ଏକ ସମୟରେ ଜରତ୍କାରୁ ନାମକ ଏକ ଋଷି, ଖାଦ୍ୟ ନ ଖାଇ, କେବଳ ପବନ ପାଇଁ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ । ସେ ଦେହକୁ ଶୁଷ୍କ କରି, ଅଚଳ ହୋଇ, ଏଠାଉଠି ହେଉଥିଲେ । ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଥିଲେ, ଜ୍ଵଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲେ । ଏଭଳି ତାଙ୍କର ଭ୍ରମଣ କାଳରେ, ଜରତ୍କାରୁ ଏକ ଦିନ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ଏକ ବଡ଼ ଖାଇରେ ଉଲ୍ଟା ପାଉଁ ରଖି, ମୁହଁ ନିମ୍ନକୁ କରି, ଲଟକି ରହିଛନ୍ତି । ସେମାନେ ଏକ ବୀରଣ ଘାସର ତଣ୍ଡା ଉପରେ ଆସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏଠାଉଠି ଏକ ଗୁପ୍ତ ମୂଷା ତାଙ୍କୁ ଚୁଇଁ ଦେଉଛି । ଏହା ଦେଖି, ଜରତ୍କାରୁ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “କିଏ ତୁମେ, ଏହି ଖାଇରେ ମୁହଁ ନିମ୍ନକୁ ଲଟକି ରହିଛ ?” ସେମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଆମେ ଯାୟାବର ନାମରେ ପରିଚିତ, ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ତପସ୍ଵୀ । ଆମର ବଂଶ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯିବାରୁ, ମାନବ ଲୋକରେ ଆମେ ଏଭଳି ଭୂମିକୁ ଅବତରଣ କରିଛୁ ।” “ଆମର ବଂଶରେ କେବଳ ଜରତ୍କାରୁ ଏକା ଅଛି, ଅସୁଭାଗ୍ୟରେ ଅତି ସୁଭାଗ୍ୟ ନାହିଁ । ସେ କେବଳ ତପସ୍ୟା କରୁଛି, ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ କିମ୍ବା ବିବାହ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ । ଏହି ଭ୍ରମର ଦ୍ୱାରା, ଆମେ ଏହି ଖାଇରେ ଲଟକି ରହିଛୁ, ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହେବାରୁ ।” “ସେ ଆମର ରକ୍ଷକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମେ ଅସହାୟ । ଯେଉଁମାନଙ୍କର ବଂଶ ନାହିଁ, ସେମାନେ ସୁଖ ହରାଇ ଯାନ୍ତି । ଏହି ଭୂମିରେ ବଂଶ ନଥିବା ଲୋକ, ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ, ଯଦିଓ ସେମାନେ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବେ । କିଏ ତୁମେ, ଆମ ପରି ଦୁଃଖୀ ଉପରେ ଦୟା କରୁଛ ?” “ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ କିଏ ? ଏଠି କିପାଇଁ ଆମ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ?” ତେବେ ଜରତ୍କାରୁ କହିଲେ, “ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ, ମୋର ପିତା, ପିତାମହ, ଆପଣମାନେ ଏଠି ଅଛନ୍ତି । ଆପଣମାନେ କହନ୍ତୁ, ଆଜି ମୁଁ କଣ କରିବି ? ମୁଁ ଜରତ୍କାରୁ ନିଜେ ।” ପୂର୍ବଜମାନେ କହିଲେ, “ପ୍ରିୟ, ବଂଶ ଚାଲିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କର । ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମର, ଆମର, କିମ୍ବା କେବଳ ଧର୍ମର ଉପକାର ହେବ ।” “ପୁତ୍ର ନଥିଲେ, ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପିତାମାନେ ଯେଉଁ ଦେଶକୁ ଯାନ୍ତି, ତାହା ମିଳେନାହିଁ । ତେଣୁ ବିବାହ କରିବାରେ ଉଦ୍ୟମ କର, ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାପାଇଁ ଚିତ୍ତ ଲଗା । ଏହି ଅନୁଶାସନରେ, ପୁତ୍ର, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ ।” ଜରତ୍କାରୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ନିଜ କାରଣରେ, ଧନ କିମ୍ବା ଜୀବନରେ, ବିବାହ କରିବି ନାହିଁ । ଆପଣମାନଙ୍କର ଉପକାର ପାଇଁ, ମୁଁ ବିବାହ କରିବି ।” “ମୁଁ ଏହି ଶର୍ତ୍ତ ଓ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିବି । ଯଦି ଏମିତି ଏକ କନ୍ୟା ମିଳେ, ମୁଁ ବିବାହ କରିବି । ନାହିଁ ହେଲେ, ମୁଁ କରିବି ନାହିଁ ।” “ମୋ ନାମ ଧାରଣ କରିଥିବା, ତାଙ୍କର ପରିବାର ଇଚ୍ଛାରେ ଦିଆଯିବା, ତପସ୍ଵି ରୂପରେ ରହିଥିବା କନ୍ୟା—ମୁଁ ଏମିତି ଜନୀକୁ ବିବାହ କରିବି ।” “କିଏ ଏମିତି ଦରିଦ୍ରକୁ ଜନୀ ଦେଇବ ? ଯଦି କିଏ ଦାନ ଭାବେ ଦେଇଥିବେ, ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରିବି ।” “ଏହି ନିୟମରେ, ବିବାହ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରିବି, ପୂର୍ବଜମାନେ । ଏହି ନିୟମ ଛଡ଼ା, ମୁଁ କିଛି କରିବି ନାହିଁ ।” “ଏହି ଯୋଗରୁ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବ, ଆପଣମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ । ଶାଶ୍ୱତ ଦେଶ ପାଇଁ, ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତୁ ।” ଏପରେ, ଏକ ଦିନ ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କର ମାତାଙ୍କର ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ—ଜନମେଜୟଙ୍କର ନଗ୍ନ-ଯଜ୍ଞରେ, ବାୟୁରଥୀ ସର୍ପମାନେ ଦହି ଦେବେ । ଏହି ଶାପର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ, ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କର ଭଉଣୀକୁ ମହାତ୍ମା ଜରତ୍କାରୁଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେଲେ । ଜରତ୍କାରୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ । ତାଙ୍କରୁ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା, ନାମ ଥିଲା ଆସ୍ତୀକ, ମହାମନା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ଵି । ଆସ୍ତୀକ ତପସ୍ଵି, ବେଦ ଓ ଶାଖାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ନିଷ୍ପକ୍ଷ, ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କର ଭୟ ଦୂର କରିଥିଲେ । ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ, ପାଣ୍ଡବ ରାଜା ଏକ ବଡ଼ ନଗ୍ନ-ଯଜ୍ଞ କଲେ । ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସର୍ପମାନେ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ । ତେବେ, ଆସ୍ତୀକ ତପସ୍ଵି ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସର୍ପମାନେ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ । ସେ ତାଙ୍କର ଭାଇ, ମାମା, ଅନ୍ୟ ସର୍ପମାନେ ଓ ପୂର୍ବଜମାନେ ଉଦ୍ଧାର କଲେ, ପୁତ୍ର ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା । ନିଜ ନିୟମ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ । ନିଜ ବଂଶ ଚାଲିବା ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ କଲେ, ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ଭାର ଦୂର କଲେ । ଜରତ୍କାରୁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଆସ୍ତୀକ ମିଳିବା ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପରେ, ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ସହ ଶ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ଗଲେ । ଏହି ଭଳି, ଆସ୍ତୀକଙ୍କର କଥା ଆପଣଙ୍କୁ ଖୋଲାସା କରିଛି । ଏବେ, ଭୃଗୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଛି—ଅନ୍ୟ କଣ କଥା ମୁଁ କହିବି ? ପରେ, ଶୌତିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି—ଆସ୍ତୀକ ତପସ୍ଵିଙ୍କର ଏହି କଥା ଆଉ ଏକଥର ଖୋଲାସା କର । ଆମର ଶୁଣିବା ଇଚ୍ଛା ବହୁତ ଉତ୍ସାହିତ । ତୁମେ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ, ମଧୁର ଭାବରେ କଥା କହୁଛ । ଆମେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ, କାରଣ ତୁମେ ପିତା ପରି କଥା କହୁଛ । ତୁମର ପିତା ସଦା ଆମକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭାବରେ ଶୁଣିଥିଲେ । ଏହି କଥା ତାଙ୍କ ପରି କହ । ଶୌତି କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ଆସ୍ତୀକଙ୍କର କଥା ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଯେପରି ଶୁଣିଥିଲି, ସେପରି ଏଠି କହିବି ।” ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଦେବମାନଙ୍କର ଯୁଗରେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ଦୁଇ ଜଣୀ ଝିଅ ଥିଲେ—କଦ୍ରୂ ଓ ଵିନତା । ଦୁଇଁଜଣୀ ଅତି ଅଲୌକିକ ଓ ସୁନ୍ଦର । ସେମାନେ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ । କଶ୍ୟପ, ପ୍ରଜାପତି ସମ୍ମାନରେ, ତାଙ୍କର ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ପତ୍ନୀମାନେ ଉପରେ ଖୁସି ହୋଇ, ବର ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ । ଏହି ଦୁଇଁଜଣୀ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କଲେ । କଦ୍ରୂ ବାଛିଲେ—ଏକ ହଜାର ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତେ ଦୀପ୍ତିମାନ । ଵିନତା ବାଛିଲେ—ଦୁଇ ପୁତ୍ର, କଦ୍ରୂଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେଠାରୁ ଶକ୍ତି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଶୂରତା ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ।