ଗାଧିଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ସହିତ ଏକ ଦୂର୍ଗମ ଅଟାଳ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିକାର କରିବାକୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ ନିଜେ ହରିଣ ଓ ବନ୍ୟ ଶୁଆ ଆଦି ଶିକାର କରି, ଅତି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିଲେ । ଏହି ଭାରୀ ଶ୍ରମରେ ସେମାନେ କ୍ଳାନ୍ତ ହେଇଗଲେ, ଖେଳା ଓ ତୀବ୍ର ପିପାସାରେ ଭରିଗଲେ । ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏକ ମହାପୁରୁଷ ଭାରତ, ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିପହଁଚିଲେ । ବଶିଷ୍ଠ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି ବଡ ଆଦର ସହିତ ସ୍ୱାଗତ କଲେ । ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ପାଇଁ ଜଳ, ଆଚ୍ଛାଦନ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଜଳ ଦେଇ, ବନ ଫଳ ଓ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଭୋଜନ ଦେଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଆଦର କଲେ । ତାପରେ ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ଇଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ଗାଈ ନନ୍ଦିନୀକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, ଯେ ଯେଉଁ ଇଛା କରାଯିବ, ସେଉଁଠି ଦେବାକୁ । ତାହାଠାରୁ ଦୁଗ୍ଧ ଗାଈ ନନ୍ଦିନୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲା ବଡ଼ ବଡ଼ ପର୍ବତ ପରି ଶୁଭ୍ର ଓ ଶୁଗନ୍ଧିତ ଚାଉଳ, ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଦହି ଦିଆ ମିଠା ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତି । ଘୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁଆଁ, ହଜାର ହଜାର ମିଠା ଚିରା, ଇଖ, ମଧୁ, ଚିଡ଼ା, ଉତ୍ତମ ମଦ୍ୟ ଆଦି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ଗାଈ ଦେଲା ଗ୍ରାମ ଓ ଜଙ୍ଗଲର ଔଷଧି, ଦୁଗ୍ଧ, ଷଡ୍ରସ ଏବଂ ଅମୃତ ସମ ଅନୁପମ ରସ । ଖାଇବା ଖାଦ୍ୟ, ପିଇବା ପାନୀୟ, ବିଭିନ୍ନ ମିଠା ଓ ଲେପିବା ଅମୃତ ଓ ଚୁଷିବା ଖାଦ୍ୟ ଦେଲା । ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉସ୍ତ୍ର ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଲା । ଏପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଛା ପୂରଣ ହେବା ପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସେନା ସହିତ ଅତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ । ସେ ଦେଖିଲେ ଏହି ଦୁଗ୍ଧ ଗାଈ ନନ୍ଦିନୀ, ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଚଉଡ଼ା ଶରୀର, ପାଞ୍ଚ ଉପଚାରକ ଦ୍ୱାରା ଘିରିତ । ଗାଈ ନନ୍ଦିନୀର ଆକୃତି ବେଶ୍ ଅନନ୍ୟ, ଡ଼େଙ୍ଗା ପରି ଚକ୍ଷୁ, ମୋଟା ଦେହ, ନିର୍ମଳ ଚଳ, ଉତ୍ତମ କେଶ, ଶଂଖାକାର କାନ, ଲାଭ୍ୟ ଶଙ୍ଖ ଶିଂ, ମନୋହର ଦେହ । ଉତ୍ତମ ମାଂସ, ଚଉଡ଼ା ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ତାକି ରହିଲେ । ଅନନ୍ଦରେ ନନ୍ଦିନୀକୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ । ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବଡ଼ ଖୁସିରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ: “ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ନନ୍ଦିନୀ ମୋତେ ଦିଅ, କୋଟି ଗାଈ ଦେଇ ବା ମୋ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ ବଦଳେ ନେଉ । ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ନନ୍ଦିନୀ ଦିଅ, ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କର । ଏହା ଏକ ରତ୍ନ, ରାଜା ରତ୍ନ ନେଇଥାଏ; ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତପସ୍ୟା ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିମଗ୍ନ । ଶାନ୍ତ ଓ ନିୟମିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କେମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ? ମୁଁ କୋଟି ଗାଈ ଦେଉଛି, କିନ୍ତୁ ମୋ ଇଛା ପୂରଣ କରୁନାହାନ୍ତି । ମୁଁ ମୋର ଧର୍ମ କେବେ ଛାଡ଼ିବିନାହିଁ, ଗାଈ ଜବରଦସ୍ତି ନେଇବିନାହିଁ । ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା କାମ କର, ଦ୍ରୁତ କର, ଅପ୍ରମଦ କର ।” ତେବେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଲୋକମାନେ ସହିତ ନନ୍ଦିନୀକୁ ଜବରଦସ୍ତି ଧରିନେଲେ, ଯେଉଁ ଗାଈ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ହଂସ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ । ତାହାକୁ ଉଠାଇ ନେବା ସମୟରେ ଚାବୁକ ଓ ଖଂଡା ଦେଇ ପିଟିଲେ, ଏଉଁଠି ସେଉଁଠି ହଁକିଲେ । ନନ୍ଦିନୀ, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଶୁଭ ଦୁଗ୍ଧ ଗାଈ, ବଡ଼ ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି କରି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ସମ୍ମାନିତ ମୁନିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ । "ମୁନି, ମୁଁ ତୁମର ମହାକ୍ଷେତ୍ର ଦେଖୁଛି, ମୋ ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି ପୁନଃପୁନଃ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳୁଛି । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୋତେ ଜବରଦସ୍ତି ନେଇଯାଉଛନ୍ତି, ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷମାରେ ଅଟୁଟ ।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ବିରାଟ ଶକ୍ତିର ଭୟରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଭୟରେ, ନନ୍ଦିନୀ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ । ଚାବୁକ ଓ ଖଂଡା ଦେଇ ପିଟିବାରେ, ଅନାଥ ପରି ଚିତ୍କାର କଲେ, "ମୁନି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ କିଏ ଏହିପରି କ୍ଷମା କରିପାରିବେ?" ଏପରି ଅନ୍ୟାୟ ହେଉଥିବା ବେଳେ ବଶିଷ୍ଠ ମହାମୁନି କିଛି ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେନାହିଁ, ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତରୁ ଅଟୁଟ ରହିଲେ । "କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଶସ୍ତ୍ରରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି କ୍ଷମାରେ । କ୍ଷମା ହିଁ ମୋର ଆଶ୍ରୟ, ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା କାମ କର ।" "ମୁନି, ମୁଁ ତୁମର ତ୍ୟାଗରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିବିନାହିଁ, ମୁଁ ତୁମର ତ୍ୟାଗ କରିବିନାହିଁ, ମୁଁ ଜବରଦସ୍ତି ନେଇଯାଉ ଯାଉନାହିଁ । ଏହି ତୁମର ପିଲା ଗାଈ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରସି ଦେଇ ବାନ୍ଧି ନେଇଯାଉଛନ୍ତି ।" ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ "ରହ" ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଦୁଗ୍ଧ ଗାଈ ନନ୍ଦିନୀ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ଉଉଁ ଉଉଁ କରି, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ । ରାଗରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ଗଭୀର ଧ୍ୱନି କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସେନାକୁ ଚତୁର୍ଦିଗରେ ଚିଃଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ । ଚାବୁକ ଓ ଖଂଡା ଦେଇ ହେବା ଉପରେ ଏବେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଏବଂ ରାଗ ଆଉ ଅଧିକ ହେଲା । ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଯେପରି ତେଜ ହୋଇଥାଏ, ଏହି ଦୁଗ୍ଧ ଗାଈ ରାଗରେ ତେଜସ୍ୱୀ ହେଲେ । ତାଙ୍କ ପୂଛରୁ ଏକ ବଡ଼ ଅଗ୍ନିଝର ତିଆରି କରି, ସେନାକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ । ପୂଛରୁ ପହ୍ଳବ ଜନ୍ମ, ମଳରୁ ଦ୍ରାବିଡ଼ ଓ ଶକ, ଗର୍ଭରୁ ଅନେକ ଯୱନ ଓ ଶବର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ପିଶାବରୁ ଶବର, ପାଶ୍ୱ ଭାଗରୁ ପୌଣ୍ଡ୍ର, କିରାତ, ଯୱନ, ସିଂହଳ, ବର୍ବର, ଖସ ଜନ୍ମ ହେଲେ । ଝାଗରୁ ଚିବୁକ, ପୁଲିନ୍ଦ, ଚୀନ, ହୁଣ, କେରଳ ଓ ଅନେକ ମ୍ଲେଛ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ଏହି ଭାରତ, ଏପରି ଅନେକ ମ୍ଲେଛ ସେନା, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଆମୋର୍ ଧାରଣ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୋଧା ପାଞ୍ଚ ବା ସାତ ଜଣ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଥିଲେ । ଏହି ମହାସେନା ମହା ଅସ୍ତ୍ରର ଝରାରେ ଚିଃଖଣ୍ଡ ହେଇ, ଚତୁର୍ଦିଗରେ ପଳାଇଲା । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଚତୁର୍ଦଳ ସେନା, ଅତି ଦୁର୍ବଳ ହେଇ, ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଏହି ଦୁଗ୍ଧ ଗାଈ ଦ୍ୱାରା ବିନିମୂଳ୍ୟ ହେଲା ।