ଏହି ମହାଭାରତର ଆରମ୍ଭରେ, ଗ୍ରହ, ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ମାପ ଓ ତାଙ୍କର ଚକ୍ରାବଳୀ, ଋଗ୍, ଯଜୁର୍ ଓ ସାମ ଏହି ତିନି ବେଦ ଓ ବେଦମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱର ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠାରେ ତର୍କ, ଶବ୍ଦ ବିଜ୍ଞାନ, ଆୟୁର୍ବେଦ, ଦାନ ଓ ପଶୁପତ ଦର୍ଶନ ସହିତ ଦେବ ଓ ମାନବ ଜଗତର ଅନେକ ବିଦ୍ୟାର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିବୃତ୍ତି ହୋଇଛି। ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ଧନ୍ୟ ଭୂମି, ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ଅରଣ୍ୟ ଓ ସାଗରର ମହିମା ଗାୟନ କରାଯାଇଛି। ଏଠି ଦେବତାମୟ ପୁରାତନ କଥା, ସୃଷ୍ଟିର ଚକ୍ର, ଯୁଦ୍ଧର କୌଶଳ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାଷା ଓ ଲୋକ ଚରିତ୍ରର ବିବରଣ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ସତ୍ୟର ବିବେଚନା ହୋଇଛି, ଏପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଲେଖକ ଏ ପୃଥିବୀରେ କରିନାହାନ୍ତି। ତପସ୍ୱୀ ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ସହିତ ତୁଳନା କଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ ବୋଲି ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଗଣାଯାଇଛି। ବ୍ୟାସ ଜନ୍ମରୁ ବେଦରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ବୋଲି ଜଣାଯାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏହାକୁ କାବ୍ୟ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଥିବାରୁ ଏହା କାବ୍ୟ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ। ଏହି କାବ୍ୟର ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କବିମାନେ ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଅନ୍ୟ ତିନି ଆଶ୍ରମ ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିନଥିବା ପରି। ବ୍ୟାସ ଜ୍ଞାନର ଅଗ୍ନି ଜଳାଇନଥିଲେ, ଜଗତ ଅନ୍ଧକାର, ଅନ୍ଧ, ବଧିର, ପାଗଳ ଓ ଅବିଦ୍ୟାରେ ଢାକା ହୋଇଯାଉଥାନ୍ତା। ଲୋକମାନେ କର୍ମରେ ବନ୍ଧିତ ଓ ଅନ୍ଧ ଥିଲେ, ବ୍ୟାସ ଜ୍ଞାନର ଅଞ୍ଜନ ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧିକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଛନ୍ତି। ଭାରତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାନବର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୋଇଛି। ବେଦର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁରାତନ କଥାର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଚାନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନଙ୍କର ମନ ଖୁସିରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହୋଇଛି। ଇତିହାସ ଦୀପରେ ମୋହର ଆବରଣ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି, ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟିର ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାର ଉଜାଗର ହୋଇଛି। ଏହି ମହାଭାରତର ଅନୁକ୍ରମଣିକା ପର୍ବ ହେଉଛି ବୀଜ, ପୌଲୋମ ଓ ଆସ୍ତୀକ କଥା ହେଉଛି ମୂଳ; ଆଦିପର୍ବ ହେଉଛି ତାଳ; ସଭାପର୍ବ ହେଉଛି ଗଠିଲା ଗଠି। ଏହି ମହାକାବ୍ୟ ଅରଣ୍ୟକ ପର୍ବର ରୂପରେ ସମୃଦ୍ଧ, ବିରାଟ ଓ ଉଦ୍ୟୋଗ ପର୍ବର ସାର ରହିଛି; ଭୀଷ୍ମ ପର୍ବ ହେଉଛି ମହାଶାଖା, ଦ୍ରୋଣ ପର୍ବ ହେଉଛି ପତ୍ର। କର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଶଲ୍ୟ ପର୍ବ ଗନ୍ଧରେ ପ୍ରଭାସିତ; ଷ୍ଟ୍ରୀ ପର୍ବ ଏହାର ବିଶ୍ରାମସ୍ଥଳୀ, ଶାନ୍ତି ପର୍ବ ଏହାର ମହାଫଳ। ଅଶ୍ୱମେଧିକ, ଅଂଶାସନ ଓ ଆଶ୍ରମବାସିକ ପର୍ବ ଏହାକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଛି; ମୌସଳ ପର୍ବ ଏହାର ସାର, ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହି ବୃକ୍ଷକୁ ସେବନ କରନ୍ତି। ଏହି ମହାଭାରତ ସମସ୍ତ କବିଙ୍କ ପାଇଁ ଆଧାର ହେବ, ଯେପରି ଅକ୍ଷୟ ମେଘ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଧାର ଓ ଭାରତର ମହାବୃକ୍ଷ। ଏହି କାବ୍ୟ ଲେଖିବା ପାଇଁ ଗଣେଶଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଏପରି କହି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କର ନିଜ ଲୋକକୁ ଗଲେ। ତାପରେ ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ହେରମ୍ବ ଗଣେଶଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ, ଭକ୍ତଙ୍କ ଚିନ୍ତା ପୂରଣ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ଗଣପତି ବ୍ୟାସଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ପୂଜା ଓ ବିଦ୍ୟାନ୍ତ କରି ବ୍ୟାସ ନିର୍ମଳ ଗଣନାୟକଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୋ ମନରେ ଯେପରି ଉପଜିଛି ଓ ମୁଁ ଯେପରି କହିବି, ଏହି ଭାରତର ଲେଖକ ହେଉ।" ଏପରି ଶୁଣି, ବିଘ୍ନବିନାଶୀ କହିଲେ, "ମୋ ପେନ ଲେଖିବା ବେଳେ କେବେ ଥମ୍ବିବ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଏହାର ଲେଖକ ହେବି।" ବ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ କହିଲେ, "ଯେଉଁଠି ବୁଝିନଥିବେ, ଲେଖିବେ ନାହିଁ।" ଓଁ କହି ଗଣେଶ ଲେଖକ ହେଲେ। ତାପରେ ବ୍ୟାସ ଗୁପ୍ତ କୌତୁହଳରୁ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଏପରି ଗଠିଲେ ଯେ, ଗଣେଶଙ୍କ ଶର୍ତ୍ତ ଅନୁଯାୟୀ ସେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ। ଏହି କାବ୍ୟର ଆଠ ହଜାର ଓ ଆଠ ଶ ପଦ୍ୟ ଅଛି; ବ୍ୟାସ, ଶୁକ ଓ ସଞ୍ଜୟ ଏହାକୁ ଜାଣନ୍ତି। ଏହି ଗଠିଲା ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖୋଲିହୋଇନାହିଁ, କାରଣ ଏହାର ଅର୍ଥ ଗୁହ୍ୟ ଓ ଗଭୀର। ଅଲଉକିକ ଜ୍ଞାନୀ ଗଣେଶ ମଧ୍ୟ କେତେକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ, ସେ ସମୟରେ ବ୍ୟାସ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଶ୍ଲୋକ ରଚନା କରିଥିଲେ। ଏହି ଭାରତ ବୃକ୍ଷର ଶାଖା, ଫୁଲ ଓ ଫଳର ମଧୁର, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପୋଷ୍ଟିକ ସାର ବିବରଣୀ ମୁଁ କହିବି, ଯାହାକୁ ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ ପ୍ରଥମେ ଏହି ଅନୁକ୍ରମଣିକା ପର୍ବ, ସମସ୍ତ ପର୍ବର ଏହି ତାଲିକା, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଶୁକଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇଥିଲେ। ପରେ ସେ ଅନ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଏହା ଦେଲେ; ସେ ଏହାର ଅନ୍ୟ ଏକ ସଂସ୍କରଣ କରି ଷଠି ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକ ତିଆରି କଲେ, ତାହାର ତିରିଶି ଲକ୍ଷ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହେଲା। ପନ୍ଦର ହଜାର ପିତୃଲୋକରେ, ଚୌଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଏବଂ ଏକ ଲକ୍ଷ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଚଳିତ ହେଲା। ନାରଦ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ, ଅସିତ ଦେବଳ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ, ଶୁକ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ଏହି କଥା ପଢ଼ିଥିଲେ। ବୈଶମ୍ପାୟନ ଏହି ମହାଭାରତ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ ପଢ଼ିଥିଲେ, ଯିଏ ଜନମେଜୟ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ। ଏହି ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶିଷ୍ୟ ବୈଶମ୍ପାୟନ, ସମସ୍ତ ବେଦର ଜ୍ଞାନୀ, ଏହି କଥା ପଢ଼ିଥିଲେ। ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଏକ ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକର କଥା ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି। ଏଠାରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ହେଉଛି କ୍ରୋଧର ମହାବୃକ୍ଷ, କର୍ଣ୍ଣ ତାହାର ତାଳ, ଶକୁନି ଶାଖା, ଦୁଶ୍ଶାସନ ତାହାର ଅନେକ ଫୁଲ ଓ ଫଳ, ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଯିଏ ବିବେକଶୂନ୍ୟ, ହେଉଛନ୍ତି ମୂଳ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧର୍ମର ମହାବୃକ୍ଷ, ଅର୍ଜୁନ ତାଳ, ଭୀମ ଶାଖା, ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରମାନେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହାର ମୂଳ। ପାଣ୍ଡୁ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୌର୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଦେଶ ବିଜୟ କରିଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଜାମାନେ ସହିତ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରି, ଶିକାରରେ ଲିନ ଥିଲେ।