ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ଓ ସେନା ସହିତ ବହୁତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଉଚ୍ଚ, ବିସ୍ତୃତ କଟି ଓ ପାଞ୍ଚ ଉପସ୍ଥିତ ଦେଖି ଅପୂର୍ବ ଦେହ ଥିବା ଗାଈକୁ, ଯାହା ନାମ ନନ୍ଦିନୀ। ନନ୍ଦିନୀର ଚୋଉ ଚକୁ ବେଙ୍ଗର ଚକୁ ପରି, ଗଢ଼ିଆ ଦେହ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ, ସୁନ୍ଦର କେଶ, ଶଙ୍ଖାକାର କାନ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଶିଙ୍ଗ ଓ ମନୋହର ଦେଖା। ସେ ଭଲ ଭାବେ ପୋଷିତ, ଚଉଡ଼ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ଥିଲା; ରାଜା, ଗାଧିର ପୁତ୍ର, ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦରେ ନନ୍ଦିନୀକୁ ଦେଖି ମହାର୍ଷି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ନନ୍ଦିନୀକୁ ମୋତେ ଦିଅ, ଚାହେଁ ଏକ କୋଟି ଗାଈ ଦେଇ, କିମ୍ବା ମୋର ରାଜ୍ୟ ଦେଇ।” ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ମହାମୁନି, ଏହି ଗାଈ ମୋତେ ଦିଅ, ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କର। କାରଣ, ଏହି ଗାଈ ଏକ ରତ୍ନ, ରତ୍ନ ଧାରଣ କରିବା ରାଜାର କାର୍ଯ୍ୟ; ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତପସ୍ୟା ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶାନ୍ତ ଓ ସଂଯମୀ, କିପରି ଶକ୍ତି ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥାଏ? ମୁଁ ଏକ କୋଟି ଗାଈ ଦେଉଛି, ତଥାପି ତୁମେ ମୋର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଦେଉନାହିଁ। ମୁଁ ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ, ଏହି ଗାଈକୁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନେବି ନାହିଁ। ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁ, ଶୀଘ୍ର କର; ଡାହା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ଏପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଶକ୍ତିପୂର୍ବକ ନନ୍ଦିନୀକୁ ଧରିଲେ, ଯାହା ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ହଂସ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା; ଗାଈକୁ ଘୋଡ଼ା, ଚାବୁକ ଓ କୁଠାର ଦ୍ୱାରା ମାରି ଏଠା-ଉଠା ଘୋଡ଼ାଗିରି କରାଯାଇଲା। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶୁଭ ନନ୍ଦିନୀ ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି କରି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ, “ଓ ଶୁଭେ, ମୁଁ ତୁମର ଦ୍ୱନି ଶୁଣୁଛି, ଏହି ଦ୍ୱନି ବାରମ୍ବାର ଶୁଣାଯାଉଛି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୁମକୁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନେଉଛି, ମୁଁ ଏହି ଘଟଣାରେ କଣ କରିବି? ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧୈର୍ୟରେ ଅଟୁଟ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାର ଭୟରୁ ନନ୍ଦିନୀ ଭୟଭିତ ହୋଇ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆସିଲା। ଚାବୁକ ଓ କୁଠାର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ, ଅନାଥ ପରି ଚିତ୍କାର କରି, ନନ୍ଦିନୀ କହିଲା, “ମହାମୁନି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ କିପରି ତୁମେ ସହିବା କରୁଛ?” ଏଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଷ୍ଠ ଅଟୁଟ ଧୈର୍ୟ ରଖିଲେ, କିଛି ଭୟ ଦେଖାଇଲେ ନାହିଁ, ନା ତାଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ ଭଙ୍ଗ ହେଲା। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ, “କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ତାଙ୍କର ପାୱର; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ତାଙ୍କର ଧୈର୍ୟ। ମୋର ଧୈର୍ୟ ମୋର ଆଶ୍ରୟ; ତୁମେ ଚାହୁଁ ଯାଉ।” ନନ୍ଦିନୀ କହିଲା, “ମହାମୁନି, ତୁମେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଛ କି? ମୁଁ ତ୍ୟାଗିତ ନୁହେଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ; ମୋତେ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନେଉ ଯିବା ଯାଉନାହିଁ।” ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁନାହିଁ, ଶୁଭେ; ରହିପାରିଲେ ରହ। ତୁମର ଛାନ୍ଦା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧି ନେଉଯାଉଛି।” ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ମୁଖରୁ “ରହ” ଶୁଣି, ଏହି ଦୁଧର ଗାଈ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ଉଚ୍ଚ କରି, ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ଚମକିଉଠିଲା। ରୋଷରେ ଲାଲ ଚକୁ ଦେଖି, ଗୁରୁ ଦ୍ୱନି କରି, ନନ୍ଦିନୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସେନାକୁ ବିକ୍ଷିପ୍ତ କରିଦେଲା। ଚାବୁକ ଓ କୁଠାର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ, ତାଙ୍କ ଚକୁ ରୋଷରେ ଲାଲ ହୋଇଗଲା, ତାହା ଆଉ ଅଧିକ କ୍ରୋଧିତ ହେଲା। ଦିନ ମଧ୍ୟାନ୍ହ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ରୋଷ ରୂପେ ତାଲ ଉପରେ ଅଗ୍ନିକଣ ଝରିବା ଆରମ୍ଭ କଲା। ତାଙ୍କ ତାଲରୁ ପହ୍ଲବ ଜନମିଲେ, ମଳରୁ ଦ୍ରାବିଡ, ଶକ ଓ ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଅନେକ ଯବନ ଓ ଶବର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ପିଶାବରୁ ଶବର, ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ପୌଣ୍ଡ୍ର, କିରାତ, ଯବନ, ସିଂହଳ, ବର୍ବର, ଖସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଝାଲରୁ ଚିବୁକ, ପୁଲିନ୍ଦ, ଚୀନ, ହୁଣ, କେରଳ ଓ ଅନେକ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଜନଗୋଷ୍ଠୀର ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆମୋର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ରୋଷରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସେନାକୁ ମାରିଦେଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୋଧ୍ୟା ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ସାତ ଜଣ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହିଥିଲେ। ସେସବୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ଅସ୍ତ୍ରର ଭୟଙ୍କର ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଭାଗିଗଲା, ଚାରିଉଁ ଦିଗରେ ଭାଗି ଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଚାରି ଭାଗ ସେନା, ଯାହାକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟ ଥିଲା, ସେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଭାଗିଗଲା, ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ନନ୍ଦିନୀ ଗାଈ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲା। ତଥାପି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସେନାର କେହି ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ନାହିଁ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ କ୍ରୋଧିତ ପୁତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ବିରତ କରିଥିଲେ। ଏହି ଗାଈ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନାକୁ ଦୂରେ ହଟାଇଦେଲା; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସେନା ତିନି ଯୋଜନ ଦୂରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲା। ସେମାନେ ଭୟ ଓ ବିପଦରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, କିଛି ରକ୍ଷକ ମିଳୁନାହିଁ; ଏହା ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ, ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶକୁ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପୂରଣ କରିଦେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ରୋଷରେ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କରିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର, ରେଜର, ଚଉଡ଼ ମୁଣ୍ଡ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୈଷ୍ଣବ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିରୋଧ ହେଲା; ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ କୌଶଳ ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଉ ଅଧିକ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଓ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କଲେ। ସେ ଅଗ୍ନି, ବରୁଣ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବାୟୁ ଅସ୍ତ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡିଲେ, ଯେଉଁ ବସିଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର। ସେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ଚାରିଉଁ ଦିଗରେ ଦହିବା, ଦିନ ଶେଷର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅଗ୍ନିକଣ ଛାଡ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କଲା। ବସିଷ୍ଠ, ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ, ହସି, ତାଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ବ୍ରହ୍ମଶକ୍ତିରେ ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ।