ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାର୍ଷି ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗୁଠି ଖସିଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ନଳାୟନୀ, ସେ ଭାତ ଥଳୁ ଏହି ଖଣ୍ଡ ଉଠାଇ ନିର୍ବିକାର ଭାବରେ ଖାଇଲେ। ଏହି ନିଷ୍ଠା ଦେଖି ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ଋଷି ଖୁସି ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଅନୁଗ୍ରହ କରି କହିଲେ, "ଏକ ଵର ଚାହିଁନା।" ତାପରେ ନଳାୟନୀ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବ୍ୟକ୍ତ କଲେ। ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ନୁହେଁ, କ୍ରୂର ନୁହେଁ, ଶକ୍ତିହୀନ ନୁହେଁ, କ୍ରୋଧୀ ନୁହେଁ, ମୋ ଶ୍ୱାସ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ନୁହେଁ, ମୁଁ କ୍ଷୀଣ କିମ୍ବା ଲୋଭୀ ନୁହେଁ। ଏଠାରେ କିପରି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିବି? କିପରି ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ବାସ କରିପାରିବି? ମୋ ମନର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଆପଣ କୃପା କରନ୍ତୁ।" ତାଙ୍କ ନିର୍ମଳ ଶରୀର ଧାରିଣୀ ନଳାୟନୀ, ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ—ଯିଏ ସର୍ବ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରନ୍ତି, ଏବଂ ଅନୁଗ୍ରହଶୀଳ—ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଲେ: "ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ସ୍ୱାମୀ, ଆପଣ ପଞ୍ଚ ଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଆମ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ।" ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ମୁନି କହିଲେ, "ତଥାସ୍ତୁ।" ଏବଂ ସେ ପଞ୍ଚ ରୂପ ଧାରଣ କରି ନଳାୟନୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ମୁନି ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ସମସ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିଲେ ଏବଂ ନଳାୟନୀଙ୍କ ସହିତ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମ୍ପର୍କ ରଖିଥିଲେ। ସେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ବଦଳାଇ ଘୁରିବାର ସ୍ଵାଧୀନତା ଥିଲା। ପରେ ସେ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଅମୃତ ଭୋଜନ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ଶଚୀଙ୍କର ମହଲରେ ସମ୍ମାନ ପାଇଥିଲେ। ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସେନା ସହିତ ସେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଦୌଡ଼ିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ିବା ଭଳି ଅନେକ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ପୁନଃ ସେ ମେରୁ ପର୍ବତରେ ପହଞ୍ଚି, ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଥାପନା କଲେ। ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହିତ ରହିଥିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ କିରଣ ଜାଲ ମଧ୍ୟରେ ସେ ବାୟୁ ଭଳି କଥା କହିଥିଲେ, ଏବଂ ପୁନି ପର୍ବତ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ବଡ଼ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଶାଳ ଗଛ ଫୁଲେଇଲାବେଳେ ମହାମୁନି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଲତା ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ବଦଳାଇ ତାଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଥିଲା ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ଏବଂ କେତେବେଳେ ଶ୍କନ୍ଦ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଘୁରୁଥିଲେ; ଦୁହିଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭଲପାଇବା ବଢ଼ିଗଲା। ଏଭଳି ନଳାୟନୀଙ୍କ କୃପାରେ ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ମୁନି ନିଶ୍ଚଳ ହେଲେ, ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ନଳାୟନୀ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚଳ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଯୋଗ ଏବଂ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ; ଏବଂ ଏକପତ୍ନୀ ଭାବେ ନିଷ୍ଠା ରହି ସଦା ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ। ଅରୁନ୍ଧତୀ ଓ ସୀତାଙ୍କ ପରି ସେ ଅତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ପତିବ୍ରତା ହେଲେ, ଏବଂ ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ମୁନି ମଧ୍ୟ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ମାଆଁଠାରୁ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ। ଏହି ଦୃଢ଼ ତଥ୍ୟ, ରାଜନ୍, ତୁମେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଭାବିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ନଳାୟନୀ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବତାଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ରାଜନ୍, ତୁମ ଝିଅ କୃଷ୍ଣା, ଯିଏ ଶୁଭ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସେ ସଦା ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ମନ କେବେ ଅନ୍ୟଠାରେ ଯାଇନଥିଲା। ଏଭଳି ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଥିଲା। ଏଠିରେ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନଳାୟନୀ କେଉଁଠି ଦେବତାଙ୍କ ବର ପାଇଥିଲେ, କିଏ ତାଙ୍କୁ ଏଠି ମୋ ଯଜ୍ଞରେ କୃଷ୍ଣା ଭାବେ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ? ଏହାର କାରଣ କଣ?" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: "ଶୁଣ, ରାଜନ୍, କିପରି ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ବର ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ କିଏ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ଘରେ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ଗଥା ମୁଁ କହିବି; ଶୁଭ ନଳାୟନୀ ପୂର୍ବେ ଇନ୍ଦ୍ରସେନା ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ। ସେ ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ପାଇ ସଂସାର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ସହ ଶୁଖରେ ରହିଥିଲେ। ବର୍ଷ ପରେ ବର୍ଷ କ୍ଷଣ ଭଳି କଟିଗଲା; ଏକ ସମୟରେ, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ବିରକ୍ତ ହେଲେ। ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି, ସେ ବ୍ରହ୍ମଯୋଗରେ ଲଗ୍ନ ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ନଳାୟନୀ ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼ିଲେ; ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ତପସ୍ୟାରେ ସଦା ସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ନଳାୟନୀ ଅନୁରୋଧ କଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଗରେ ତୃପ୍ତି ହୋଇନାହିଁ।" ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯାହା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନିର୍ବିକାର ଭାବେ କହିଛ; ତୁମ କାମନା ମୋର ତପସ୍ୟାରେ ବାଧା ଦେଉଛି। ତେଣୁ ମୋ ଶ୍ରାପ ଶୁଣ: ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକରେ ପଞ୍ଚାଳ ରାଜା ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଝିଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବ। ଏଠାରେ ତୁମ ପଞ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତି ହେବେ, ସେମାନଙ୍କ ସହ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଗ କରିବ।" ଏହିପରି ଶ୍ରାପ ପାଇ ନଳାୟନୀ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ; ଭୋଗରେ ତୃପ୍ତି ନ ହୋଇ, ସେ ଦେବତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ। ଆଶା ଛାଡ଼ି, ବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ପଞ୍ଚତପସ୍ୟା କଲେ। ତାଙ୍କ ତପଃଶକ୍ତିରେ ପଶୁପତି ନିଜେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନ୍ମ ନେବ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ଥିବ, ଏବଂ ପଞ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତି ପାଇବ। ସମସ୍ତେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଦୃଶ ରୂପ ଓ ପ୍ରଭାବ ଥିବେ, ଏଠାରେ ତୁମେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ।" ନଳାୟନୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ମୁଁ ଏକ ପତି ଚାହିଁଥିଲି; ଏହି ପଞ୍ଚ ପତି କିପରି ମୋତେ ମିଳିବେ? ଏକ ମହିଳା କିପରି ଅନେକ ପତି ରଖିପାରିବେ?" ତାହାର ଉତ୍ତରରେ ରୁଦ୍ର କହିଲେ: "ତୁମେ ପଞ୍ଚଥର ମୋତେ 'ମୋତେ ପତି ଦିଅ' ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲ; ଏହିକାରଣରେ ତୁମେ ପଞ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତି ପାଇବେ, ଯେଉଁମାନେ ତୁମକୁ ସଉଖ୍ୟ ଦେବେ।" "ଧର୍ମ ଏହିପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରେ ଯେ ଏକ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକେ ମାତ୍ର ପତି ଉଚିତ; ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ଅନେକ ପତ୍ନୀ ହେବା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅନୁମୋଦିତ, ଏବଂ ଏହା ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ।