ଏହି ସମୟରେ, ମହାଭାରତର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟରେ, ଦ୍ରୁତ ଘଟଣାବଳୀ ଘଟୁଛି। ଏଠାରେ କୌରବ ରାଜାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଉଛି। ଆରମ୍ଭରେ କୁହାଯାଉଛି ଯେ, ଆପଣଙ୍କୁ ସଦା ଆଦର କରୁଥିବା ପାଣ୍ଡବଗଣ, ଜନସାଧାରଣଙ୍କର ଅନୁମୋଦନା ସହିତ, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଅଂଶରେ ଥିବେ। ଏହା ଆପଣ ଓ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହ ଏକଠି ହୋଇ, ଯଥାଯଥ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ ମନେ କରାଯାଉଛି। ଏଠି ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଉଛି ଯେ, ଯଦି ଦୁଇଜଣ ଲୋକ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ଏକଠି ହୋଇଥିବା ସମୟରେ ଆପଣଙ୍କ ଭଲରେ ଚିନ୍ତା ନକରନ୍ତି, ତେବେ ଏହା ଅଜବ ଘଟଣା ଅଟାଏ। ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଲୋକ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଖରାପ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରଖିଲେ, ସେ କେମିତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଲରେ କଥା କହିପାରିବ ଓ ଧର୍ମିକ ମନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁସାରେ କାମ କରିପାରିବ? ସାଥି ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଉପକାର କିମ୍ବା ଅପକାର କରିନାହାନ୍ତି; କାରଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ ନିଜ ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଆସେ। ବୁଦ୍ଧିମାନ କି ଅବୁଦ୍ଧି, ଯୁବକ କି ବୃଦ୍ଧ, ସାଥି କି ଏକା, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏହି ପରିଣାମ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ପୁର୍ବରୁ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଅମ୍ବୁବିଚ୍ଚା ନାମକ ମଗଧର ରାଜା, ଯିଏ ରାଜପାଳେ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେ ରାଜା ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ହରାଇ, କେବଳ ଶ୍ୱାସ ନିଏ ଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ମହାକର୍ଣି ନାମକ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏକାଅଂଶୀ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ଅଜ୍ଞାନୀ ମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଭୋଗ—ମହିଳା, ରତ୍ନ, ଧନ—ନିଜେ ଦଖଳ କରି ରାଜ୍ୟର ଅଧିକାର ଚାହିଲେ। ଲୋଭରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଦଖଳ କରି, ଏହି ଲୋଭ ଆଉ ବଢିଗଲା, ଏବଂ ରାଜ୍ୟକୁ ଦଖଳ କରିବା ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ରାଜା ଏହି ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ହରାଇ, କେବଳ ଶ୍ୱାସ ନିଏ ଥିଲେ, ତଥାପି ଚେଷ୍ଟା କରି ରାଜ୍ୟ ରଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଘଟଣାରୁ କୁହାଯାଉଛି, ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ମିଳିଥିଲା; ଯଦି ରାଜ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଭାଗ୍ୟରେ ଲିଖାଯାଇଛି, ତେବେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଆପଣଙ୍କୁ ମିଳିବ। ସମସ୍ତ ଜନ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ରହିପାରିବ, କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଭାବେ ଲିଖିଥିଲେ, ଆପଣ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କରି ମିଳିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହିପରି, ଆପଣ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହେବା ଦ୍ୱାରା, ଆପଣଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କି ଖରାପ, କି ନିର୍ମଳ, ସେମାନଙ୍କର ଉପଦେଶ କୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ। ଆମେ ଜାଣିଛୁ ଆପଣ ନିଜ ପ୍ରତିପକ୍ଷ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହି କଥା କହୁଛନ୍ତି; ଆପଣ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କ ପ୍ରତି ଶତୃତା ରଖି ତାଙ୍କର ଅପକାର ଦୂର୍ବଳତା ଦେଖାଉଛନ୍ତି। ମୁଁ ତ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ କୁହୁଛି, ମୁଁ ଯାହା କୁହୁଛି ଏହା ପରମ ଉପକାରି ଓ ବଂଶର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ବଢାଇବା ଉପାୟ; ଆପଣ ଯଦି ଏହା କୁ ଅପକାରୀ ଭାବିଛନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣ ନିଜ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଉପକାରି କଥା କୁହନ୍ତୁ। ଯଦି ମୁଁ କୁହିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାୟ ଅନୁସାରେ କାମ ହେଇନଥିଲେ, ମୋ ମତରେ କୁରୁମାନେ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହେଯିବେ। ଏହିପରି, ରାଜାଙ୍କୁ କୁହାଯାଉଛି ଯେ, ଆପଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଆପଣ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣିନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ଏହି ସମୟରେ ତାଙ୍କ କଥାର ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ। ଭୀଷ୍ମ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଓ କୁରୁମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏପରି ଉପକାରି କଥା କହିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଆପଣ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଡ୍ରୋଣ ମଧ୍ୟ ବାରମ୍ବାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପକାର କଥା କହିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କର୍ଣ୍ଣ ଏହାକୁ ଉପକାରୀ ଭାବିନାହାନ୍ତି। ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରି ଦେଖିଛି, ଆପଣଙ୍କ ସାଥିମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଉପରେ କିଏ ଅଧିକ ଜ୍ଞାନୀ ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଇଜଣ ବୟସ, ଜ୍ଞାନ, ଶିକ୍ଷାରେ ଅଗ୍ରଗାମୀ; ଆପଣ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମାନ। ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତାରେ ଏହି ଦୁଇ ଅପରିଚ୍ଛିନ୍ନ; ଏହାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ରାମ ଓ ଗୟାଙ୍କ ସହିତ ତୁଳନା କରିଲେ ମଧ୍ୟ। ଏହି ଦୁଇଜଣ କେବେ ଅପାତ୍ର କଥା କହିନାହାନ୍ତି, ନା ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ନିର୍ମଳ; ଏମିତି ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଲୋକ କିପରି ଆପଣଙ୍କ ଭଲରେ ଚିନ୍ତା ନକରିପାରିବେ? ଏହି ଦୁଇ ଜ୍ଞାନୀ ଏହି ଜଗତରେ ଅଗ୍ରଗାମୀ; ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ ଖୋଟ କଥା କହିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଇ ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ; ଲାଭ ପାଇଁ କେବେ ଏକପକ୍ଷୀ କଥା କହିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଉପଦେଶ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଲ; କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଏହାକୁ ଅନ୍ୟଭାବେ ଭାବିଛନ୍ତି। ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ; ଯଦି ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଅପକାର ଚିନ୍ତା କରିଥିବେ, ତେବେ ଜଣା ଲୋକ ଏହି ଘଟଣା ଚିହ୍ନିପାରିବେ। ଆପଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାୟ ଚିହ୍ନିପାରିବେ ନାହିଁ; ଯଦି ତାଙ୍କ ମନରେ ନିଜ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ରହିଛି, ତେବେ ତାଙ୍କ ଗୁପ୍ତ କଥା ଖୋଲିଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଭଲରେ କାମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଇ ମହାନ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁରୁଷ ଏହି କଥା ଖୋଲି କୁହିନାହାନ୍ତି, କାରଣ ଏହି ଆପଣଙ୍କ ନିଶ୍ଚିତ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ କୁହିଥିବା ଅସମର୍ଥତା ଯଥା ଅଛି, ତାହା ଅଛି; ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଭ ଦିଅ। ପାଣ୍ଡବ ଧନଞ୍ଜୟ ସବ୍ୟସାଚୀ କୁ କେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିବେ, ମାଘବନ୍ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଭୀମସେନ, ଦଶ ହଜାର ହାତୀର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ରାକ୍ଷସମାନେ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସେ ହିଡିମ୍ବାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଥିଲେ, ଯିଏ ରାବଣ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏବଂ ବକା ରାକ୍ଷସକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିଥିଲେ। ଏହି ଭୀମ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତାପୀ, ଆମରା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହିପରି, ଯମପୁତ୍ର ଦୁଇ ଭାଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିପୁଣ, ଯମପୁତ୍ରଙ୍କ ସମାନ; ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ କେଉଁଠି ଜିତିପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରିପାରିବେ? ଯେଉଁଠି ନିତ୍ୟ ସ୍ଥିରତା, ଦୟା, ଧୈର୍ୟ, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପ ଅଛି—ଅଧିକ ପୁରୁଷ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ କେଉଁଠି ଜିତିପାରିବେ?