ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ରୁରୁ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ ପ୍ରମଦ୍ବରାଙ୍କ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷାଦ ଓ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାନ୍ତି । ସେ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ, ବିଷ୍ଣୁ, ହୃଷୀକେଶ, ଲୋକନାଥ, ଓ ଦାନବଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭକ୍ତି ଜଣାଇ ମନେ ମନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ, "ଯଦି ମୋର ଏହି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ସତ୍ୟ ଅଟୁଟ ଅଛି, ତେବେ ମୋ ପ୍ରିୟା ପ୍ରମଦ୍ବରା ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ।" ରୁରୁଙ୍କ ଏହି ଦୀନ ଅନୁରୋଧ ଓ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦୟାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହେଇ, ତାଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଏକ ଦୂତକୁ ପଠାଇଲେ । ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଭକ୍ତିମୟ ଦୂତ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଦୁଃଖିତ ରୁରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସି, ଦେବତାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଦେଲେ: "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି । ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହି କଥା ଶୁଣ ।" "ତୁମେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖରେ ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛ, ଏହା ବ୍ୟର୍ଥ ନୁହେଁ । କିନ୍ତୁ, ମଣିଷ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ ହେବା ସାଧାରଣ ନୁହେଁ । ପ୍ରମଦ୍ବରାଙ୍କ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ତେଣୁ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଆତ୍ମାକୁ ଜଳାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ତଥାପି, ପୂର୍ବେ ମହାଦେବତାମାନେ ଏକ ବିଶେଷ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ; ଯଦି ତୁମେ ଚାହଁ, ଏହା ଅନୁସରଣ କରି ପ୍ରମଦ୍ବରାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବ ।" ଏହା ଶୁଣି ରୁରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶାବାନ୍ ହୋଇ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, "ହେ ଦୈବଦୂତ, ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରଖିଛନ୍ତି, ତାହା ସଠିକ୍ ଭାବେ ମୋତେ କୁହ; ମୁଁ ଏହି ଉପାୟ ଅନୁସରଣ କରିବି, ମୋ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇଦିଅ।" ଦୂତ କହିଲେ, "ହେ ଭୃଗୁବଂଶଜ ରୁରୁ, ତୁମ ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ ପ୍ରମଦ୍ବରାକୁ ଦାନ କର; ଏଭଳି କଲେ, ସେ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ ହେବେ।" ରୁରୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ କହିଲେ, "ହେ ଦେବଦୂତ, ମୁଁ ମୋ ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ ପ୍ରମଦ୍ବରାକୁ ଦେଉଛି; ତାଙ୍କୁ ମୋ ପ୍ରିୟା ଶୋଭାମୟ ଓ ଭୂଷିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଉଠିବାକୁ ଦିଅ।" ଏହିପରେ ଗନ୍ଧର୍ବରାଜ ଓ ଦୈବଦୂତ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, "ହେ ଧର୍ମରାଜ, ରୁରୁଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ ଦେଇ ତାଙ୍କ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ପତ୍ନୀ ପ୍ରମଦ୍ବରାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦିଅ, ଯଦି ଆପଣ ଚାହାନ୍ତି।" ଧର୍ମଦେବ କହିଲେ, "ଯଦି ଦୈବଦୂତ ଚାହେ, ରୁରୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପ୍ରମଦ୍ବରା ତାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶରେ ପୁନଃ ଉଠିଯାଉ।" ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ, ପ୍ରମଦ୍ବରା ଅଦ୍ଭୁତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚାମରେ, ଶୟନାବସ୍ଥାରୁ ଉଠିବା ପରି ନବ ଜୀବନରେ ଉଠିଲେ—ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ଏବେ ରୁରୁଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶରୁ ମିଳିଛି। ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଗଲା: ରୁରୁଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ ପତ୍ନୀ ପାଇଁ ଦାନ ହୋଇ ଗଲା। ଏହି ଅପୂର୍ବ ଦିନରେ, ଦୁଇଁପକ୍ଷର ପିତୃବୃନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସରେ ବିବାହ ଆୟୋଜନ କଲେ । ରୁରୁ ଓ ପ୍ରମଦ୍ବରା, ପରସ୍ପରଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଇଚ୍ଛା କରି, ଏକାଉଁଠି ଅନନ୍ଦରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିଲେ। ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଶୋଭାମୟ ପତ୍ନୀକୁ ପାଇ ରୁରୁ ଏକ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ—ସେ ସମସ୍ତ କୁଟିଲ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ବିଶେଷକରି ସର୍ପମାନେ, ଉପରେ ଦଣ୍ଡ ଦେବେ। ଏପରି ଦୃଢ଼ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ରୁରୁ, ଯେଉଁଠି କୁଟିଲ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧରେ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ରୁରୁ ଏକ ବିଶାଳ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଓ ସେଠାରେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ଡୁଣ୍ଡୁଭ ସର୍ପକୁ ଶୟନାବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଦଣ୍ଡ ଉଠିଗଲା, ସେ ଏହାକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହିଲେ ଓ ଡୁଣ୍ଡୁଭ ସର୍ପକୁ କହିଲେ— "ହେ ତପସ୍ବୀ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି କ୍ଷତି କରିନାହିଁ, ତେବେ କାହିଁକି ଏତେ କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଛ?" ରୁରୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୋ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀକୁ ସର୍ପ ଡାସିଥିଲେ; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ସର୍ପକୁ ମାରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି, ଏହିପାଇଁ ତୁମକୁ ମାରିବାକୁ ଯାଉଛି।" "ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ସର୍ପମାନେ ମଣିଷକୁ ଡାସିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଡୁଣ୍ଡୁଭ ଗନ୍ଧଧାରଣକାରୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଏହି ଦଣ୍ଡ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦ ଅଛି; ତୁମେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦଣ୍ଡ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।" ଡୁଣ୍ଡୁଭଙ୍କ ଏହି ଶାନ୍ତ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରୁରୁ ବୁଝିଗଲେ ଏହି ସର୍ପ କୌଣସି ସାଧାରଣ ସର୍ପ ନୁହଁ, ବରଂ ଏକ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ବୀ ଅଟୁଟ ଭୟରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ। ରୁରୁ ନମ୍ରତାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ସର୍ପ, କି କାରଣରୁ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲ? ତୁମ ନିଜ ପରିଚୟ ଦିଅ।" ଡୁଣ୍ଡୁଭ କହିଲେ, "ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଏକ ତପସ୍ବୀ ଥିଲି, ମୋ ନାମ ଡୁଣ୍ଡୁଭ ଥିଲା, ହଜାରଟି ପାଁ ଥିଲା। ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ଏହି ସର୍ପ ରୂପ ନେଇଛି।" "କେଉଁ କାରଣରୁ ଏହି କ୍ରୁଧିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଲେ? ଏହି ଅବସ୍ଥା କେତେ ଦିନ ଚାଲିବ?" ରୁରୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଡୁଣ୍ଡୁଭ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ପୂର୍ବରୁ ଖଗାମା ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋର ମିତ୍ର ଥିଲେ; ସେ ନିତିମାନ୍ୟ, ତପସ୍ବୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ଶୈଶବକାଳରେ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ ମୁଁ ଘାସରେ ଏକ ସର୍ପ ତିଆରି କରି ସେଠାରେ ରଖିଦେଲି; ସେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ଭୟରେ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।" "ସେ ସ୍ଥିର ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ କହିଲେ: 'ଯେପରି ତୁମେ ମୋତେ ଏହି ସର୍ପ ଦେଖାଇ ଭୟଭୀତ କଲ, ସେପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଉଛି—ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସର୍ପ ରୂପ ଧାରଣ କରିବ।'" "ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି ଜାଣି ମୋର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା, ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ହାତ ଜୋଡି କହିଲି, 'ମିତ୍ର, ମୁଁ ଏହି କାମ କେବଳ ଖେଳ ଭାବେ କରିଥିଲି, ଦୟାକରି ମୋତେ ମାଫ କର।'" "ସେ ତପସ୍ବୀ କ୍ରୋଧରେ ଅନେକଥର ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ କହିଲେ, 'ମୁଁ ମିଥ୍ୟା କହିନାହିଁ; ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଘଟିବ। ତଥାପି, ଏହି କଥା ଶୁଣ, ଏହା ତୁମ ହୃଦୟରେ ସଦା ରଖ। ପ୍ରମତି ନାମକ ତପସ୍ବୀଙ୍କ ଘରେ ଏକ ଶୁଭ୍ର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେବେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ତୁମ ଶାପ ମୁକ୍ତ ହେବ ଓ ଏହି ଅବସ୍ଥା ଅଧିକ ଦିନ ରହିବ ନାହିଁ।'" "ତେଣୁ ଏହି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ମୁଁ ସର୍ପ ରୂପରେ ରହିଛି। ତୁମେ ପ୍ରମତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ରୁରୁ; ଏବେ ମୁଁ ନିଜ ସ୍ଵରୂପ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ତୁମ ଉପକାର ପାଇଁ କିଛି କହିବି।