ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ଗନ୍ଧର୍ବ କହିଲେ—“ନାରଦ ଆଦି ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ତୁମର ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଗୁଣଗାଥା କଥା କହିଥିଲେ; ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଶୁଣିଛି। ଏବଂ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ଏହି ପୃଥିବୀ ଓ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଭ୍ରମଣ କରି, ତୁମ ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଶକ୍ତି ଦେଖିଛି—ସାରା ଜଗତରେ ଏହା ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଏହାପାଇଁ, ଅର୍ଜୁନ, ତୁମ ଶିକ୍ଷକ ଭାରଦ୍ୱାଜ ବେଦ ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ତିନି ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନାମ ଅଟୁଟ। ଡ୍ରୋଣ, ଅଙ୍ଗିରସ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ଶିରୋମଣି, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ। କୁରୁ ବଂଶର ବ୍ୟାଘ୍ର, ମୁଁ ଧର୍ମ, ବାୟୁ, ଶକ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀ, ଓ ପାଣ୍ଡୁ—ଏହି ଛଅ ଜଣ ବଂଶବୃଦ୍ଧିକାରୀଙ୍କୁ ଜାଣିଛି; ଅର୍ଜୁନ, ମୁଁ ଦେବ ଓ ମାନବ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ନେତା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜୀବ। ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ଆତ୍ମା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମେ ଭାଇମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୂର ଓ ସତ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟରେ ଅଟୁଟ। ଅର୍ଜୁନ, ତୁମ ଉତ୍ତମ ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଜାଣି ବି, ମୁଁ ଏଠାରେ ଏହି ଅପରାଧ କରିଛି। ନାରୀମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, କୌରବ, ଏକ ପୁରୁଷ କେବେ ନିଜ ଅପମାନ ସହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ବିଶେଷ କରି ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତି ଓ ଧନ ଉପରେ ଭରସା ରଖିଥାଏ। ରାତିରେ ଆମ ଶକ୍ତି ଅଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଏହିପାଇଁ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, କ୍ରୋଧ ସଦା ମୋ ଓ ମୋ ଜନାନୀଙ୍କୁ ଅଧିକ ଗ୍ରସ୍ତ କରେ। ଏହିପରି, ତପତ୍ୟ ବଂଶବୃଦ୍ଧିକାରୀ, ତୁମେ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କରିଛ; ଏହା କିପରି ଘଟିଲା, ଏହାର କାରଣ ଶୁଣ। ତପସ୍ୟାର ଉତ୍ତମ ନିୟମ ତୁମରେ ଦୃଢ଼; ଏହିପାଇଁ, ଅର୍ଜୁନ, ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କରିଛ। ଯେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଅଭିଲାଷା ଦ୍ୱାରା ରାତିରେ ଯୁଦ୍ଧ କରେ, ସେ କେବେ ରକ୍ଷା ପାଇବେ ନାହିଁ, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିଥିବା ଅର୍ଜୁନ। ହେଲେ ଅଭିଲାଷା ଦ୍ୱାରା ଚାଳିତ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପୁରୋହିତ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରେ, ସେ ରାତିରେ ଚାଳିତ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜୟ କରିପାରିବ। ଏହିପାଇଁ, ଏହି ଜଗତରେ ମାନବମାନେ ଯାହା ଲାଭ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେ ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ ପୁରୋହିତମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ରାଜାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ବେଦ ଓ ଏହାର ଷଡଂଗ ଉପରେ ନିଷ୍ଠା, ଶୁଦ୍ଧ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଏବଂ ନିୟମିତ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ହେବା ଉଚିତ। ଯେ ରାଜାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ଧର୍ମରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶୂଭ୍ର, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଜୟ ଓ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇଥାଏ। ଲାଭ ହେଉ କି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଲାଭକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବାକୁ, ରାଜା ଉତ୍ତମ ଗୁଣମାନ୍ୟ ପୁରୋହିତକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ନିଜ ପାଇଁ ସମୃଦ୍ଧି ଚାହିଁ, ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିବୃତ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଲାଭ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେ ନିଜ ପୁରୋହିତର ଉପଦେଶ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। କେବଳ ପ୍ରତାପ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନେତୃତ୍ୱ ଛଡ଼ା, କେବେ ପୃଥିବୀ ଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହିପାଇଁ, କୁରୁ ବଂଶବୃଦ୍ଧିକାରୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନେତୃତ୍ୱରେ ରାଜ୍ୟ ଦୀର୍ଘକାଳ ରକ୍ଷିତ ହୋଇପାରିବ। ଏଠାରେ, ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମୋ ପ୍ରତି ‘ତପତ୍ୟ’ କହିଛ; ଏହାର ନିଜ ଅର୍ଥ କ’ଣ? ଏହି ତପତି କେ, ଏବଂ କାହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ‘ତପତ୍ୟ’ କହାଯାଉଛୁ? କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଆମେ ଏହାର ସତ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।” ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲାପରେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ତିନି ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏହି ଗାଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। “ଅର୍ଜୁନ, ମୁଁ ଏହି ରମ୍ୟ କଥା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିବି, ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନଦେଇ ଶୁଣ। ମୁଁ ତୁମକୁ କିପାଇଁ ‘ତପତିର ଉତ୍ପନ୍ନ’ କହିଛି, ଏହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଯେ ତାହାର ପ୍ରଭାରେ ଆକାଶ ଓ ଦିବି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ, ସେ ସୂର୍ୟଦେବଙ୍କର କନ୍ୟା—ତାଙ୍କ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଥିଲା, ନାମ ଥିଲା ତପତି। ସେ ତପତି, ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସାବିତ୍ରୀର ଅପରା, ବିବସ୍ୱତ୍ଙ୍କର କନ୍ୟା, ତିନି ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କୌଣସି ଦେବୀ, ଅସୁରୀ, ଯକ୍ଷୀ, ରାକ୍ଷସୀ, ଅପ୍ସରା, କିମ୍ବା ଗନ୍ଧର୍ବୀ ତାଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ୟକୁ ମେଳାଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଗୁଡିକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ନିର୍ମଳ, ଚକ୍ଷୁ ଦୀର୍ଘ ଓ ଶ୍ୟାମ, ଚରିତ୍ର ଉତ୍ତମ, ଧାରଣ କଲା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର। ଭାରତ, ସୂର୍ୟଦେବ ବିଚାର କରିଲେ—ତିନି ଜଗତରେ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଚରିତ୍ର, ଧର୍ମ, ଶିକ୍ଷାରେ ଏକା, କୌଣସି ଉପଯୁକ୍ତ ବର ନାହିଁ। ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଯୁବତୀ ହେବା, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ଚାରିଦିନ ଶୋଳା ବର୍ଷ ହେବାରେ, ସୂର୍ୟଦେବ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—କାହାକୁ ଦେବି? ସେ ଶାନ୍ତି ନାପାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁରୁ ବଂଶୀ, ରିକ୍ଷପୁତ୍ର ସମ୍ବରଣ ରାଜା, ସୂର୍ୟଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଜଳ, ମାଳା, ଦାନ, ଗନ୍ଧ, ଶୁଦ୍ଧତା, ନିୟମ, ବିଭିନ୍ନ ତପସ୍ୟା, ଉପବାସରେ, ସୂର୍ୟଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଶୁଦ୍ଧ ଭାବ, ନମ୍ର ବାଣୀ, ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତ, ପୁରୁବଂଶର ଉତ୍ସବ, ସୂର୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଉତ୍କଳ ଭାବରେ ପୂଜା କଲେ। ତାପରି, ସୂର୍ୟଦେବ ଦେଖିଲେ—ସମ୍ବରଣ ଧନ୍ୟ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଭୂମିରେ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଅତିଶୟ, ତପତି ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବର। ଏହିପାଇଁ, କୌରବ, ସୂର୍ୟଦେବ ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଉତ୍ତମ ବଂଶୀ କନ୍ୟା ତପତିକୁ ସମ୍ବରଣ ରାଜାକୁ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ। ଯେପରି ସୂର୍ୟ ଦିବିକୁ ଜ୍ୟୋତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ, ସମ୍ବରଣ ଭୂମିକୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲେ। ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମବାଦୀମାନେ ଉତ୍ତରାୟଣ ସୂର୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ଏହିପରି ଜନମାନେ, ବିଶେଷ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସମ୍ବରଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ, ଅର୍ଜୁନ। ସମ୍ବରଣ ରାଜା ସୋମର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା, ସୂର୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ। ଏହିପରି, କୁରୁବଂଶୀ, ରାଜାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ନିୟମ ଦେଖି, ସୂର୍ୟଦେବ ତପତିକୁ ସମ୍ବରଣଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।