ଭାରତବଂଶୀ, ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ଏପରି ଘଟଣା ଘଟିଲା— ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଚୁପଚାପ ଲୁଚିଗଲେ, ଏବଂ ଦୁଇଜଣେ ନିଜ-ନିଜ ପସନ୍ଦ ଅନୁଯାୟୀ ପଥେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେଥିପରେ, ଶକ୍ତିଙ୍କ ଶାପରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେ ମହାନ୍ତି ରାଜା ଶକ୍ତିଙ୍କ ନିକଟରେ ଶରଣାଗତ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏକ ଦାନବକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ— ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁ। ମୁନିଙ୍କ ଶାପ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ, କିଙ୍କର ନାମକ ଦାନବ ସେ ସମୟରେ ରାଜାଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ଏହି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ମହାମୁନି ବୁଝିଲେ ଯେ ରାଜା ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ, ତେଣୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସେଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ। ରାଜା ଦେଖିଲେ ଯେ ଦାନବ ଭିତରେ ଅଛନ୍ତି, ତଥାପି ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଆତ୍ମସଂୟମ ରଖି, ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଜଙ୍ଗଲ ମାଧ୍ୟମରେ ଯାଉଥିବା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୟଙ୍କର ଭୁଖରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମାଂସ ମାଗିଲେ। ତେବେ ମିତ୍ରସାହ ନାମକ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏଠାରେ କିଛି ଖ୍ଷଣ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ମୁଁ ଫେରି ଆସିବି ଓ ଆପଣଙ୍କୁ ଆବଶ୍ୟକ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଯିବି।” ଏପରି କହି ସେ ଚାଲିଗଲେ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଲେ। ରାଜା ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଘୁରି, ପୁନି ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ମନ ଉଦ୍ବିଲ୍ବ ଅବସ୍ଥାରେ। ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ ପରେ ଏହି ଅଂଶ ଭୁଲିଗଲେ। ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ବୁଝି, ରାଜା ରନ୍ନା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଓ ନିଜ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ସ୍ମରଣ କରି କହିଲେ, “ଚଳ, ଜଙ୍ଗଲର ସେଠାକୁ ଯିବା—ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋତେ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଯେତେ ମାଗିଛନ୍ତି, ସେତେ ମାଂସ ଦିଅ।” ରନ୍ନା କେଉଁଠିଓ ମାଂସ ନାପାଇ ଦୁଃଖରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ ରାଜା ଭୟ ଛାଡ଼ି, ପୁନିପୁନି କହିଲେ, “ମାନବ ମାଂସ ଦିଅ।” ରନ୍ନା ଭୟ ନକରି, ତୁରନ୍ତ ତ୍ୟାଗସ୍ଥଳରୁ ମାନବ ମାଂସ ଆଣିଲେ। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସେହି ମାଂସ ପକାଇ, ଖୁବ ଭୁଖା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେହି ଖାଦ୍ୟ ଦେଖି, ରୋଷରେ ଚକ୍ଷୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ହୋଇ କହିଲେ, “ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏ ନିଚ ରାଜା ମତେ ଅଖାଦ୍ୟ ଦେଉଛି; ମାନବ ମାଂସରେ ଆସକ୍ତ, ଯେପରି ଶକ୍ତି ପୂର୍ବରୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇ ଘୁରିବେ।” ଏହି ଶାପ ଦୁଇଥର ଦିଆଯିବା ସହିତ, ଏହା ବଳବତୀ ହେଲା। ଦାନବର ଶକ୍ତିରେ ଅଧିକୃତ ହୋଇ ରାଜା ଅଚେତନ ହେଲେ। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ରାଜା ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ କଥା ହେଉଥିବା ପରି କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋତେ ଅନୁଚିତ ଶାପ ଦେଲା, ତେଣୁ ମୁଁ ଏବେ ମାନବ ଭକ୍ଷଣ କରିବି, ତୁମୁଁଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି।" ଏହିପରି କହି, ରାଜା ତୁରନ୍ତ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ ଓ ବାଘ ଯେପରି ନିଜ ଶିକାରକୁ ଖାଏ, ସେପରି ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ଷିଲେ। ଶକ୍ତିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପୁନିପୁନି ସେହି ଦାନବକୁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ। ସେ ଦାନବ, ସିଂହ ପରି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମାରି ଖାଇଲା। ବସିଷ୍ଠ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଖବର ଶୁଣି, ମହାପର୍ବତ ଯେପରି ପୃଥିବୀର ଭାର ବହିଥାଏ, ସେପରି ସେ ଦୁଃଖ ସହିଲେ। ତଥାପି, ସେ ନିଜକୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ଧୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ, କିନ୍ତୁ କୌଶିକ ବିନାଶ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କଲେ ନାହିଁ। ଧନ୍ୟ ବସିଷ୍ଠ ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରୁ ନିଜକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ପାହାଡ଼ର ଶିଳାରେ ପଡ଼ିଲେ ମାନେ କପାସ ପଞ୍ଜି ଭଳି ହଳକା ଭାବେ ରହିଗଲେ। ଏହି ଭଳି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାପ୍ତ ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ପୋଡ଼ିଲା ନାହିଁ—ଅଗ୍ନି ଶୀତଳ ହୋଇଗଲା। ବସିଷ୍ଠ ଦୁଃଖରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ସମୁଦ୍ର ଦିଗକୁ ଚାହିଲେ, ଗଳାରେ ଭାରି ପଥର ବାନ୍ଧି ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ଲୁହେଇଲେ। ତଥାପି ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ତୀରକୁ ଫେରାଇଦେଲା; ଅଟୁଟ ସଙ୍କଳ୍ପ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲେ ନାହିଁ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଆଉଥରେ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ— ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖି, ଗଭୀର ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ପୁଣି ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ପଥେ ଏକ ନଦୀ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ବର୍ଷାର ନୂତନ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତିରଠାରୁ ବହୁ ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ଭାସି ନେଉଛି। ଏହି ଭଳି ଦୁଃଖରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ଚିନ୍ତା କଲେ— “ଏହି ନଦୀରେ ନିଜକୁ ଡୁବାଇ ଦେଉଛି।” ଏଭଳି ଭାବି, ମୁନି ଦୃଢ଼ ରସି ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ବାନ୍ଧି ଏହି ବଡ଼ ନଦୀରେ ଲୁହେଇଲେ। କିନ୍ତୁ ନଦୀ ସେହି ରସି ଭାଙ୍ଗି, ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଶୁଷ୍କ ତୀରରେ ରଖିଦେଲା, ଏହି କାରଣରୁ ଏହି ନଦୀ 'ବିପାଶା' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ରସିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ବସିଷ୍ଠ ନଦୀରୁ ବାହାରିଲେ ଓ ତାହାକୁ ବିପାଶା ନାମ ଦେଲେ।