ତାପତୀଙ୍କ ରୂପରେ ମୋହିତ ହୋଇଥିବା ରାଜା ସଂତାପରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରେମର ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଉଠିଲେ। ତାଙ୍କର କଥା କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ ଚାଲିଗଲା: “ଓ କଳାନେତ୍ରୀ, ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କାମନାରେ ପ୍ରମତ୍ତ ହୋଇଛି, ଦୟା କର। ମୋ ଜୀବନ ତୁମ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଯାଉଛି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଲପାଏ। ତୁମ ଚଉଡ଼ା ନୟନରେ ମୋ ହୃଦୟ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ପ୍ରେମର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ମୋତେ ବେଧିଦେଉଛି। ଓ କମଳେ ଜନ୍ମିଥିବା, ଏହି କାମନା ମୋତେ ଦମନ କରିପାରୁନାହିଁ; ପ୍ରେମର ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ମୋତେ ଦଶିଦେଇଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ଦୟା ମାଗୁଛି। ତୁମ ଚଉଡ଼ା କଟି ଓ ଶୋଭାମୟ ମୁହଁ ଦେଖି, ମୋ ଜୀବନ ତୁମରେ ନିର୍ଭର; ତୁମର କଥା କିନ୍ନର ଗୀତ ସମାନ ମଧୁର। ଓ ନିର୍ମଳାଙ୍ଗୀ, କମଳ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଥିବା ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବିନାହିଁ। ଓ କମଳନୟନୀ, ଏହି କାମନା ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କରିଛି, ଦୟା କର। ଓ କଳାନେତ୍ରୀ, ମୁଁ ତୁମର ଭକ୍ତ; ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିନାହଁ। ତୁମ ମମତାରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର। ତୁମକୁ ଦେଖି ମୋ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି; ତୁମକୁ ଦେଖିଲାପରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ। ଦୟା କର, ମୁଁ ତୁମର ଅଧୀନ; ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର। ତୁମକୁ ଦେଖିବା ସହିତସହିତ ପ୍ରେମଦେବତା ମୋତେ ତୀବ୍ର ଭାବେ ବେଧିଦେଇଛନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରେମାଗ୍ନି ମୋ ଭିତରେ ତୀବ୍ର ଭାବେ ଜଳୁଛି, ମୁଁ କାମଦେବଙ୍କ ବାଣରେ ବେଧିତ। ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ଭଲପାଇବାର ମିଶ୍ର ଜଳରେ ଶାନ୍ତ କର, କାରଣ କାମଦେବଙ୍କ ତୀବ୍ର ଧନୁଷ ଓ ଫୁଲବାଣ ବିରୋଧ କରିବା କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ। ତୁମ ଦର୍ଶନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଏହି ଅସହ୍ୟ ବେଦନାକୁ ଶମନ କର, ତୁମକୁ ମୋତେ ଦିଅ। ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର; ସମସ୍ତ ବିବାହ ପ୍ରକାର ମଧ୍ୟରୁ ଏହିଠାରେ ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।" ତାପତୀ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କହିଲେ, "ଓ ରାଜନ୍, ମୁଁ ମୋ ଇଚ୍ଛାର ମାଲିକା ନୁହେଁ, ମୁଁ ଏକ ପିତାଙ୍କ ଝିଅ; ଯଦି ମୋତେ ଭଲପାଉଛ, ତେବେ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କର। ଯେପରି ମୁଁ ମୋ ଜୀବନକୁ ମମତା କରିଛି, ସେପରି ତୁମକୁ ଦେଖିବା ସହିତ ମୋ ଜୀବନ ତୁମ ହାତରେ ଚାଲିଗଲା। ମୁଁ ମୋ ଦେହର ମାଲିକା ନୁହେଁ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିପାରିବିନାହିଁ; ନାରୀମାନେ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ କେଉଁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣା କନ୍ୟା ଏମିତି ମହାନ, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରେମିକ ରାଜାକୁ ପତି ଭାବେ ଚାହିବେ ନାହିଁ? ତେଣୁ ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କର; ଶ୍ରଦ୍ଧା, ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାନ କର। ଯଦି ସେ ମୋତେ ତୁମକୁ ଦେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ ଆଜିଠାରୁ ସଦା ତୁମ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନିବି। ମୋ ନାମ ତାପତୀ, ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଭଉଣୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କନ୍ୟା, ଏହି ଜଗତକୁ ପ୍ରଭାମୟ କରୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଝିଅ।" ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଗାନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ଉତ୍ତର ଶୁଣି ଅର୍ଜୁନ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଯାଇଲେ। ସେ ଗାନ୍ଧର୍ବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ଏହି ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆପଣ କହିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏକଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଆମ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ପୂଜାରୀ ଥିବା ଏହି ବସିଷ୍ଠ କିଏ?” ତେବେ ଗାନ୍ଧର୍ବ କହିଲେ, “ବସିଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନସ ପୁତ୍ର ଓ ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କ ପତି, ତାପସ୍ୟାରେ ଦେବତାମାନେ ଯାହାକୁ ଜିତିପାରିନାହାନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପାଦେ କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ଦୁଇଁ ଶିର ନମାଉଥିଲେ; ଯେଉଁପରି ମନୁଷ୍ୟ କାମ-କ୍ରୋଧକୁ ଜିତିଲେ ଶତ୍ରୁ, ଲୋକ, ଦିଗ ଓ ସମସ୍ତକୁ ଜିତିପାରେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅପରାଧରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବସିଷ୍ଠ କୁଶିକମାନେକୁ ନାଷ୍ଟ କଲେନାହିଁ। ପୁତ୍ରହାନିର ବେଦନା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ନାଷ୍ଟ କରିବା ନିମିତ୍ତେ କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେନାହିଁ। ଅମର ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ନିୟମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କଲେନାହିଁ, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କ ସୀମା ଚାଲିଯାଏନାହିଁ। ସ୍ୱୟଂନିୟନ୍ତ୍ରିତ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପାଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସହିତ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ରାଜାମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୂଜାରୀ ଭାବେ ରଖି, ସେମାନେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ବୃହସ୍ପତି ଯେପରି ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ବାଧ୍ୟ କରନ୍ତି, ବସିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ଏପରି ଯଜ୍ଞ କରାଇଥିଲେ। ତେଣୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ପୂଜାରୀ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଦରକାର। ଏକ ଉଚ୍ଚ କୁଳର କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜା ଯଦି ପୃଥିବୀ ଜିତିବାକୁ ଚାହେ, ପ୍ରଥମେ ପୂଜାରୀ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଦରକାର। ଏହିପରି ରାଜା ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜାରୀ ଭାବେ ରଖିବା ଉଚିତ।" ଏବେ ଅର୍ଜୁନ ପଚାରିଲେ, “କେଉଁ କାରଣରୁ ବସିଷ୍ଠ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱେଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ରହୁଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା କହ।" ଗାନ୍ଧର୍ବ କହିଲେ, “ଏହି ପୁରାତନ କଥା ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କାନ୍ୟକୁବ୍ଜରେ କୁଶିକବଂଶର ଗାଧି ନାମକ ଏକ ମହାନ ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ବଳିଷ୍ଠ ସେନା ଥିବା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନାମରେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ଯିଏ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କ ନାଶ କରିଥିଲେ।