ଏକଦିନ, ପାର୍ଥ, ସେ ଅଜୟ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଅପରାଜିତ ରାଜା ସମ୍ବରଣ ପାହାଡ଼ର ତଳସ୍ଥଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଟବୀ ମଧ୍ୟରେ ସିକାର କରିବାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସିକାର କରିବା ସମୟରେ, ଭୟଙ୍କର କ୍ଷୁଧା ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ, ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ରାଜାଙ୍କର ଅତିଶୟ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଘୋଡ଼ା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ପରେ, ସେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ପଦେ ପଦେ ଚାଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହିଭଳି ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଏକା ଏକ ଅପୂର୍ବ, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ସୁନ୍ଦର୍ୟ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଅପୂର୍ବ ଥିଲା। ସେ ରାଜା ଶତ୍ରୁସାର ଦଳକୁ ଦମନ କରିଥିବା, ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଅପୂର୍ବ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ତକି ରହିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲାନି। ରାଜାଙ୍କୁ ଲାଗିଲା, ଏହି କନ୍ୟାର ସୌନ୍ଦର୍ୟ ନିଜେ ଧନ୍ୟ; ସେ ଭାବିଲେ, ଏହି ସୌନ୍ଦର୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚୟା ଭଳି ତାଙ୍କ ଉପରେ ପତିତ ହୋଇଛି। ତାଙ୍କର ଆକୃତି ଓ ଦୀପ୍ତି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଭଳି ଥିଲା; ଶାନ୍ତି ଓ ଚମକରେ ସେ ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ପାହାଡ଼ର ଢାଳିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଏହି ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା କନ୍ୟା ସୁନାର ମୂର୍ତ୍ତି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଏବଂ ଅଲଂକାର ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ପାହାଡ଼, ତାହାର ଗଛ, ଲତା, ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ସୁନାର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ, ପୃଥିବୀର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀକୁ ମନେ ରଖିଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କୁ ଲାଗିଲା, ଏହି ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିବାର ସବୁଠୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ଫଳ ମିଳିଗଲା। ଜନ୍ମଠାରୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁ ଆକୃତି ଦେଖିଥିଲେ, କେହି ଏହି କନ୍ୟା ସମାନ ନୁହଁନ୍ତି। ତାଙ୍କର ମନ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ତାଙ୍କର ଗୁଣର ଦୂତୀରେ ବନ୍ଧାଯାଇଥିଲା; ସେ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ରାଜା ଚିନ୍ତା କଲେ, ଦେବ, ଅସୁର, ଓ ମାନବ ଜଗତକୁ ମଥିବା ପରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏହି ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ରୂପକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ସେ ଭାବିଲେ, ରୂପ, ଧନ ଓ ଭାଗ୍ୟରେ, ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଏମିତି ଅନ୍ୟ କୌଣସି କନ୍ୟା ନାହିଁ। ସେ ଶୁଭ୍ର ମୁହଁ ଥିବା କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ରାଜାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅଭିଲାଷର ତୀବ୍ର ଆଘାତ ଲାଗିଲା, କାମବାଣରେ ଅଭିଧୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ପ୍ରେମର ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳି, ସେ ଶୂରବୀର ରାଜା ସେଇ ମନୋହରୀ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଲଜ୍ଜା ଭରା କଣ୍ଠରେ କଥା କହିଲେ— “ତୁମେ କିଏ? କାହାର ହେଉଛ? କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ? ଏବଂ ଏହି ନିର୍ଜନ ଅଟବୀ ମଧ୍ୟରେ ଏକା ଏକା କିପରି ଘୁଞ୍ଚୁଛ, ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଥିବା ଶୁଭ୍ରେ?” “ତୁମ ଶରୀରର କୌଣସି ଅଙ୍ଗ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ଅଲଂକାର ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ; ଅଲଂକାରମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ପାଇଁ ଅଲଂକାର ଭାବି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି। ମୁଁ ଭାବେ ନାହିଁ ତୁମେ ଦେବୀ, ନାହିଁ ଅସୁରୀ, ଯକ୍ଷୀ, ରାକ୍ଷସୀ, ନାହିଁ ନାଗକନ୍ୟା, ଗନ୍ଧର୍ବୀ, କିମ୍ବା ମାନବୀ। ମୁଁ ଯେତେ ଉତ୍ତମ ନାରୀ ଦେଖିଛି କିମ୍ବା ଶୁଣିଛି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ତୁମ ସମାନ ନୁହଁନ୍ତି। ତୁମର ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ମୁହଁ, ପଦ୍ମପତ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଦେଖି ମୋର ହୃଦୟ ପ୍ରେମରେ ଭରିଯାଏ।” ରାଜା ଏପରି ଭାବେ କଥା କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କନ୍ୟା ଏହି ନିର୍ଜନ ଅଟବୀରେ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ। ରାଜା ଅନୁରୋଧ କରିବା ସମୟରେ, ସେ ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ କନ୍ୟା ଏଠିରେ ଆକାଶରେ ମେଘମାଳା ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭଳି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ରାଜା ସେଇ ପଦ୍ମନୟନୀକୁ ଖୋଜି, ଅଟବୀରେ ଏଠାରୁ ସେଠା ପ୍ରମାଦୀ ଭଳି ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ଭରି, ସେ କିଛି ଖ୍ଷଣ ସ୍ଥିର ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ। ତାପରେ, ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ଅଭିଲାଷରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ରାଜା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଭୂମିରେ ଶୟାନ ଥିବା ସମୟରେ, ସେ ଶୁଭ୍ରହସିନୀ, ବିଶାଳ କଟି ଥିବା କନ୍ୟା ପୁନଃ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଏହି ଶୁଭ୍ରାଙ୍କ ରାଜା, କୁରୁବଂଶର ଶୋଭା, ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟ କାମବାଣରେ ଆଘାତ ହୋଇଥିଲା, ସେଠାରେ ମଧୁର କଥା କହିଲେ। ତପତୀ ହସି ହସି କହିଲେ, “ଉଠ, ଉଠ, ତୁମକୁ ଶୁଭ ହେଉ। ତୁମେ ମୋହର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ, ଶତ୍ରୁନାଶକ। ରାଜା, ତୁମେ ଏମିତି ଭୂମିରେ ମୁହଁ ହାରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।”—ଏପରି ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ପ୍ରେମାଗ୍ନିରେ ଜଳୁଥିଲା, ତେଣୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, “ଏ ଶ୍ୟାମନୟନୀ, ମୋର ଉପରେ କୃପା କର, ମୁଁ ଅଭିଲାଷରେ ମୁଗ୍ଧ। ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର, ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହୁଁଛି, ମୋର ପ୍ରାଣ ତୁମ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଯାଉଛି। ତୁମ ପ୍ରେମ ମୋତେ ତୀବ୍ର ବାଣରେ ଆଘାତ କରୁଛି। ଏ ପଦ୍ମଜା, ଏହି କାମ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଯାଉନାହିଁ; ମୁଁ ବଡ଼ ପିଡ଼ାରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛି, ପ୍ରେମ ସର୍ପ ମୋତେ ଦଶିଛି। ତେଣୁ, ଏ ବିଶାଳ କଟି ଓ ଶୁଭ୍ରମୁଖୀ, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର; ମୋର ପ୍ରାଣ ତୁମପରି ନିର୍ଭର କରେ, ତୁମର କଥା କିନ୍ନରୀଙ୍କ ଗୀତ ସମାନ। ଏ ନିର୍ମଳାଙ୍ଗୀ, ପଦ୍ମ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ ମୁହଁ ଥିବା, ମୁଁ ତୁମ ବିନା ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ। ଏ ପଦ୍ମନୟନୀ, କାମ ମୋତେ ଆଘାତ କରୁଛି, ତେଣୁ ଦୟା କର। ଏ ଶ୍ୟାମନୟନୀ, ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ, ତୁମ ପ୍ରେମରେ ମୁଁ ଅନୁଗତ; ତୁମେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍। ତୁମକୁ ଦେଖି, ମୋର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ; ଏହି ଶୁଭ୍ରାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀକୁ ଦେଖିବାର ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ। ଦୟା କର, ମୁଁ ତୁମର ଅନୁଗତ; ତୁମକୁ ଦେଖିବା ସହିତ, କାମଦେବ ମୋତେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆଘାତ କରିଛନ୍ତି। ଏ ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ, ପ୍ରେମର ଅଗ୍ନି ମୋତେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଜଳାଉଛି, ଯେପରି ବିଷଣ୍ଣ ହୃଦୟ ପ୍ରେମର ବାଣରେ ଆଘାତ ହୋଇଛି।” ଏଭଳି ରାଜା ସମ୍ବରଣ ତାପତୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରେମ ଓ ଅଭିଲାଷ ଦ୍ୱାରା ସାରା ମନ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା।