ଏହି ଉତ୍କଳନ୍ଦନ କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ରୁରୁଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଉତ୍ତର ଦ୍ବାରା। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁପରି ଆସ୍ତିକଙ୍କ ବିଶାଳ ଏବଂ ଆଦ୍ଭୁତ କାହାଣୀ କଥା କହିଥିଲେ, ତାହା ରୁରୁଙ୍କୁ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିବ। ଏହି କଥାକୁ କହି ଦେବା ପରେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଋଷି ତାଙ୍କର ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି। ରୁରୁ, ଏହି ଆଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡିଯାନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ, ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିବା ଋଷିଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଚାରିପାଖ ଦୌଡ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, ଶେଷରେ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଚିହ୍ନି ପଡିଯାନ୍ତି। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ପୁନିପୁନି ଋଷିଙ୍କ କଥାର ତଥ୍ୟ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି ଅଚେତନ ହୋଇ ଯାନ୍ତି। ଅନ୍ତେ, ରୁରୁ ସ୍ପଷ୍ଟତା ପାଇ ଆସି, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କଥା ଏବଂ ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଏକାଠି କହିଦେଇଥିଲେ। ଏହିପରେ, ଆସ୍ତିକଙ୍କ କଥା ବିଷୟରେ ରୁରୁ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପିତା ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ କାହାଣୀ କହିଦେଲେ। ରୁରୁ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଆଶା କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପିତା ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲାବେଳେ ସମସ୍ତ କଥା ଖୋଲା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହିପରି ଏକ ଦିନ, ରୁରୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ଜନମେଜୟ ରାଜା, ସର୍ପନାଶ ପାଇଁ ସର୍ପ-ଯଜ୍ଞ କିଏ ପ୍ରାରମ୍ଭ କଲେ? ଆସ୍ତିକ କିପରି ସର୍ପମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ? ସଉତି, ଏହି କଥା ସଠିକ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିଦିଅ। ଆସ୍ତିକ କିଏ? ସର୍ପମାନେକୁ କିଏ ଉଦ୍ଧାର କଲେ? ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ରାଜା କିଏଙ୍କ ପୁତ୍ର? ଆସ୍ତିକ କିଏଙ୍କ ପୁତ୍ର? ମୁଁ ଏହି ଆନନ୍ଦଦାୟୀ କାହାଣୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଆସ୍ତିକ, ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି, ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ଲୋମହର୍ଷଣ ସୂତା, ମୋର ପିତା, ଏହି କଥା ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହୋଇ ଶୁଣିଥିଲେ ଏବଂ ମୋତେ କହିଥିଲେ। ତେଣୁ, ମୁଁ ଏହି କାହାଣୀ ସଠିକ ଭାବରେ କହିବି। ଏହି ପାପନାଶିନୀ କାହାଣୀ ଆସ୍ତିକ ବିଷୟରେ, ଶୌନକ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି କହିବି। ଆସ୍ତିକଙ୍କ ପିତା ପ୍ରଜାପତି ସମାନ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀ, ନିର୍ମଳ ଜୀବନ ଓ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ନିରତ ଥିଲେ। ସେ ଜରତ୍କାରୁ ନାମରେ ପରିଚିତ, ତପସ୍ୟାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନିଶ୍ଚଳ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ। ଏକ ଦିନ, ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତପସ୍ବୀ ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁଠି ସନ୍ଧ୍ୟା ହେଲା, ସେଠି ଅବସ୍ଥାନ କରି, ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କରି, ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା ନିୟମ ପାଳନ କରୁଥିଲେ। ସେ ଏକାଠି ଶୁଧୁ ବାୟୁ ଉପରେ ଜୀବନ ରଖି, ଅନ୍ନ ନ ଖାଇ, ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶକ୍ତିରେ ଜ୍ୱଳମାନ ଅଗ୍ନିପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଦେଶେ ଦେଶେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଏକ ଦିନ ତାଙ୍କର ଦୂର୍ଗମ ଯାତ୍ରାରେ, ଜରତ୍କାରୁ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ଏକ ମହା ଗୂଫାରେ ଉଲ୍ଲଟା ପାଦ ଦେଇ, ମୁଣ୍ଡ ତଳେ ଲଗାଇ ଲଟକି ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜରତ୍କାରୁ ପୂର୍ବଜମାନେକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"କିଏ ତମେ, ଏପରି ମୁଣ୍ଡ ତଳେ ଲଟକି ଅଛନ୍ତି?" ସେମାନେ ବିରଣା ଘାସର ଏକ ଡ଼ଣ୍ଡ ଉପରେ ଲଟକି ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏଠି ଏକ ଉପଦ୍ରବୀ ମୂଷା ତାଙ୍କୁ ଚୁଇ ଖାଉଛି। ପୂର୍ବଜମାନେ କହିଲେ—"ଆମେ ଯାୟାବର ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିୟମରେ ଅଟୁଟ। ଆମ ପ୍ରଜା ଅବନତି ହେବାରୁ ମୂଁ ଭୂମିରେ ପଡିଛି। ଆମ ପ୍ରଜାରେ ଏକ ମାନ୍ୟ ଅଛି, ସେ ଜରତ୍କାରୁ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଅପରାଧୀ ମଧ୍ୟରେ ଅଳ୍ପ ଭାଗ୍ୟବାନ, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ। ସେ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପାଦନ କିମ୍ବା ବିବାହ କରିବାକୁ ଚାହେଁନି, ମୂଁ ଅବିବେକୀ। ଏହିପରି ଆମେ ଏଠାରେ ଲଟକିଛୁ, ପ୍ରଜା ନାଶ ହେବାରୁ। ସେ ରକ୍ଷକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଅସହାୟ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପରି। ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପ୍ରଜା ନାହିଁ, ସେମାନେ ଏହି ମରଣ ଲୋକରେ ଶୁଭ ଲାଭ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ କର୍ମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ ନାହିଁ।" "ତୁମେ କିଏ, ଆମ ପରି କିନ୍ତୁ ଆମ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଛ? ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ତୁମେ କିଏ, ଏଠି କିଏ ପାଇଁ ଏପରି ଦୁଃଖ କରୁଛ?" "ପୂର୍ବଜମାନେ, ଆମେ ମୋର ପିତା ଓ ପିତାମହ, ଆପଣମାନେ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଆଜି ମୁଁ କଣ କରିବି, କହନ୍ତୁ; ମୁଁ ଜରତ୍କାରୁ ନିଜେ।" ପୂର୍ବଜମାନେ କହିଲେ—"ପ୍ରଜା ଚାଲିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କର, ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ, ଆମ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଧର୍ମ ପାଇଁ। ପୁତ୍ର ନ ଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ମ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା ଫଳ ଦେଇ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ସେ ଦିବ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ପାଇନାହିଁ। ତେଣୁ ବିବାହ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କର, ପ୍ରଜା ଉତ୍ପାଦନରେ ଚିତ୍ତ ଲଗା। ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ।" ଜରତ୍କାରୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ନିଜ ପାଇଁ, ଧନ କିମ୍ବା ଜୀବନ ପାଇଁ ବିବାହ କରିବି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଆପଣମାନେର ଉପକାର ପାଇଁ ବିବାହ କରିବି। ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏବଂ ଶୁଭ କ୍ଷଣରେ କରିବି; ଯଦି ଏପରି ଜନ୍ମ ନାମ ଧାରଣ କରୁଥିବା କନ୍ୟା, ତାଙ୍କ ପରିବାର ଦ୍ୱାରା ଦାନ ଦିଆଯିବ, ତେବେ ମୁଁ ବିବାହ କରିବି।" "ମୋ ପରି ଦରିଦ୍ରକୁ କିଏ ବିବାହ କରିବାକୁ ଦେବ? କିନ୍ତୁ ଯଦି ଦାନ ଦେଇ ଦିଅନ୍ତି, ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରିବି।" "ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ମୁଁ ବିବାହ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରିବି, ଏହି ନିୟମ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟଥା କରିବି ନାହିଁ।" "ଏହି ବିବାହରୁ ଏକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ, ଯେଉଁଥିରୁ ଆପଣମାନେ ଉଦ୍ଧାର ହେବେ। ଏବଂ ଆପଣମାନେ ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ଥାନ ପାଇ, ଆନନ୍ଦିତ ହେବେ।" ଏପରି ଜରତ୍କାରୁ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉଦ୍ଧାର ଏବଂ ପ୍ରଜା ଚାଲିବା ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।