ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ୱଜନମାନେ ଯେତେବେଳେ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଖବର ଶୁଣିଲେ, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ସମସ୍ତ କୁରୁ ଓ ବସୁଦେବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ଏମିତି କହିଲେ— “ତୁମେ ଏଇ ପ୍ରାପ୍ତି କରିଛ, ଯାହା ନିଜେ ଆତ୍ମ-ସଂଯମ କରିପାରିନଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏବେ ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ରାଜନ୍ୟ; ତୁମର ଆୟୁଷ୍ୟ ପୁରୁରବା, ନହୁଷ ଓ ଯୟାତିଙ୍କ ପରି ପୂରଣ ହୋଇଛି। ଏଠାରୁ ଖଣ୍ଡବ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ପୂର୍ବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ବସିଥିଲେ; ଏହି ସ୍ଥାନ ପୁରୁବଂଶୀ ଶୂରବୀରମାନେର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ବୁଧପୁତ୍ର ପାଇଁ ଋଷିମାନେ ଲୋଭ ଦେଖାଇ ଏହି ସହରକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଇଥିଲେ। ତେଣୁ, ଏବେ ତୁମେ ଖଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥର ସହର ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ପୁନଃ ଉନ୍ନତି କର। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନିଜ କର୍ମରେ ନିପୁଣ ଓ ତୁମ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ସମସ୍ତେ ଏହି ଶୁଭ ସହରକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ସହର ଓ ରାଜ୍ୟ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର; ତେଣୁ, କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ତୁମ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ସେଠାକୁ ଯାଅ, ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମା। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶକୁ ମନେରେ ଧରି, ପଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପଦାତି ସେନା ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥମାନେ, ଶଙ୍ଖ-ବାଦ୍ୟ-ବିନାଦି ଶବ୍ଦରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଯାଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ଭକ୍ତିଭାବରେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ। ପଣ୍ଡବମାନେ ଏକାଠି ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ନାଗପୁରର ନାଗରିକମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି କହିଲେ, “ଆମେ ପଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହିତ ଯିବୁନାହିଁ।” ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଓ ସୌବଳଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏହି କଥା ସହରରେ ପ୍ରଚାରିତ ହେଲା। ଏହାପରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପଣ୍ଡବମାନେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ସହରକୁ ଦେବତାମୟ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ କଲେ; ବସୁଦେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ରାଜନ୍ୟ, ବସୁଦେବଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓଡ଼ିଶ୍ବକର୍ମାନ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ— “ଏହି ସହର ତୁମେ ନିର୍ମାଣ କର।” ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ସେଠାରୁ କେଶବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପ୍ରଣାମ କରି ପଚାରିଲେ, “କଣ କରିବି?” ବସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “କୁରୁରାଜ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହର ପରି ଏକ ମହାନ ସହର ନିର୍ମାଣ କର; ଏହାର ନାମ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ହେଉ, ଯେପରିକି ଇନ୍ଦ୍ର ନାମ ଦେଇଛନ୍ତି।” ଏହାପରେ, ସେହି ପବିତ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ସ୍ଥାନରେ, ମହାରଥୀମାନେ ଶାନ୍ତି ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, “ଏହି ସହରର ନାମ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ହେଉ” ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ। ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସେଠାରେ ସହର ନିର୍ମିତ ହେଲା; ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସହର ତିଆରି କଲେ। ସମୁଦ୍ର ସଦୃଶ ଖାଳି ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରାଚୀରରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ସେହି ସହର ଆକାଶକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ସହର ଧୂସର ମେଘ ଓ ଶୀତକାଳୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଭୋଗବତୀ ସହରର ସର୍ପମାନେ ଯେପରି ଶୋଭା ବଢ଼ାନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ସହର ଚମକୁଥିଲା। ଏହାର ଦ୍ୱାର ଓ ଦୁର୍ଗ ଗରୁଡ଼ ଓ ହାତୀର ପାଖା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଉଚ୍ଚ ଦ୍ୱାରପାଳ ମେଘମାଳା ସଦୃଶ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ପରି ଭବ୍ୟ ଥିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେନା ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଦୁଇ ଜିଭା ଥିବା ସର୍ପ ପରି ସହରକୁ ଚାରିପାଖରୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ରକ୍ଷକମାନେ ପାଇଁ ଶୋଭାମୟ ଶୟନାସନ ଥିଲା, ଯୁଦ୍ଧଯନ୍ତ୍ର, କଠିନ ଗଦା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସହର ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଉତ୍ତମ ସହର ମହାନ ଲୋହା ଚକ୍ର, ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ସମ ରାସ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା, ଏଠାରେ କୌଣସି ଅପ୍ରାକୃତିକ ବିଘ୍ନ ନଥିଲା। ଶ୍ୱେତ ଶ୍ୱେତ ମହଳ ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ଦେବତାମାନେର ସହର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଶୁଭ୍ର ସ୍ଥାନରେ କୌରବମାନେର ନିବାସ ମେଘମାଳା ମଧ୍ୟରେ ବିଜୁଳିରେ ଚମକୁଥିବା ପରି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ଏହି ସହର ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର ଥିଲା, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ରାକ୍ଷକ କୁବେରଙ୍କ ନିବାସ ପରି ଚମକୁଥିଲା; ଏଠାରେ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆସିଥିଲେ। ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଭାଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକମାନେ ବସିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ଧନ ଲୋଭରେ ଆସୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ କଳାରେ ନିପୁଣ ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଆସିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ, ଏବଂ ସହର ଚାରିପାଖରେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଉଦ୍ୟାନ ଥିଲା। ଏଠାରେ ଆମ୍ବ, ଆମ୍ରଟକ, ନୀପ, ଅଶୋକ, ଚମ୍ପକ, ପୁନ୍ନାଗ, ନାଗପୁଷ୍ପ, ଲକୁଚ, କଠଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛ ଥିଲେ। ଶାଳ, ତାଳ, ତମାଳ, ବକୁଳ, ସାକେତକ ଓ ଅନ୍ୟ ମନୋହର ଗଛ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଯାଇ ଥିଲେ। ପୁରୁଣା ଆମଳକୀ, ଲୋଧ୍ର, ଅଙ୍କୋଳ ଫୁଲିଥିଲେ, ଜାମୁନ, ପାଟଳ, କୁବ୍ଜକ, ଅତିମୁକ୍ତକ ଏହି ଉଦ୍ୟାନକୁ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। କରବୀର, ପାରିଜାତ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ସଦା ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏଠାରେ ଚିଅଁଥିଲେ। ମଦମସ୍ତ ମୟୂର ଓ ଆନନ୍ଦିତ କୋଇଲୀର ଧ୍ୱନିରେ ଉଦ୍ୟାନ ଗୁଞ୍ଜୁଥିଲା, ଘରମାନେ ଦର୍ପଣ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ବେଳ ଲତା ଗୃହ ଥିଲା। ଆକର୍ଷଣୀୟ ଚିତ୍ରିତ ଘର, କୃତ୍ରିମ ପାହାଡ଼ ଓ ଉପତ୍ୟକା, ଶୁଭ୍ର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଭିନ୍ନ ହ୍ରଦ ଥିଲା। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଏବଂ ଚନ୍ଦନ ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା ହ୍ରଦ, ଅମ୍ବୁଜ ଓ କମଳରେ ଆଲିଙ୍ଗିତ, ହଂସ, ସାରସ, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଏଠାରେ ଖେଳୁଥିଲେ। ଏଠାରେ ଚାରିପାଖରେ ଅନେକ ଆନନ୍ଦମୟ କମଳ ହ୍ରଦ ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ପୋଖରୀ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ନନ୍ଦିନୀ ନାମକ ନଦୀ ସହରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିଲା, ସହର ଚାରିବର୍ଗରେ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟ କାମକାରୀମାନେ ଥିଲେ। ବିଶ୍ୱକର୍ମା ନିର୍ମିତ, ନିତ୍ୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ଏହି ସହର ସମସ୍ତ ଭୋଗବିଲାସ ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର ଥିଲା। ଏଠାରେ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଲୋକମାନେ ନିତ୍ୟ ବସୁଥିଲେ, ଅନେକ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଏଠାରେ ଥିଲେ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଗାଈ, ଉଠ, ଗଧା, ଛାଗଳି ଏଠାରେ ପ୍ରଚୁର ଥିଲେ।