ବିଶ୍ୱରୂପଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଶେଷେ, ସେ ଦେବୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ପବିତ୍ର ତିନିଧା ଧାରା ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ। ସେଠି, ରାଜା, ଭୂତପିତା ବୈବସ୍ୱତ ଏବଂ ଶମିତ୍ରିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମିଳନ ହେଲା। ଯମ ଏଠାରେ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଉନଥିଲେ। ଏହାର ପରିଣାମରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବଢ଼ିଗଲେ, ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମୃତ୍ୟୁ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର (ଶକ୍ର), ବରୁଣ, କୁବେର, ସାଧ୍ୟ, ରୁଦ୍ର, ବସୁ, ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତାମାନେ, ପ୍ରଜାପତି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଏକଠି ହେଲେ। ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଜଗତ୍ର ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମହାନୁଭାବ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ବଢ଼ିଯାଉଛନ୍ତି, ଏହି ଭୟରୁ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ।” ସେଉଁଠାରେ ଉତ୍ତର ମିଳିଲା: “ତୁମେ ଅମର, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟ କାହିଁକି? ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବତା ଏବେ ସମାନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଏହି ଅନ୍ତର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବାରୁ ସେମାନେ ଏଠାରେ ଫେରାଇଛନ୍ତି। ବୈବସ୍ୱତ ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁନାହାନ୍ତି। ସେ ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବେ, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ଆସିବ। ବୈବସ୍ୱତଙ୍କ ଏକ ଅଂଶ ମାତ୍ର ପ୍ରକଟିତ, ତୁମର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଛନ୍ତି, ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କର ଅନ୍ତ ହେବ, ତେବେ ତୁମର ଶକ୍ତି ପ୍ରଭାବ କରିବ ନାହିଁ।” ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଦେବମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବମାନେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କମଳ ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀରେ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଗକୁ ଯାଇ, ଅଗ୍ନିପ୍ରଭା ଦେଖାଉଥିବା ଏକ କୁମାରୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ସଦା ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି। ସେଠି ସେ କୁମାରୀ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଭାବରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଜଳ ପାଇଁ ଆକୁଳ ହୋଇ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଏକ ଅଶ୍ରୁ ଜଳରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଏଉଁଠି ଏକ ସୁନାର ରଙ୍ଗର କମଳ ଉପଜିଲା। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ତାହା ପାଖରେ ଥିବା କୁମାରୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: “ଭଲ ମହିଳା, ତୁମେ କିଏ ଏବଂ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ? ସତ୍ୟ କହ, ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” ସେ କୁମାରୀ କହିଲେ: “ଶକ୍ର, ଏଠି ଆପଣ ଜାଣିପାରିବେ କିଏ ମୁଁ ଏବଂ କାହିଁକି ଏମିତି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଛି। ଆସନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆଗକୁ ଯିବି, ଆପଣ ଦେଖିପାରିବେ କାହିଁକି ମୁଁ କାନ୍ଦୁଛି।” ସେ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଦୂରରୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଯୁବକଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହ ଦ୍ୟୁତ କ୍ରୀଡା କରୁଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ମୋର ଅଧୀନ, ମୁଁ ସ୍ୱାମୀ!” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଚାହିଁଲେ। ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଶିଳା ପରି ନିର୍ମଳ ହେଇଗଲେ। ଏହି କ୍ରୀଡା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚାଲିବା ପରେ, ସେ ଦେବତା ଦୁଃଖିତ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ: “ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ, ମୁଁ କ୍ଳାନ୍ତ, ତାଙ୍କ ମନରେ ଆହଂକାର ଆସିନାହୁଁ।” ସେ ଦେବୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଶିଥିଳ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସେ ଦେବତା କହିଲେ: “ଶକ୍ର, ଆଉ କେବେ ଏମିତି କରିବ ନାହିଁ।” ତାପରେ, ସେ ଦେବତା ପାହାଡ଼ର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ତୁମେ ଏହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, କାରଣ ତୁମର ଶକ୍ତି ଅପାର। ମଧ୍ୟମ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କର, ଯେଉଁଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ଦେଖାଉଥିବା ତୁମ ସମାନ ଅନ୍ୟମାନେ ରହୁଛନ୍ତି।” ସେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଚାରିଜଣ ଉଜ୍ୱଳ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ: “ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ହେଇଯିବି କି?” ତାପରେ ପାହାଡ଼ର ଦେବତା କ୍ରୋଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଶତକ୍ରତୁ, ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ମୋତେ ଅବହେଳା କରିଥିଲୁ, ତେଣୁ ଏହି ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କର।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୟଭୀତ ଇନ୍ଦ୍ର ଅତି କମ୍ପିତ ହେଲେ, ଶିଥିଳ ଦେହରେ ପାହାଡ଼ ଶିଖରର ଅଶ୍ୱଥ ପତ୍ର ପରି କମ୍ପିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, କହିଲେ: “ଆଜି ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ।” ଉଗ୍ରବର୍ଚ୍ଚ, ହସି, କହିଲେ: “ଏପରି ଚରିତ୍ର ଥିବା ଲୋକ ଏଠି କିଛି ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିବେ; ତେଣୁ ଏହି ଗୁହା ଗଛରେ ପ୍ରବେଶ କରି ରୁହ।” ଏହି ଦେବୀ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମର ଜୀବନ ସଂଗିନୀ ହେବେ। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ମନୁଷ୍ୟ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ସେଠି ଅନେକ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପରେ ଅନେକଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ— ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଆମେ ଦେବଲୋକରୁ ମନୁଷ୍ୟଲୋକକୁ ଯିବା, ଯେଉଁଠି ମୋକ୍ଷ ପାଇବା ଦୁର୍ଗମ ପଥ ଅଛି। ଦେବତା—ଧର୍ମ, ବାୟୁ, ମଘବାନ, ଅଶ୍ୱିନୀମାନେ—ମହିଳା ଗର୍ଭରେ ପିତା ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: “ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ମୋର ଶକ୍ତିରେ, ମୁଁ ପଞ୍ଚମ ପୁଅ ଦେବି, ଯିଏ ମୋଠାରୁ ଜନ୍ମ ନିବେ।” ବିଶ୍ୱଭୁକ୍, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଧାରକ, ଶିବି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା, ଶାନ୍ତି ଚତୁର୍ଥ, ଏବଂ ତେଜସ୍ବୀ ପଞ୍ଚମ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସେମାନେ ଚାହିଥିବା ବର ଧନୁର୍ଧର ମହାପୁରୁଷ ଦେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରିୟା ଯେଉଁ ମହିଳା, ତାଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କଲେ। ଏହାପରେ ସେ ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ଅପାର, ଅଜନ୍ମା, ଅନାଦି, ନିର୍ଗୁଣ, ଚିରନ୍ତନ, ଅନନ୍ତ ରୂପ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ସେଠି ଗୋଟିଏ ଶ୍ୱେତ, ଅନ୍ୟ ଏକ କୃଷ୍ଣ ଦେଖାଯାଉଛି। ଯିଏ କେଶ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ। ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଉତ୍ତର ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ବନ୍ଧି ରହିଥିଲେ—ଏହି ମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ପାଣ୍ଡବମାନେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବ୍ୟସାଚୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଂଶ। ଏଭଳି ଏହି ପାଣ୍ଡବମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ।