ପ୍ରମତି, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ନିବାସୀମାନେ ମିଳି ଏକ ଯୁବତୀକୁ ମୃତ ଦେହରେ ଦେଖିଲେ; ସେ ବିଷାକ୍ତ ସାପର କାମରେ ନିଅତ ହୋଇଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଦୟାରେ ଭରି ରୁଇଲେ, କିନ୍ତୁ ରୁରୁ, ଦୁଃଖରେ ଭାଗି, ବାହାରକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ଦିନ୍ଦାର ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଚୁପଚାପ ବସିଥିଲେ, ରୁରୁ ଭୟାନକ ଦୁଃଖରେ ଗଭୀର ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଚିତ୍କାର କରି ରୁଇଲେ। ସେ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଶୋକ କରି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପ୍ରମଦ୍ୱରାକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଦୁଃଖର ଶବ୍ଦ କହିଲେ—“ଏ ଶୋକ ବଢାଉଥିବା ଶୋକରେ ପ୍ରମଦ୍ୱରା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ମୋ ଜୀବନକୁ ନେଇଯାଉଛି। ତିନି ଚୋଉଡ଼ିଆ ନୟନ ଓ ଫୁଲା ନିତମ୍ବ ଥିବା ଏ ଯୁବତୀ ମୃତ୍ୟୁରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବେ କି? ମୋର ପିତା, ମାତା, ବନ୍ଧୁ, ଆପଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏପରି ଦୁଃଖ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି? ଯଦି ମୁଁ ଜୀବନରେ କିଛି ଦାନ, ତପ, ଗୁରୁପୂଜା କରିଛି, ତାହାର ଫଳରେ ପ୍ରମଦ୍ୱରା ପୁନଃ ଜୀବନ ଲାଭ କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ଜନ୍ମ ଠାରୁ ନିୟମିତ ନିୟମ ଓ ଦମ ରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ଏହି ଦିନ ପ୍ରମଦ୍ୱରା ଉଠନ୍ତୁ।" ଏହିପରି ଶୋକ କରୁଥିବାବେଳେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଦୂତ ରୁରୁଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଆସି କହିଲେ—"ଯଦି କୃଷ୍ଣ, ବିଷ୍ଣୁ, ହୃଷୀକେଶ, ଲୋକମାନଙ୍କର ନାଥ, ଦାନବଦ୍ୱନ୍ଦୀ ପ୍ରତି ମୋର ଭକ୍ତି ଅଟୁଟ, ତେବେ ପ୍ରମଦ୍ୱରା ଜୀବନ ଲାଭ କରନ୍ତୁ।" ରୁରୁଙ୍କ ଶୋକରେ ଦୟାରେ ଭରି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକ ଦୂତକୁ ପଠାଇଲେ, ତାଙ୍କର କ୍ଷେମ ପାଇଁ ଶବ୍ଦ କହିବାକୁ। ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଦୂତ ଦ୍ରୁତ ଆସି ଦୁଃଖିତ ରୁରୁଙ୍କୁ ଦେବତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ କହିଲେ—"ଏ ଦ୍ୱିଜ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରେରିତ, ତୁମେ ଶୁଣ, ଏହି ଶବ୍ଦ ତୁମର ଉପକୃତି ପାଇଁ। ତୁମେ ଶୋକରେ କହୁଥିବା ଶବ୍ଦ ବ୍ୟର୍ଥ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ମରଣ ପରେ ମାନବର ଜୀବନ ଫେରିଯିବା ନାହିଁ। ପ୍ରମଦ୍ୱରା, ଏ ଦୁଃଖିତ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାର କନ୍ୟା, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଚାଲିଗଲା; ତେଣୁ ଦୁଃଖରେ ମନ ନ ଦିଅ।" "ତଥାପି, ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାମାନେ ଏକ ଉପାୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି; ତୁମେ ଚାହିଲେ, ପ୍ରମଦ୍ୱରାକୁ ଉପଲବ୍ଧ କରିପାରିବେ।" ରୁରୁ ଉତ୍ସୁକତାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଦେବତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉପାୟ କଣ? ଆପଣ ଏହି ଉପାୟ ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ମୁଁ ଏହା କରିବି—ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ।" ଦୂତ କହିଲେ—"ଏ ଭୃଗୁବଂଶୀ, ତୁମେ ତୁମର ଅର୍ଦ୍ଧ ଆୟୁ ଏ ଯୁବତୀକୁ ଦେଉ; ତେବେ ପ୍ରମଦ୍ୱରା ପୁନଃ ଉଠିବେ।" ରୁରୁ ବିନୟରେ କହିଲେ—"ଏ ଦିବ୍ୟ ଦୂତ, ମୁଁ ମୋ ଅର୍ଦ୍ଧ ଆୟୁ ପ୍ରମଦ୍ୱରାକୁ ଦେଉଛି; ତାଙ୍କର ଶୋଭା ଓ ଭୂଷଣ ସହ ମୋ ପ୍ରିୟା ଉଠନ୍ତୁ।" ତାପରେ ଗନ୍ଧର୍ବର ରାଜା ଓ ଦୂତ, ଦୁଇଜଣ ଉତ୍ତମ ଜନ, ଧର୍ମର ନାଥଙ୍କୁ ଯାଇ କହିଲେ—"ଧର୍ମର ନାଥ, ରୁରୁଙ୍କ ଅର୍ଦ୍ଧ ଆୟୁ ଦେଇ ପ୍ରମଦ୍ୱରାକୁ ଉଠନ୍ତୁ, ଯଦି ଆପଣ ଚାହନ୍ତି।" ଧର୍ମର ନାଥ କହିଲେ—"ଦୂତ, ତୁମେ ଚାହିଲେ, ପ୍ରମଦ୍ୱରା ରୁରୁଙ୍କ ଅର୍ଦ୍ଧ ଆୟୁ ନେଇ ଉଠନ୍ତୁ।" ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ପ୍ରମଦ୍ୱରା ଉଠିଲେ, ତାଙ୍କର ଚାମର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଜଣେ ଶୁଅ ଉଠିଥିବା ପରି, ରୁରୁଙ୍କ ଅର୍ଦ୍ଧ ଆୟୁ ସହ। ଏହି ଘଟଣା ଭବିଷ୍ୟତରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲା—ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପାଇଁ ରୁରୁଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁର ଅର୍ଦ୍ଧ ହ୍ରାସ ହୋଇଥିଲା। ଏହାପରେ ଏକ ଶୁଭ ଦିନରେ, ଦୁଇ ପିତା ଆନନ୍ଦରେ ବିବାହ ଆୟୋଜନ କଲେ; ଦୁଇଜଣ ଏକାଅପର ଉପକୃତିରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି ରହିଲେ। ଦୁର୍ଲଭ, ପଦ୍ମତନ୍ତୁ ପରି ଶୋଭାମୟା ପତ୍ନୀ ଲାଭ କରି, ରୁରୁ ଏକ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ—ସାପ, ଦୁଷ୍ଟ ଜନମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ କରିବି। ସେ ଯେତେବେଳେ ଦୁଷ୍ଟ ସାପ ଦେଖିଥିଲେ, ତେଜରେ ଭରି ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ମାରିଦେଇଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ରୁରୁ ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ବସିଲେ; ସେଠାଏ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ଦୁନ୍ଦୁଭା ଶୁଅ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ରୁରୁ ତାଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇ, ମୃତ୍ୟୁର ଦଣ୍ଡ ପରି, କ୍ରୋଧରେ ଦୁନ୍ଦୁଭାକୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଦୁନ୍ଦୁଭା କହିଲେ—"ଏ ତପସ୍ୱୀ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମେ କିଛି ଅପରାଧ କରିନାହିଁ; ତେବେ କିଏ ତୁମେ ଏତେ କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଛନ୍ତି?" ରୁରୁ କହିଲେ—"ମୋ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀକୁ ସାପ ଦଁଶ କରିଥିଲା; ଏହାପରି ମୁଁ ଏକ ଭୟାନକ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି—ଯେଉଁ ସାପ ଦେଖିବି, ମାରିଦେଉଛି। ତେଣୁ ତୁମେ ଆଜି ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କରିବେ।" "ଅନ୍ୟ ସାପମାନେ ମାନବକୁ ଦଁଶ କରିଛନ୍ତି, ଦୁନ୍ଦୁଭା, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଦୁନ୍ଦୁଭା ଗନ୍ଧ ଧାରଣ କରିଛ; ତୁମେ ହାନି କୁ ଅର୍ହ ନୁହେଁ। ବିଭିନ୍ନ ହାନି, ଭିନ୍ନ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଅନେକ ଦୁଃଖ, ଅଲଗା ସୁଖ ଅଛି; ଦୁନ୍ଦୁଭା, ଧର୍ମଜ୍ଞ ହେବାରୁ ତୁମେ ହାନି କୁ ଅର୍ହ ନୁହେଁ।" ଦୁନ୍ଦୁଭାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ରୁରୁ ତାଙ୍କୁ ଋଷି ଭାବରେ ଚିହ୍ନିଲେ, ଭୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମାରିଲେ ନାହିଁ। ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଏ ସାପ, କି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ତୁମେ ଏହି ଦେହ ନେଇଛ; ତୁମେ କିଏ?" ଦୁନ୍ଦୁଭା କହିଲେ—"ମୁଁ ଏକ ଶିଷ୍ୟ ରୁରୁ ନାମର ଋଷି ଥିଲି, ହଜାର ଚରଣ ଥିଲା; ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ଏହି ସାପ ଦେହ ଲାଭ କରିଛି।" ରୁରୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"କି କାରଣରେ ଏକ କ୍ରୋଧିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମେ ଉପରେ ଶାପ ଦେଲେ? ଏବଂ କେତେଦିନ ଏହି ଦେହରେ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ?" ଦୁନ୍ଦୁଭା କହିଲେ—"ପୂର୍ବରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖାଗମା ନାମରେ ମୋ ସଂଗୀ ଥିଲେ; ସେ ଶବ୍ଦରେ ନିୟମିତ, ତପସ୍ୱୀ, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ...