ଭୃଗୁ ମୁନିଙ୍କର ପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ ଭୃଗୁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଚ୍ୟବନ ଓ ଜ୍ଵଳମାନା ପତ୍ନୀ ପୁଲୋମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଭୃଗୁ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଗଲେ ଓ ପୁଲୋମାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ କେଉଁଠି ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଲା? ସେ ତୁମେ ମୋ ପତ୍ନୀ ଅଟା ଜାଣିଥିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଅପରାଧ କାହାର? ମୁଁ ଏବେ କ୍ରୋଧରେ ତାହାକୁ ଶାପ ଦେବି, ସତ୍ୟ କହ।" ପୁଲୋମା କହିଲେ, “ଏ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏହି ରାକ୍ଷସକୁ ମୋତେ ଅଗ୍ନି ଦେଖାଇଦେଲା। ତାହାପରେ ରାକ୍ଷସ ମୋତେ ଉଠାଇ ନେଲା, ମୁଁ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲି। ତୁମର ପୁତ୍ରଙ୍କ ତେଜରେ ମୁଁ ମୁକ୍ତ ହେଲି, ରାକ୍ଷସ ଭସ୍ମ ହୋଇ ପଡିଗଲା ଓ ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଲା।” ପୁଲୋମାଙ୍କ ଉତ୍ତର ଶୁଣି ଭୃଗୁ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଶାପ ଦେଲେ: “ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାରେ ପରିଣତ ହେବା।” ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତର କଲେ, “ଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ମୋପରେ ଏତେ ଅନ୍ୟାୟ କାହିଁ କଲା? ମୁଁ ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଓ ସତ୍ୟକଥା କହିଥିଲି, ମୋର କେଉଁ ଦୋଷ? ଯଦି ଜଣେ ସାକ୍ଷୀ ସତ୍ୟ ଜାଣି ଅନ୍ୟ କଥା କହେ, ସେ ସାତ ପୁର୍ବଜ ଓ ସାତ ପରମ୍ପରାକୁ ନଷ୍ଟ କରେ। ଯିଏ ନ୍ୟାୟ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ଜାଣି ଚୁପ୍ ରହିଥାଏ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୋଷ ଲାଗିଥାଏ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଇପାରିବି, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ। ମୁଁ ଏହା କହିବି: ମୁଁ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରେ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞ ଆଦି ରିତୁଆଲରେ ଥାଏ। ବେଦ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯେ କୌଣସି ଆହୁତି ମୋରେ ଦିଆଯାଏ, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଜଳ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଦୁଇଁଟିରେ ଅଛନ୍ତି; ଦର୍ଶ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣମାସ ଯଜ୍ଞ ଦେବତା ପିତୃମାନେ ସହିତ କରାଯାଏ। ଏପରି ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଏକାଠି ଓ ଅଲଗା ଭାବରେ ପୂଜା ହୁଅନ୍ତି। ମୋ ମୁଁ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ମୁଁ ଦୁଇଁଟିର ମୁଁ ଭାବରେ ପରିଗଣିତ। ଅମାବାସ୍ୟାରେ ପିତୃମାନେ, ପୂର୍ଣ୍ଣମାସରେ ଦେବତାମାନେ ମୋ ମୁଁ ଦ୍ୱାରା ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାରେ କିପରି ଦେବତା ପିତୃମାନେର ମୁଁ ହେବି? ଦ୍ୱିଜାତୀ ମାନଙ୍କର ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞରେ ‘ଓମ’, ‘ବଷଟ୍’, ‘ସ୍ୱାହା’, ‘ସ୍ୱଧା’ ଉଚ୍ଚାରଣ ନଥିଲେ, ଅଗ୍ନି ନଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ତାହାପରେ ଋଷିମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ କହିଲେ, ‘ଅଗ୍ନି ନଥିବାରୁ ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନ ହେଲା, ତିନି ଲୋକ ଅସ୍ଥିର ହେଲା, ସମୟ ଅନୁକ୍ରମ ବିଘ୍ନ ହେଲା। କିପରି ଏହି ଅସ୍ଥିରତା ଦୂର କରିବା?’” ଏପରି ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଗଲେ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶାପ ଓ ଯଜ୍ଞ ବନ୍ଦ ହେବାର ବିଷୟ ଜଣାଇଲେ। “ଅଗ୍ନି, ଭୃଗୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ କାରଣରୁ ଶାପିତ ହେଲେ; ତିନି ଲୋକର ମୁଁ ହେବା ସହିତ ଯଜ୍ଞର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ କିପରି ଗ୍ରହଣ କରିବେ?” ବ୍ରହ୍ମା ଏହି କଥା ଶୁଣି ଅଗ୍ନିକୁ ଡାକିଲେ। ସେ ମୃଦୁ ଓ ଶାଶ୍ୱତ କଥା କହିଲେ, “ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସମାପ୍ତିକର୍ତ୍ତା। ତୁମେ ତିନି ଲୋକକୁ ଧାରଣ କର, ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କର; ଏପରି କରନ୍ତୁ, ନହେଲେ ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନ ହେବ। ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଏ ଅଗ୍ନି, କିପରି ଭ୍ରମିତ ହେଲା? ତୁମେ ସଦା ଶୁଦ୍ଧ, ଏ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷଣ କରିବେ ନାହିଁ; ତୁମର ତଳ ଶ୍ୱାସର ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତକୁ ଭକ୍ଷଣ କରିଥାଏ। ତୁମର ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ ରୂପ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତକୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବ; ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରେ ଯେପରି ସମସ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ଏପରି ତୁମର ଅଗ୍ନିରେ ତେଜରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ହେବ। ତୁମେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତେଜ, ତୁମର ଶକ୍ତିରୁ ଉଦ୍ଭୂତ। ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପ ପୂରଣ କର, ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶ ଓ ତୁମ ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କର।” ଅଗ୍ନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେବ,” ଓ ଉତ୍ତମ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ଗଲେ। ତାପରେ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଫେରିଗଲେ, ଓ ଋଷିମାନେ ପୂର୍ବର ପରି ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଦେବତା ଓ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଅଗ୍ନି ଦୋଷମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଇଲେ। ଏଭଳି ପୁରାତନ ସମୟରେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଶାପିତ ହେଲେ; ଏହି ଘଟଣା ଏକ ଦୀର୍ଘ ଘଟଣା — ହାତିର ହାସ୍ୟ, ଅଗ୍ନିର ଶାପ, ପୁଲୋମାଙ୍କ ନାଶ, ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଜନ୍ମ। ଏବେ ଚ୍ୟବନ, ଭୃଗୁବଂଶୀ, ସୁକନ୍ୟାଙ୍କୁ ନିଜ ପତ୍ନୀ କରି ଏକ ପୁତ୍ର ପ୍ରମତିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ପ୍ରମତି ଘୃତାଚୀଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ କରି ରୁରୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ରୁରୁ ପ୍ରମଦ୍ବରାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ କରି ସୁନକଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସୁନକ, ଭୃଗୁବଂଶୀମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଓ ମହାତ୍ମା, ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କଲେ। ଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ରୁରୁଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ କଥା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିବି। ଏକଥା ଶୁଣ। ଏକଥା ଏବଂ ଏକ ସମୟରେ ଏକ ମହାତ୍ମା ଋଷି ଥିଲେ, ତପସ୍ୟା ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ଥୂଳକେଶ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ଭଲରେ ଲଗ୍ନ।