ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ, ଅଗ୍ନି ଉପସ୍ଥିତି ନଥିବାରୁ ଏବଂ ଯଜ୍ଞାଦି କ୍ରିୟା ବିଘ୍ନିତ ହେବାରୁ ତିନି ଲୋକରେ ଅନିଶ୍ଚିତତା ଓ ବିକ୍ରମ ଆସିଗଲା। ସମସ୍ତ କ୍ରମ ଭଙ୍ଗ ହେବା ନିମିତ୍ତେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ଯାଇ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶାପ ଓ ଯଜ୍ଞ ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବା ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଅଗ୍ନି, ହେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଅନ୍ୟ କାରଣରୁ ଭୃଗୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମୁଖ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ କିପରି ପୁଣି ଯଜ୍ଞର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ?” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ସେ ବିଶ୍ୱସ୍ରଷ୍ଟା କୃପାଳୁ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ବାଣୀରେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଏହି ତିନି ଲୋକର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସମାପ୍ତିକର୍ତ୍ତା। ତୁମେ ତିନି ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରିଥାଉ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାର ଆରମ୍ଭକାରୀ। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ଲୋକନାଥ, ଏପରି କର; ନହେଲେ ଯଜ୍ଞାଦି କ୍ରିୟା ବିଘ୍ନିତ ହେବ। ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସର୍ବଦା ଶୁଧ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ। ତୁମେ ଏପରି ଅସ୍ଥିର କାହିଁକି? ତୁମେ ସର୍ବଦା ଶୁଧ୍ଧ ଓ ନିର୍ମଳ। ତୁମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ନଷ୍ଟ କରିବ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତୁମର ତଳ ସ୍ୱାସର ଜ୍ୱାଳା ସମସ୍ତ କିଛି ଦହନ କରେ। ତୁମେ ମାଂସ ଭକ୍ଷକ ରୂପେ ଯେଉଁପରି ଦହିଦେଉଛ, ସେଇପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିବା ସମସ୍ତ କିଛି ପବିତ୍ର ଦେଖାଯାଏ। ଏହିଭଳି, ତୁମର ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯିବା ସମସ୍ତ କିଛି ପବିତ୍ର ହେଉଛି। ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଜ। ଏହି ତେଜ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପ ପୂରଣ କର, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ନିଜ ପାଇଁ ଯାହା ଅର୍ପିତ ହେଉଛି, ତାହା ତୁମର ମୁଖରେ ଗ୍ରହଣ କର।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଅଗ୍ନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ “ଯଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ଯେଉଁପରି ଆସିଥିଲେ, ସେଇପରି ଚାଲିଗଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୁଣି ପୂର୍ବବତ୍ ଯଜ୍ଞାଦି କ୍ରିୟା କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଦେବମଣ୍ଡଳ ଓ ଲୋକମଣ୍ଡଳ ଖୁସିରେ ଭରିଯାଇଲା, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହିପରି ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦୁଃଖ, ପୁଲୋମାଙ୍କ ବିନାଶ ଓ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଜନ୍ମ ପ୍ରାଚୀନ କାଳର ଘଟଣା। ଏହି ଚ୍ୟବନ, ଭୃଗୁବଂଶୀ ମହାତ୍ମା, ସୁକନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କରି ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପୁଅ ପ୍ରମତିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ପ୍ରମତିଙ୍କ ଘୃତାଚୀ ନାମକ ଅପ୍ସରାରୁ ରୁରୁ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ; ରୁରୁ ପ୍ରମଦ୍ବରାରୁ ସୁନକ ନାମକ ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସୁନକ, ଭାର୍ଗବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ ଅମର କୀର୍ତ୍ତି ଅର୍ଜନ କଲେ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ରୁରୁଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ କଥା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ କହିବି, ମନୋଯୋଗ ଦେଇ ଶୁଣ। ଏକ ସମୟରେ, ଏକ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ବୀ, ଜ୍ଞାନ ଓ କଳ୍ୟାଣରେ ଲିନ, ନାମ ଥିଲା ସ୍ଥୂଳକେଶ; ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ରାଜା ବିଶ୍ୱାବାସୁ, ମେନକାଙ୍କ ଅନ୍ତରରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ମେନକା, ଅପ୍ସରା, ସମୟ ଆସିବାପରେ ତାଙ୍କ ଶିଶୁକୁ ସ୍ଥୂଳକେଶଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପାଖରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ନଦୀ କୂଳରେ ଏହି ଗର୍ଭଟିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ମେନକା ନିଃସଙ୍ଗ ଓ ନିର୍ଦୟ ଭାବେ ଚାଲିଗଲେ। ଏବେ ଏକ ମହାତ୍ମା ଋଷି, ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ଏକ ଶିଶୁକୁ ନଦୀ କୂଳରେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଏକା ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଥିଲେ। ସ୍ଥୂଳକେଶ ଏହି ଅନାଥ ଶିଶୁକୁ ଦେଖି ଦୟାରେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆଶ୍ରମରେ ପାଳିଲେ। ଶୁଭ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ସେ ଶିଶୁ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୁଣରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ। ସ୍ଥୂଳକେଶ, ମହାନ୍ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଋଷି, ବେଧାନୁସାରେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂସ୍କାର କ୍ରମବଦ୍ଧ ଭାବେ କରାଇଲେ। ସେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେଠାରୁ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହେଲେ; ଋଷି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରମଦ୍ବରା ନାମ ଦେଲେ। ଏହି ପ୍ରମଦ୍ବରାକୁ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଦେଖି ରୁରୁ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ତ୍ୱବାନ୍, ପ୍ରେମରେ ମଗ୍ନ ହେଲେ। ତେଣୁ ରୁରୁ ଏହି କଥା ତାଙ୍କ ପିତା ପ୍ରମତିଙ୍କୁ ଓ ମିତ୍ରମାନେଠାରେ କହିଲେ। ପ୍ରମତି ତାପରେ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ସ୍ଥୂଳକେଶଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ପ୍ରମଦ୍ବରାଙ୍କ ବିବାହ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ସ୍ଥୂଳକେଶ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ତାରା ତଳେ ପ୍ରମଦ୍ବରାଙ୍କୁ ରୁରୁଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେଲେ। କିଛି ଦିନ ପରେ, ବିବାହ ନିକଟ ଆସିଲାବେଳେ, ଏହି ଶୁଭ୍ରକାନ୍ତି ଅପରୂପା ସ୍ତ୍ରୀ ସହେଳୀମାନେ ସହିତ ଖେଳୁଥିଲେ। ସେ ଅଜାଣିରେ ଏକ ଘୁଣା ସାପକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯାହା ତାଙ୍କ ପଥରେ ଶୁଇଥିଲା, ଏବଂ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତାଙ୍କ ପାଦ ଦେଇ ଚାପିଦେଲେ। ସମୟର ନିୟମରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇଥିବା ସେଇ ସାପ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଦନ୍ତରେ ବିଷ ଲଗାଇ ଦଁଶିଦେଲା। ଏହି ଦଁଶ ପରେ ପ୍ରମଦ୍ବରା ଏକାଏକି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କ ରଙ୍ଗ ଓ ଶୋଭା ହରାଇଗଲା, ଗହଣା ଓ ଚେତନା ନାସ୍ତ ହେଲା। ଖୋଲା କେଶ, ଜୀବନ ଶୂନ୍ୟ ଏହି ଅପୂର୍ବା ନାରୀ ଦୃଶ୍ୟ ହେବାରୁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦୁଃଖର କାରଣ ହେଲେ। ସାପ ବିଷରେ ଦଁଶିତ ହୋଇ ସେ ଭୂମିରେ ଶେଇଥିଲେ, ନିଦ୍ରାସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସୁକୁମାର ଦେହ ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ବୀମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଭୂମିରେ ତାଙ୍କୁ ଅବସ୍ଥାପିତ ଦେଖିଲେ, ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଅରବିନ୍ଦ ସମାନ ଦେଖାଉଥିଲେ। ଏହିପରି ଦୁଃଖଦ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ଦ୍ୱିଜମାନେ କୃପାରେ ଏକଠା ହେଲେ—ସ୍ୱସ୍ତ୍ୟାତ୍ରେୟ, ମହାଜାନୁ, କୁଶିକ, ଶଂଖମେଖଳ; ଉଦ୍ଦାଳକ, କଥ, ଶ୍ୱେତ, ଭୃଗୁବଂଶୀ ଭରଦ୍ୱାଜ, କୌଣକୃତ୍ସ, ଅର୍ଷ୍ଟିଶେନ, ଏବଂ ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।