ସବିତା ଦେବତା, ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ତପତୀ ଯୁବତୀ ହେବା ପରେ, ଚମକୁଥିବା ରୂପ, ଗାଢ଼ କଳା ବର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ପ୍ରାୟ ଷୋଳ ଦର୍ଶା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ—କେଉଁଠି ଏହି ଦୁହିତାକୁ ବିବାହ କରାଇବେ? ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ତାଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତି ନ ପାଇଲା। ଏହି ସମୟରେ, ରିକ୍ଷ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ସମ୍ବରଣ, କୌରବ ବଂଶର ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ପବିତ୍ରତା ଓ ନିୟମ ରକ୍ଷା କରି, ଜଳ, ମାଲା, ଉପହାର ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ତପସ୍ୟା ଓ ଉପବାସ ପାଳନ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ। ସମ୍ବରଣ ରାଜା ଅତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିରେ, ନମ୍ର ଭାଷାରେ, ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବ ଦେଖିଲେ—ସମ୍ବରଣ ରାଜା କୃତଜ୍ଞ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ମାଳିକ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତପତୀଙ୍କ ପାଇଁ ସମ୍ବରଣ ରାଜାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ବର ଭାବିଲେ। ଏହିପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ତପତୀ, ଯାହା ଦିଗନ୍ତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ବଂଶର, ସେ ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମ୍ବରଣ ରାଜାକୁ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ। ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିଗନ୍ତକୁ ତାଙ୍କର ଚମକରେ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି, ସମ୍ବରଣ ରାଜା ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କର ମହିମାରେ ଚମକୁଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମବାଦୀ ଯେପରି ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଲୋକମାନେ, ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସମ୍ବରଣ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ। ସମ୍ବରଣ ରାଜା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ମାଧୁର୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପରି ଚମକ, ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ ଦୁହିଁପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ଏପରି ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦେଖି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବ ନିଜ କନ୍ୟା ତପତୀକୁ ସମ୍ବରଣ ରାଜାକୁ ଦେବା ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ଏକଦିନ, ଅଜୟ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସମ୍ବରଣ ରାଜା ପାହାଡ଼ ତଳ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିକାର କରିବାକୁ ଗଲେ। ଶିକାର କରିଥିବାବେଳେ, ଭୋକ ଓ ତିଆରେ ଅତିକ୍ଳାନ୍ତ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଘୋଡ଼ା ପାହାଡ଼ରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଗଲା। ତେଣୁ, ରାଜା ପାହାଡ଼ରେ ପଦଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ସେଠାରେ ଏକ ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ଦୁନିଆରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଏକ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ। ଏକା ଥିବା ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ଦମନ କରିବାରେ ଦକ୍ଷ, ରାଜା ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଏକାଗ୍ର କରି ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ୟକୁ ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ଭାବିଲେ; ପୁନି ଭାବିଲେ, ଏହି କନ୍ୟା ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚମକରୁ ତଳି ପଡ଼ିଥିବା ଆଲୋକ। ତାଙ୍କର ରୂପ ଓ ଚମକ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି, ଶାନ୍ତି ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଚନ୍ଦ୍ରର ଶୁଭ୍ର ଅଂଶୁପରି। ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଏହି ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ କନ୍ୟା ସୁନା ମୂର୍ତ୍ତି ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ରୂପ ଓ ପୋଷାକ ଦ୍ୱାରା, ପାହାଡ଼ ଏବଂ ତାହାର ଗଛ, ଲତା, ଉଦ୍ଭିଦ ମାନେ ସୁନାରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁନିଆର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀକୁ ଗଣ୍ୟ କଲେନି; ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଫଳ ପାଇବା ପରି ଅନୁଭବ କଲେ। ଜନ୍ମ ଠାରୁ ଯେତେ ରୂପ ଦେଖିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଏହି କନ୍ୟା ତୁଳନାରେ କୌଣସି ମିଳିଲେନି। ତାଙ୍କର ମନ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଏହି କନ୍ୟାର ଗୁଣରେ ବନ୍ଧା ପଡ଼ିଥିଲା; ଏଠାରୁ ଗଲେନି, ଅନ୍ୟ କିଛି ଜଣା ହେଲେନି। ନିଶ୍ଚୟ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦେବତା, ଦାନବ, ମାନବ ଦୁନିଆକୁ ମଥି ଏହି ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ରୂପକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ଏପରି, ସମ୍ବରଣ ରାଜା ଚିନ୍ତା କଲେ—ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଧନ, ଭାଗ୍ୟରେ ଏହି କନ୍ୟା ପରି ଦୁନିଆରେ କୌଣସି ନାରୀ ନାହିଁ। ଏହି ଶୁଭ୍ର କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ଉତ୍ତମ ବଂଶର ରାଜାର ହୃଦୟ ଅତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭରିଗଲା, କାମବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଏହି ଭଲି କାମାଗ୍ନିରେ ତିବ୍ର ଦହିବା ଭାବରେ, ସାଧାରଣତଃ ସାହସୀ ରାଜା, ଏବେ ଲଜ୍ଜା ଭରା ଭାଷାରେ ଏହି ମାନ୍ୟକୁ କଥା କହିଲେ— "ତୁମେ କେ? କାହାର? କେଉଁ କାରଣରେ ଏଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ? ଏହି ନିର୍ଜନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକା କିପରି ଘୁଞ୍ଚୁଛ? ଶୁଭ୍ର ହାସ ଥିବା ଏହି କନ୍ୟେ, ତୁମେ ଦେହରେ ଦୌଷ୍ୟ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ; ଏହି ଭୂଷଣମାନେ ତୁମକୁ ଭୂଷଣ କରିବାକୁ ଚାହେଁ।" "ମୁଁ ଭାବେ ନାହିଁ ତୁମେ ଦେବୀ, ନା ଦାନବୀ, ନା ଯକ୍ଷିଣୀ, ନା ରାକ୍ଷସୀ; ନା ନାଗ କନ୍ୟା, ନା ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ନା ମାନବୀ।" "ମୁଁ ଦେଖିଥିବା ବା ଶୁଣିଥିବା ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ, କୌଣସି ତୁମେ ପରି ନୁହଁ।" "ତୁମର ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିବା ମୁହଁ, ପଦ୍ମ ପତ୍ର ପରି ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିଲେ, ମୋ ମନରେ ପ୍ରେମ ବିପ୍ଲବ ହେଉଛି।" ରାଜା ଏପରି କଥା କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ନିର୍ଜନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏହି ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ କନ୍ୟା ଏହି ପ୍ରେମ ଆକ୍ରାନ୍ତ ରାଜାକୁ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେନି। ରାଜା ଅନୁରୋଧ କରିଥିବାବେଳେ, ସେ ମେଘମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମେଘାଳୋକ ପରି ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ରାଜା ଚକ୍ଷୁବିନ୍ଦୁ କନ୍ୟାକୁ ଖୋଜି ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏଠିଠାରେ ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ମନୋଧାରଣା ହୋଇ ଏକ ପ୍ରମାଦୀ ପରି ଘୁଞ୍ଚିଲେ। ମିଳିଲେନି, ବଡ଼ ଶୋକ କରି, ଏହି ଉତ୍ତମ ରାଜା କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଅଚଳ ହେଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ। ଏହି ଭଳି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବା ନାହିଁ, ଆଶା ଏବଂ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ରାଜା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତେଣୁ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବାବେଳେ, ଶୁଭ୍ର ହାସ ଓ ବିଶାଳ କଟି ଥିବା ଏହି କନ୍ୟା ପୁନି ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକାଶ ହେଲେ। ଏହି ଶୁଭ୍ର କନ୍ୟା, ତପତୀ, ରାଜାଙ୍କୁ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—"ଉଠ, ଉଠ! ତୁମେ ଶୁଭ୍ର ଭାଗ୍ୟବାନ୍। ତୁମେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିବାରେ ଦକ୍ଷ।" "ରାଜା, ତୁମେ ଭୂମିରେ ଭ୍ରମିତ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।" ଏଭଳି ମଧୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କୁ, ବିଶାଳ କଟି ଓ ଶ୍ୟାମ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଏହି କନ୍ୟାକୁ, ଆଉ କଥା କହିଲେ।