ଭାରତ, ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଏକ ପରିଚିତ ନଦୀ ବିପାଶା ଆଗରୁ। ସତ୍ୟବାଦୀ ଋଷିଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ନଦୀର ନାମ ବିପାଶା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି। ଏହି ନଦୀକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପରେ, ଶୋକାକୁଳ ଓ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଋଷି ଆଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଏପରି ଥିଲା ଯେ, ଋଷି ଏକ ନିଶ୍ଚୟ କରିଲେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରହିଲେ ନାହିଁ। ସେ ପାହାଡ଼, ନଦୀ, ଏବଂ ହ୍ରଦମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ। ଏକଥର ଋଷି ପୁଣି ହିମାଳୟ ନଦୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଭୟଙ୍କର ମଗର ରହିଥିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନଦୀର ଧାରାରେ ଭାସିଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଦୀ, ଋଷିଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ବୋଲି ଭାବି, ଏକ ଶତ ଧାରାରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ଦୂରେ ଚାଲିଗଲା। ଏହିପରି ନଦୀ ଶତଦ୍ରୁ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଗଲା। ଏଥିରେ, ଋଷି ଆପଣାକୁ ଶୁନ୍ୟ ଭୂମିରେ ଦେଖି, ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ବୋଲି ଭାବି, ପୁଣି ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେ ପ୍ରଭିନ୍ନ ପାହାଡ଼ ଏବଂ ଅନେକ ଦିଗ ଭ୍ରମଣ କରିଲେ, ତାଙ୍କ ସତୀ ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀ, ଯାହାକୁ ଏହି ନାମରେ ଡାକାଯାଏ, ତାଙ୍କ ସହ ଚାଲିଲେ। ଏକ ସମୟରେ, ସେ ଏକାଠି ହେଇ, ପଛରୁ ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ଯାହା ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ବେଦର ଷଡଂଗ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ଋଷି ପଚାରିଲେ, “କିଏ ମୋତେ ଅନୁସରଣ କରୁଛି?” ଏହିପରି ପଚାରାଯାଉଥିବାପରେ, ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରବଧୁ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଓ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ, ତୁମର ସତୀ ଅତି ତପସ୍ୱିନୀ ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ଯୋଗ୍ୟ। ମୁଁ ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସହ ଯିବି; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।” ଋଷି ଆଉ ପଚାରିଲେ, “ଏହି ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣର ଶବ୍ଦ କାହାର? ଏପରି ଶବ୍ଦ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଶକ୍ତିର ବେଦ ଶବ୍ଦ ଭଳି ଶୁଣିଥିଲି।” ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀ କହିଲେ, “ଏହି ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁ ଶକ୍ତିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତୁମ ପୁତ୍ର। ଏଠାରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଛନ୍ତି।” ଏପରି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ବିଶିଷ୍ଟ ଋଷି ଵଶିଷ୍ଠ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ; “ସନ୍ତାନ ଅଛି,” ବୋଲି କହି, ମୃତ୍ୟୁରୁ ଫେରିଗଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ଋଷି ତାଙ୍କ ସତୀ ସହିତ ଫେରିଲେ, ଏବଂ ଏକ ଜଙ୍ଗଲରେ ରାଜା କଲ୍ମାଷପାଦଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ। କିନ୍ତୁ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟଙ୍କର ଦେମନ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ଉଠି, ଋଷିଙ୍କୁ ଭକ୍ଷିତ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ଵଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ଭୟରେ କମ୍ପିଥିଲା। ସେ କହିଲେ, “ଓ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ, ଏହି ଦୃଷ୍ଟ ଦେମନ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ଦଣ୍ଡ ନେଇ, ଏଠାରେ ଆସୁଛି, ଏକ ଟୁକୁ ଲକଡ଼ି ନେଇ।” “ପୃଥିବୀରେ ତୁମେ ଛଡ଼ା କୌଣସି ଅନ୍ୟ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି ଦେମନକୁ ଅଟକାଇପାରିବେ ନାହିଁ।” “ଓ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ, ଏହି ଦୃଷ୍ଟ ଦେମନ ଆମକୁ ଏଠାରେ ଭକ୍ଷିତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।” ଵଶିଷ୍ଠ କହିଲେ, “ଭୟ କରିବାକୁ ପଡିବ ନାହିଁ, ପୁତ୍ରୀ। ଦେମନ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ କୌଣସି ଭୟ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଦେମନକୁ ଦେଖୁଛ, ଏହି ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟ ଦେମନ ନୁହେଁ।” “ଏହି ରାଜା କଲ୍ମାଷପାଦ, ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ସେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ବସିଥିଲେ।” ଵଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ଏଗୋଡ଼ି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, କେବଳ “ହୁଁ” ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇଦେଲେ। ଏପରି, ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଜଳ ଛିଟିଁ, ଵଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ରାଜାକୁ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି, ଵଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ, ରାଜା ଦେମନ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ ଥିଲେ, ଜଣେ ଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଅଦିତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧାର ହୋଇଥିବା ଭଳି। ଦେମନ ରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ରାଜା ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଏହି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲେ, ବିଳମ୍ବିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି। ସ୍ପଷ୍ଟ ଚେତନାରେ ଆସି, ରାଜା ଜୋଡ଼ା ହାତରେ ଵଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଶାସ୍ତାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ କଥା କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମୁଁ ସୌଦାସ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ଯଜ୍ଞ କରାଇଥିଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା କିଛି ଅଛି କି? ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି?” ଵଶିଷ୍ଠ କହିଲେ, “ଯଥାବିଧି ଚାଳିବା ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କର; ରାଜା, କିନ୍ତୁ କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ନାହିଁ।” ତାହାର ଉତ୍ତରରେ, ସୌଦାସ କହିଲେ, “ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୁଁ କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବି ନାହିଁ; ତୁମ ଶିକ୍ଷା ଅନୁସାରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେକୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର କରିବି।” “ଓ ବେଦଜ୍ଞ, ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଏହି ଆଶା କରୁଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଋଣ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରିବି, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ।” “ସନ୍ତାନ ପାଇଁ, ତୁମେ ରାଣୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସମ୍ପ୍ରତି ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ।” ଵଶିଷ୍ଠ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଦେବି।” ଏପରି, ଉଚିତ ସମୟରେ, ଵଶିଷ୍ଠ ରାଜା ସହିତ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଆୟୋଧ୍ୟା ସହରକୁ ଗଲେ। ସମସ୍ତ ଜନ, ଅପରାଧ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ମହାତ୍ମା, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରୁ ମନ୍ଦିର ଭଳି ଆନନ୍ଦ କରି ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ବହୁ ଦିନ ପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ପୁରୋହିତ ଵଶିଷ୍ଠ ସହିତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ମୟ ଆୟୋଧ୍ୟା ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଆୟୋଧ୍ୟାର ଜନମାନେ ରାଜାକୁ ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ସହିତ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୋଇଛି ଭଳି। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୀ ରାଜା ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲେ, ଶରତ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି। ସହରର ସଫା ଏବଂ ଭଲ ଚାଲିଥିବା ରାସ୍ତା, ପତାକା ଏବଂ ଧ୍ୱଜରେ ସୁଶୋଭିତ, ତାଙ୍କର ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲା। ସହର ଏହି ସମୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି ଜନମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅମରାବତୀ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା। ଏପରି, ରାଜା ତପସ୍ୱୀ ସହିତ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ରାଣୀ ଵଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଆସିଲେ।