ମହାରାଜ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ସେ ଭୟଙ୍କର ଅପମାନ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଯାଏଁ ଯାଇନଥିଲା। ତାଙ୍କ ମନ ଅତିବେଶୀ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିଲା, ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ଓ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଅପମାନର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ୁଥିବା ଦ୍ରୁପଦ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଅନେକ ଆଶ୍ରମ ଓ ଗୃହମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଘୁରୁଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ବୀଙ୍କ ଖୋଜରେ ଲାଗିଥିଲେ। ସେ ଏକ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଅତି ଆକାଂକ୍ଷୀ ଥିଲେ, ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିଲେ, ଏବଂ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ସହ ଶତ୍ରୁତା ସ୍ମରଣ କରି ରାତିରେ ଶୋଇପାରୁନଥିଲେ। ସେ ନିତ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, “ମୋ ପାଖରେ ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ନାହିଁ।” ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ପୁଅମାନେ ପ୍ରତି ଆଶା ହରାଇ, ଦ୍ରୁପଦ କହିଥିଲେ, “ସଜନ୍ମାନେ ଉପରେ ଅଭିଶାପ!” ଏବଂ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ବିରୋଧରେ କିଛି କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲେ। ସେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଶକ୍ତି, ବିନୟ, ଶିକ୍ଷା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ନିଜ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମନରେ କୌଣସି ଶାନ୍ତି ମିଳୁନଥିଲା। ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଗଙ୍ଗା ତଟର ଅନ୍ଧକାର ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥିଲେ। ଚାଲିଯିବାକୁ ଗଲାପରେ, ରାଜା ଏକ ପବିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଅନୁପନିତ ଓ ଅନନୁଶାସିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଦୁଇ ମହାନ ତପସ୍ବୀ, ଯାଜ ଓ ଉପୟାଜ, ଯେଉଁମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଶ୍ଚୟବାନ୍ ଓ ନିୟମିତ ଅଭ୍ୟାସରେ ଲିନ୍ ଥିଲେ। ଏହି ଦୁଇଁଜଣ କାଶ୍ୟପ ବଂଶଜ, ସଂହିତା ପାଠ କରୁଥିଲେ, ତାରାଣେୟ ନାମରେ ପରିଚିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରାହ୍ମଣମଧ୍ୟରେ ଶିରୋମଣି ଓ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଦ୍ରୁପଦ ସମ୍ମାନ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କଲେ, ଏବଂ ଛୋଟ ଭାଇ ଉପୟାଜଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅନୁସନ୍ଧାନ କରି, ଏକାନ୍ତରେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଦ୍ରୁପଦ ଉପୟାଜଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଚାହିଦା ପୂରଣ କରି, ପାଦସେବା କରି, ମିଷ୍ଟି କଥା କହି, ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ କରି, ତାଙ୍କ କୃପା ଲାଗି ଉପସ୍ଥିତ ରହିଲେ। ଉପୟାଜଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ପୂଜା କରି, ଦ୍ରୁପଦ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ମୋତେ ଏମିତି ପୁଅ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ।” “ଏହି ସହ ଏହି ଅତି ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଉ। ଆପଣ ଏହା କରିଦେଲେ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ଦେବି।” “ଅଥବା ଆପଣଙ୍କ ମନକୁ ଯେଉଁଠି ସବୁଠୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ଯାହା ଅନ୍ୟ କିଛି ଆପଣ ଚାହାନ୍ତି, ମୁଁ ତାହା ମଧ୍ୟ ଦେବି—ମୋର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ଏପରି ଉପୟାଜଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଅନୁରୋଧ କଲେ, ତଥାପି ସେ କେବଳ “ନା” କହିଲେ। ଦ୍ରୁପଦ ତାଙ୍କ ସେବା କରିବା ଜାରି ରଖିଲେ, ତାଙ୍କ କୃପା ଲାଗି। ଏକ ବର୍ଷ ପରେ, ଉପୟାଜ ଯଥାବେଳେ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ବଡ଼ ଭାଇ ଏକଦା ଘନ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏକ ଫଳ ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ପବିତ୍ରତା ଅଜ୍ଞାତ। ମୁଁ ସେଠାରେ ଥିଲି, ଏବଂ ଚିନ୍ତା କଲି: ଯାହା ମିଶ୍ରିତ ଓ ଅନିଶ୍ଚିତ, ତାହା କେବେ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।” “ମୋ ବଡ଼ ଭାଇ ଫଳ ଦେଖି ତାହାର ଦୋଷ କିମ୍ବା ପାପ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଶୁଦ୍ଧତା ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଅନ୍ୟଠାରେ କିପରି ଦେଖିପାରିବେ?” “ସେ ଗୁରୁଗୃହରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ସମୟରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଯେଉଁଠି ମିଳିଥାଏ, ସେଉଁଠି ଖାଇଁଥିଲେ। ସେ ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟର ଗୁଣ ଗାଥା ଗାଇ ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ଦୟାବାନ୍ ନ ଥିଲେ। ମୁଁ ବିଚାର କରି ସେଉଁଠି ଦେଖିଲି, ସେ ଫଳ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।” “ତେଣୁ ଆପଣ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଆନ୍ତୁ, ରାଜା; ସେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବେ, ଯଦିଓ ରାଜା ଏହା ଭାବି ମନରେ ଅସନ୍ତୋଷ ଅନୁଭବିବେ।” ଉପୟାଜଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ରୁପଦ ଯାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରି, ଯାଜଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅଶୀ ହଜାର ଗାଈ ଦେବି; ମୋ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ, ମହାନୁଭାବ। ଦ୍ରୋଣ ସହ ଏହି ଶତ୍ରୁତାରେ ଦୁଃଖିତ ମୋତେ ଆପଣ ଖୁସି କରନ୍ତୁ।” “ସେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାରଙ୍ଗତ; ଏହିପରି ଦ୍ରୋଣ ମୋତେ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ।” “ଏହି ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି କ୍ଷତ୍ରିୟ ତାଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ତମ ନାହିଁ—ସେ କୌରବମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଅଧ୍ୟାପକ, ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍।” “ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ତୀରବୃଷ୍ଟି ଜୀବନ ଓ ଦେହ ନେଇଯାଏ; ତାଙ୍କ ଷଡ୍ଗୁଣୀ ଧନୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।” “ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଶ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦ୍ରୁତି ଦେଖାଏ; ମହାମନା ଭାରଦ୍ୱାଜ, ମହାଧନୁର୍ଧରୀ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରନ୍ତି।” “ସେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ପରଶୁରାମଙ୍କ ପରି କ୍ଷତ୍ରିୟ ନାଶରେ ଲିନ୍; ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ଏହି ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି ମାନବ ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ।” “ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ଯଜ୍ଞ ହୋମ ଅଗ୍ନି ପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦହନ କରନ୍ତି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ପୂର୍ବକ।” “ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ଦୁହିଁ ଥାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତି ଅଧିକ; ତେଣୁ ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତିରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତି ଆଶ୍ରୟ କରିଛି।” “ଆପଣଙ୍କୁ ଅଳଭ୍ୟ କରି, ଯେଉଁଠି ଦ୍ରୋଣଠାରୁ ଅଧିକ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ, ମୁଁ ଏମିତି ପୁଅ ପାଇପାରିବି, ଯେଉଁଠି ସେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ହନ୍ତା ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ହେବେ।” “ମୋ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ, ଯାଜ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦଶ ମିଲିଅନ୍ ଗାଈ ଦେବି।” ଯାଜ କହିଲେ, “ଯଥାସ୍ଥିତ,” ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଯଦିଓ ଅନିଚ୍ଛାରେ, ଉପୟାଜ ଯାଜଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଲେ; ଯାଜ ଦ୍ରୋଣ ନାଶ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଏବଂ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିଦେଲେ। ତାପରେ ମହାତ୍ମା ଉପୟାଜ ଏହି ବୈତାନ ଯଜ୍ଞର ବିଧି ରାଜାଙ୍କୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ, ଯାହା ନିଶ୍ଚୟ ପୁଏ ପ୍ରଦାନ କରେ। “ରାଜା, ଯେଉଁ ପୁଅ ଆପଣ ଚାହାନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶକ୍ତିମାନ୍, ତାହା ଆପଣଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ମିଳିବେ।