ମୋ ପିତା ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ, ସେହି ଜ୍ଞାନକୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛି। ଏବେ ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯେଉଁ ଉପାଖ୍ୟାନକୁ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଋଷିମାନେ ଓ ମାରୁତମାନେ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଯାହାକୁ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭୃଗୁ କୁଳର ଉପାଖ୍ୟାନ, ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଭୃଗୁ କୁଳର କଥା ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି, ମହାମୁନି ଭୃଗୁବଂଶୀ। ଏହି ବଂଶର ଉପାଖ୍ୟାନ ପୁରାଣ ସହିତ ଜଡିତ; ମହାମୁନି ଭୃଗୁ, ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟବାନ୍, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ। କୁହାଯାଏ ଯେ, ଭୃଗୁଙ୍କର ଜନ୍ମ ବରୁଣଙ୍କର ଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ନିରୁ ହୋଇଥିଲା। ଭୃଗୁଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ଭାର୍ଗବ ଚ୍ୟବନ ଥିଲେ। ଚ୍ୟବନଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପ୍ରମତି, ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ଥିଲେ; ପ୍ରମତିଙ୍କର ପୁତ୍ର ଘୃତାଚୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ରୁରୁ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ। ରୁରୁଙ୍କର ପୁତ୍ର ଶୁନକ, ଯିଏ ବେଦର ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଆପଣଙ୍କର ପୂର୍ବଜ, ପ୍ରମଦ୍ୱରାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ଶୁନକ ଏକ ତପସ୍ୱୀ, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ଜ୍ଞାନୀ, ବ୍ରହ୍ମର ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାତା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟଭାଷୀ, ନିଯମିତ ଓ ଅଳ୍ପ ଖାଇବାରେ ଅନୁଶୀଳିତ। ଏହିପରି ଭୃଗୁବଂଶୀ ଚ୍ୟବନଙ୍କର କଥା ସବୁଠି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ମୁଁ ଏହାକୁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି। ଭୃଗୁଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ ପୁଲୋମା, ଯିଏ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ଭୃଗୁଙ୍କର ଶୁକ୍ରରୁ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ। ପୁଲୋମାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ତାହା ଉଦ୍ଭବ ହେବାରେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭୃଗୁ, ନିଯମିତ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ, ତାଙ୍କର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଯଥାସମୟରେ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଧର୍ମର ଉତ୍ତମ ଅନୁସରଣକାରୀ ଭୃଗୁ ତାଙ୍କର ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଦାନବ ପୁଲୋମା ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ। ପୁଲୋମା ଆଶ୍ରମରେ ଭୃଗୁଙ୍କର ନିର୍ମଳ ପତ୍ନୀକୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ରାଗରେ ଭରିଗଲା ଓ ସ୍ଥିରତା ହରାଇଲେ। ପୁଲୋମା ଆସିବା ପରେ, ସେ ଶୋଭାମୟା ନାରୀ ତାଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲ ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଦେଇ ଅତିଥି ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ଏହି ଶୋଭାମୟା ନାରୀକୁ ଦେଖି, ଦାନବ ପୁଲୋମା ରାଗରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଚାହିଲେ। ସେ ଏହି ଶୁଭା ନାରୀକୁ ନେବାକୁ ଚାହିଲେ, କହିଲେ, "ସେ ଏକଦା ମୋର ଚୟନ ଥିଲେ," କାରଣ ପୁଲୋମା ପୂର୍ବରୁ ଏହି ନିର୍ମଳ ମୁହଁ ନାରୀକୁ ଚୟନ କରିଥିଲେ। ଏହି ପାପ ସେ ଦାନବର ହୃଦୟରେ ସଦା ବସିଥାଏ। "ଏବେ ମୋର ଅବସର," ଭାବି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେବାକୁ ଠାନିଲେ; ପରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଜାତବେଦାସ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଭାବିଲେ। ଦାନବ ତାହାପରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ସତ୍ୟ କହ, ଅଗ୍ନି, ସେ କାହାର ପତ୍ନୀ? ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟର ଶପଥ ଦେଉଛି।" "ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଖ, ପାବକ, ମୋ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅ। ଏହି ଶୋଭାମୟା ନାରୀକୁ ମୁଁ ବିବାହ ପାଇଁ ଚୟନ କରିଥିଲି।" "ପରେ, ତାଙ୍କର ପିତା ତାଙ୍କୁ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯିଏ କେବେ ମିଥ୍ୟା କରନ୍ତିନାହିଁ। ଯଦି ଏହି ଶୋଭାମୟା ନାରୀ ବର୍ତ୍ତମାନ ଭୃଗୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଏଠି ଏକା—" "ତେବେ ସତ୍ୟ କହ, କାରଣ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ନେବାକୁ ଚାହେଁ। ରୋଷ ମୋର ହୃଦୟକୁ ଜ୍ୱଳାଉଛି।" "ଯଦି ଭୃଗୁ ମୋ ପୂର୍ବ ପତ୍ନୀ, ଶୋଭାମୟା ନାରୀକୁ ମୋର ଅନୁମତି ବିନା ନେଇଛନ୍ତି, ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ଉଠାଇ ନେବି।" ଏଭଳି ଦାନବ ପୁନିପୁନି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଜାତବେଦାସ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିଲେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ହେଇପାରିନଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କୁ ଭୃଗୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ କି ନୁହେଁ। "ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସବୁ ପ୍ରାଣୀରେ ବସିଥାଅ; ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ସାକ୍ଷୀ ଭାବରେ, ତୁମେ ସତ୍ୟ କହ, ଜ୍ଞାନୀ।" "ମୋ ପୂର୍ବ ପତ୍ନୀକୁ ଭୃଗୁ ମିଥ୍ୟା କରି ନେଇଛନ୍ତି; ଯଦି ଏହି ଭଳି, ତୁମେ ସତ୍ୟ କହିବା ଦରକାର।" "ତୁମରୁ ଶୁଣିବା ପରେ ଯଦି ସେ ଭୃଗୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ଉଠାଇ ନେବି। ଜାତବେଦାସ୍, ମୋତେ ଏକ ସତ୍ୟ ବାକ୍ୟ କହ, ଯେଉଁପରି ତୁମେ ଭାବୁଛ।" ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ସପ୍ତ ଶିଖା ଅଗ୍ନି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ: "ମୁଁ ସତ୍ୟ କହିଲେ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ଶାପ ହେବାର ଭୟ; ମୁଁ ମିଥ୍ୟା କହିଲେ, ନରକକୁ ପଡିବି।" ଦୁଇ ଭୟରେ ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ସେ ଭୃଗୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ।" "ପୁଲୋମାଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଚୟନ କରିଥିଲା, ଦାନବପୁତ୍ର; କିନ୍ତୁ ସେ ନିୟମ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଚୟନ ହୋଇଥିଲେ କି?" "ପୁଲୋମାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କନ୍ୟାକୁ ତାଙ୍କର ପିତା ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପିତା, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ଉତ୍ତମ, ତୁମକୁ ଦେଇନଥିଲେ, ଉତ୍ତମ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଚୟନ କରି।" "ପରେ, ବେଦ ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଭୃଗୁ ଋଷି ସମସ୍ତ ଉପଚାର ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ପାଇଥିଲେ, ଦାନବ, ମୋତେ ସାକ୍ଷୀ ଭାବରେ।" "ଏହି ମୋର ଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ ଏହି ସତ୍ୟ; ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିପାରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ଜଗତରେ, ଦାନବର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସତ୍ୟ ସଦା ସମ୍ମାନିତ।" ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସୀ ପୁଲୋମା ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଚିନ୍ତା ଓ ବାୟୁର ଗତିରେ ଚାଲିଗଲା। ତାପରେ, ଭୃଗୁଙ୍କର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପତ୍ନୀର ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁ, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ମାଆର ଗର୍ଭରୁ ପଡ଼ିଗଲା, ଏହିପରି ଚ୍ୟବନ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ଭଳି ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭରୁ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ସେ ରାକ୍ଷସୀ ପୁଲୋମା ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହୋଇ ତଳକୁ ପଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଶୋଭାମୟା ନିତମ୍ଭୀ ପୁଲୋମା ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଇ ଦୁଃଖରେ ଆଶ୍ରମରୁ ପଳାଇଗଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପିତାମହ, ଭୃଗୁଙ୍କର ନିର୍ମଳ ପତ୍ନୀ ପୁଲୋମାକୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଶୁଭ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ନବବଧୁକୁ ଆଶ୍ବାସ ଦେଲେ; ତାଙ୍କର ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁରୁ ଏକ ବଡ଼ ନଦୀ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ସେ ନଦୀ, ଭୃଗୁଙ୍କର ତପସ୍ୱିନୀ ପତ୍ନୀର ପଥକୁ ଅନୁସରି ଚାଲିଗଲା; ତାଙ୍କର ଦିଗ ଦେଖି, ନଦୀ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥିତ ହେଲା। ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ନଦୀକୁ ତାଙ୍କର ନାମ ଦେଲେ: ଭଦୂସରା, ଯେଉଁଠି ସେ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ବହିଗଲା।