ଦୃପଦ ରାଜା, ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ନିଜ ଶତ୍ରୁ ଭାବି, ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଉପାୟାଜ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ। ସେ ଉପାୟାଜଙ୍କ ପାଦ ଚେଷ୍ଟା, ଉପାୟାଜଙ୍କ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ସେବା ଦେଇ, ମୂଖରେ ମୃଦୁ ଭାଷା କହି, ତାଙ୍କର ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ଉପାୟାଜଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ। ଉପାୟାଜଙ୍କୁ ଆବଶ୍ୟକ ଭାବରେ ପୂଜା କରି, ଦୃପଦ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣଙ୍କ କୃତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଏମିତି ପୁତ୍ର ଦିଅନ୍ତୁ, ଯିଏ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେବେ।” ସେ ଏହିପରି ଅନୁରୋଧ କଲେ: “ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠୁ ଶୁଭ୍ରା ଅପସରା ଦେବୀ ବାହା ଦିଅନ୍ତୁ; ଏହି କୃତ୍ୟ କରିଲେ, ଉପାୟାଜ, ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଁ ଦେବି।” ଦୃପଦ ଏହିପରି ଅପେକ୍ଷା କଲେ, “ଅପଣଙ୍କ ମନରେ ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦେଇପାରିବ, ମୁଁ ତାହା ଦେବି, ଏଥିରେ ମୋ ମନରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ଏହିପରି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ଉପାୟାଜ କେବଳ “ନା” କହିଲେ। ଦୃପଦ ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଅଧିକ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇ, ତାଙ୍କର କୃପା ଲାଗି ଉଦ୍ୟମ କଲେ। ଏକ ବର୍ଷ ପରେ, ଉପାୟାଜ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଦୃପଦଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଭାଷାରେ କହିଲେ, “ମୋ ଦାଦା ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୂରୁଥିବାବେଳେ ଏକ ଫଳ ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ପବିତ୍ରତା ଅଜଣା ଥିଲା। ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଗଲି, ଏହି ଦେଖିବା ପରେ ଚିନ୍ତା କରିଲି—ଏମିତି ମିଶିଥିବା ଅଜଣା ଜିନିଷ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୋ ଦାଦା ଏହି ଫଳର ଅପବିତ୍ରତା ବା ପାପ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; ଏଠି ପବିତ୍ରତା ନ ବୁଝିଲେ, ଅନ୍ୟଠାରେ କିପରି ବୁଝିବେ? ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ଗୁରୁଗୃହରେ ରହି, ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିଲେ। ସେ ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟର ଗୁଣ ଅନୁସୂତି କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୟାହୀନ ଥିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବିବେକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଫଳ ଚାହିଁଥିବା ଭାବରେ ଦେଖୁଛି। ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ଯାଇବେ, ରାଜା; ସେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବେ, ଯଦିଓ ରାଜା ଏହି ଚିନ୍ତା କରି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ।” ଉପାୟାଜଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯାଜାସା ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଯାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅଠି ହଜାର ଗାଁ ଦେବି; ମୋ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ସହ ଶତ୍ରୁତାରେ ପୀଡିତ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦିଅନ୍ତୁ। ସେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ; ଏହିପରି ଦ୍ରୋଣା ମୁଁ ସଙ୍ଗରେ ହାରିଥିଲି। ଏ ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି କ୍ଷତ୍ରିୟ ତାଙ୍କଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନୁହେଁ—କୌରବଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ, ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞାପୁତ୍ର। ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷା ଜୀବନ ଓ ଦେହ କୁ ନେଇଯାଏ; ତାଙ୍କ ଷଡ୍ମଣି ଧନୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଶରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ତାଳ ଦେଖାନ୍ତି; ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ଭାରଦ୍ୱାଜ ପ୍ରବଳ ଧନୁର୍ଧର, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରନ୍ତି। ସେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଭଳି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ନାଶରେ ନିମନ୍ତିତ; ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ ଅଟୁଟ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ହୋମ ଅଗ୍ନି ସମ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜଳିଉଠନ୍ତି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ପୂର୍ବକ। ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ଦୁଇଟି ଅଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତି ଏଠାରେ ପ୍ରଧାନ; ଏହିପରି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତିରେ ଦୂର୍ବଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି। ଆପଣଙ୍କୁ ଲାଭ କରି, ଦ୍ରୋଣଙ୍କଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏମିତି ପୁତ୍ର ପାଇପାରିବି, ଯିଏ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ହେବ। ଏହି କୃତ୍ୟ କରନ୍ତୁ, ଯାଜା; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କୋଟି ଗାଁ ଦେବି।” ଯାଜା “ଯଥାସ୍ତୁ” କହି, ଯଜ୍ଞ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ଗୁରୁ ପାଇଁ ଅନିଚ୍ଛାରେ ମଧ୍ୟ, ଉପାୟାଜ ଯାଜାକୁ ପ୍ରେରିତ କଲେ; ଯାଜା ଦ୍ରୋଣା ବିନାଶ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଏହି କୃତ୍ୟ କଲେ। ତାପରି ଉପାୟାଜ ବଡ଼ ତପସ୍ବୀ, ଦୃପଦଙ୍କୁ ବୈତାନ ଯଜ୍ଞର ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ, ଯାହା ନିଶ୍ଚୟ ପୁତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରେ। “ରାଜା, ଆପଣ ଯେମିତି ଚାହିଁଛନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶକ୍ତିମୟ, ପ୍ରବଳ ପୁତ୍ର ଆପଣଙ୍କୁ ମିଳିବ। ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଦୃପଦ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ, ଯାଜା ରାଣୀ ପୃଷ୍ଟିକୁ କହିଲେ, “ମୋ ନିକଟକୁ ଆସ, ରାଣୀ; ଦମ୍ପତି ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ।” ରାଣୀ କହିଲେ, “ମୋ ମୁଁହ ମାଳି ଲଗା, ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଅଛି; ଏପରି ମୁଁ ଗର୍ଭଧାରଣ ପାଇଁ ତୟାରି ନୁହେଁ। ଯାଜା, ଏଉଁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।” ଯାଜାଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧିତ ହୋମ ଅଫରିଂ ଦିଆଯାଇଛି, ଉପାୟାଜ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଚାହିଦା ଫଳ କିପରି ମିଳିବ ନାହିଁ? ଏହିପରି କହି, ତାଙ୍କୁ ଯାଉ ବା ରୁହିବାକୁ କହିଲେ। ଏହିପରି କଥା ଶେଷରେ, ଯାଜା ଶୁଦ୍ଧିତ ହୋମ ଅଫରିଂ ଦେଲେ, ତେଣୁ ଏକ ଦେବତା ସମ, ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ, ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ, ମୁକୁଟ, ଉତ୍ତମ କବଚ, ତଳୱାର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଧନୁର ଶବ୍ଦ ତିବ୍ର କରି, ଏକ ପୁତ୍ର ଅଗ୍ନିରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ସେ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥ ଚଡି ବାହାରିଗଲେ; ପଞ୍ଚାଳ ଲୋକ ଆନନ୍ଦରେ 'ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଶ୍ରେଷ୍ଠ!' ବୋଲି ଉଲ୍ଲାସ କଲେ। ସେମାନେ ଏତେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ପୃଥିବୀ ତାହା ବହିପାରିଲା ନାହିଁ; ଏହି ରାଜପୁତ୍ର ଭୟ ଦୂର କରି, ପଞ୍ଚାଳମାନେର ମହିମା ବଢ଼ାଇଲେ। ଏକ ଦିବ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ଶବ୍ଦ କହିଲା, “ଏହି ପୁତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବେ ଓ ଦ୍ରୋଣାଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବେ।” ତାପରି ଏକ ଅପୂର୍ବ ଅପରାଜିତା କନ୍ୟା, ପଞ୍ଚାଳୀ, ଅଲତାର ମଧ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ—ସୁନ୍ଦର, ଶୋଭାମୟ ଅଙ୍ଗ, କଳା ଚକ୍ଷୁ, ଚଉଡ଼ା କଟି। କଳା ଚର୍ମ, ପଦ୍ମ ପତ୍ର ଭଳି ଚକ୍ଷୁ, କୁନ୍ଦଳି ନୀଳ କେଶ, ତାମ୍ର ନଖ, ଚମତ୍କାର ଭୃକୁତି, ଭରିଉଠା ଅଂଶ, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମନୁଷ୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ତାଙ୍କ ଗନ୍ଧ ନୀଳ ପଦ୍ମ ଭଳି ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ ହେଉଛି। ତାଙ୍କ ଶୋଭା ପୃଥିବୀରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଦେବତା, ଦାନବ, ଯକ୍ଷମାନେ ଚାହିଁଥିଲେ, ଦେବୀ ସମ ରୂପରେ ଉପସ୍ଥିତ। ରାଜାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, “ଏହି କନ୍ୟା ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ।