେ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ବିଫଳ ହେବା, ତେବେ ଲୋକମାନେ ଅବିଶ୍ୱାସରେ ପଡ଼ିବେ ଓ ଅଧର୍ମ ବିଶ୍ୱରେ ବ୍ୟାପିଯିବ। ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତି ବିନା ଯଦି ପ୍ରବେଶ କରିବି, ତେବେ ମୋତେ ଅବଶ୍ୟ ଅରଣ୍ୟବାସ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ତଥାପି, ଦେହ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ସର୍ବୋପରି।” ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଧନଞ୍ଜୟ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଅନୁମତି ମାଗିଲେ। ତାପରେ, ଗଭୀର ଭାବରେ ମୁହଁ ଢାକି, ଜେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଉଲ୍ଲାସରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଚଲନ୍ତୁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚୋରମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଧନ ନେଇଯାଇନାହାନ୍ତି, ଆମେ ଦ୍ରୁତ ଯିବା ଉଚିତ। ସେମାନେ ଅଧିକ ଦୂରକୁ ଯାଇନାହାନ୍ତି, ଆଜି ଆମେ ଏଠାରୁ ଯିବା ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ଧନ ଫେରାଇ ଦେଉଛୁ।” ଏପରି କହି, ଧନୁଷ ଓ କବଚ ଧାରଣ କରି, ଅପରିମିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନଞ୍ଜୟ ରଥାରୋହଣ କରି ଚୋରମାନଙ୍କ ପଛୁଆଁ ଲାଗିଲେ। ବାଣ ଝଡ଼ାଇ ଚୋରମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ, ଧନଞ୍ଜୟ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଧନ ଫେରାଇ ଦେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହ ଧନ ଫେରାଇ ଦେଇ, ଧନଞ୍ଜୟ ନାଗରକୁ ଫେରିଲେ, ଜେଷ୍ଠମାନେ ଓ ବଡ଼ମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ନମସ୍କାର କଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଲାଗିଲା। ତାପରେ ସେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ଏବେ ଆପଣ ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଅତିତ ହୋଇଯାଇଛି, ଏବେ ମୁଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି।” ଧର୍ମରାଜ ଏହି ଅପ୍ରିୟ କଥା ଶୁଣି ବିସ୍ମିତ ହୋଇ, ଦୁଃଖିତ ଭାବରେ ଗୁଡାକେଶ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ଏହିପରି କିପରି ହେଲା?” ଦୁଃଖିତ ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ, “ଯଦି ମୁଁ ତୁମର ଅଧିକାରୀ, ତେବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ। ମୋ ପ୍ରତି ତୁମେ ଯେଉଁ କିଛି କରିଛ, ତାହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁମତି ରହିଛି, ମୋ ମନରେ କିଛି ଦୋଷ ନାହିଁ। ଅଧ୍ୟାପକଙ୍କ ପ୍ରତି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଛୋଟ ଭାଇ ଜେଷ୍ଠଙ୍କ ପରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଦୋଷ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବେ କଲେ ଅନୁଚିତ। ତୁମେ ଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିନାହ, ମୋତେ କୌଣସି ଲଜ୍ଜା ଦେଉନାହ। ଧର୍ମ କେବେ ଚାଳାକିରେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମ ପାଖରୁ ଶୁଣିଛି; ମୁଁ ସତ୍ୟରୁ ଅପସ୍ଥାନ କରିବିନାହିଁ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିବି।” ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିଲାପରେ, ଅରଣ୍ୟବାସ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖି ଧନଞ୍ଜୟ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଲେ। ସେ ଯିବା ସମୟରେ ବେଦପାରଙ୍ଗତ, ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବେଦାଙ୍ଗ ଶିକ୍ଷିତ, ଆତ୍ମନିର୍ମାଣରେ ଲିନ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ, ଭଗବତ୍ସେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଗାଥାକାର ଓ ପୁରାଣପାଠକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ବିଭିନ୍ନ କଥାକୁ ଗାଇ, ଅନେକ ତପସ୍ବୀ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ମାରୁତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଚମକିଥାନ୍ତି, ସେପରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ରାସ୍ତାରେ ସେ ବିଭିନ୍ନ ସୁନ୍ଦର ଅରଣ୍ୟ, ହ୍ରଦ, ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ଅନେକ ଦେଶ ଦେଖିଲେ। ସେ ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଦେଖି, ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରରେ ଶିବିର ଗଢ଼ିବାକୁ ଆସିଥିଲେ। ଏଠାରେ, ଜନମେଜୟ, ତୁମେ ଶୁଣ, ପଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଧନଞ୍ଜୟ କୌଣସି ଚମତ୍କାର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।