ସେ ଯିଏ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଆତ୍ମ-ନିଗ୍ରହରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ତପସ୍ବୀ, ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଦର ପାଇଥିବା, ସେଠିପାଇଁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଗୁରୁ ମହାନ୍ ଆସନରେ ବସିବେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରିବେ, ମୁଁ ତାହାକୁ କଥାହେବି। “ଏହିପରି ହେଉ,” ବୋଲି ସମ୍ମତି ଦେଲେ। ପରେ, ସେ ମହାତ୍ମା ଗୁରୁ ନିଜ ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ହବି ଦେଇ, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଜଳ ଦେଇ, ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଶୁଭ କଥା କହି, ତାଙ୍କ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରି ଏକ ସ୍ଥାନରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ନିଜ ନିଜ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ରହି, ବଳିବେଦୀରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ବସିଥିଲେ, ସେଠାରେ ସୌତି ସମ୍ମୁଖରେ ବସିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତମାନେ ଓ ସଭାସଦମାନେ ବସିଥିଲେ, ଗୃହସ୍ଥ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହିପରି ସମୟରେ ଶୌଣକ କହିଲେ: “ହେ ପ୍ରିୟ, ତୁମର ପିତା ପୂର୍ବକାଳରେ ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ଓ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ମହାଭାରତ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ। ମୁଁ ଆଶା କରେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେହି ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିଛ। ପୁରାଣରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଓ ପୂର୍ବଜ ଋଷିମାନଙ୍କ ବଂଶାବଳୀ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ଯାହା ଆମେ ତୁମ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲୁ। ଏହିମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମେ ମୁଁ ଚାହେଁ ବୃଗୁ ବଂଶର ବିବରଣୀ ଶୁଣିବାକୁ। ଏହି କଥା ଆମେ ତୁମ ମୁଖରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଧନ୍ୟ ଅନୁଭବ କରୁଛୁ। ଯାହାକୁ ପୂର୍ବରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବୈଶମ୍ପାୟନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ମୋର ପିତା ମଧ୍ୟ ଶିଖିଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଭଲଭାବେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛି। ଏହି କଥା ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଋଷିମାନେ ଓ ମାରୁତମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ। ବୃଗୁ ବଂଶର ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ପୁରାଣ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଭାବେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ କହିବି। ମହାଋଷି ବୃଗୁ, ଶୁଭ ଓ ପୂଜ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ। କୁହାଯାଏ, ସେ ବରୁଣଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ବୃଗୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଭାର୍ଗବ ଚ୍ୟବନ। ଚ୍ୟବନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ପ୍ରମତି, ଯିଏ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ପ୍ରମତିଙ୍କ ଘୃତାଚୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁତ୍ର ଥିଲେ ରୁରୁ। ରୁରୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଶୌଣକ, ବେଦର ପାରଙ୍ଗତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ତୁମର ପୂର୍ବଜ, ପ୍ରମଦ୍ଭାରାଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଥିବା। ସେ ଏକ ତପସ୍ବୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପାଣ୍ଡିତ୍ୟଶାଳୀ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ନିୟମିତ ଓ ସଂଯମିତ। ଏହିପରି ମହାତ୍ମା ଭାର୍ଗବ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଯେଉଁପରି ଏକ ଚମତ୍କାର ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ତାହା ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ କହିବି। ବୃଗୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ, ପୁଲୋମା ନାମକ ଯେଉଁଠି ଖ୍ୟାତି, ସେ ବୃଗୁଙ୍କ ଶୁକ୍ର ବୀଜରୁ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ। ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ, ବୃଗୁ ତାଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ବୃଗୁ, ଧର୍ମରେ ଅଗ୍ରଣୀ, ଯେତେବେଳେ ନିଜ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ, ଦାନବ ପୁଲୋମା ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ। ସେ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦୋଷହୀନ ବୃଗୁ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅତି ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ। ଦାନବ ପୁଲୋମା ଯେତେବେଳେ ଆସିଲେ, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀ ତାଙ୍କୁ ଅତିଥି ଭାବେ ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଦେଇ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ଏହା ଦେଖି, ଦାନବ ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ନେଇଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ଏହି ମହିଳାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ବିବାହ ପାଇଁ ଚୟନ କରିଥିଲି।” କାରଣ ପୁଲୋମା ପୂର୍ବେ ଏହି ମହିଳାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ। ଏହି ଅଭିଳାଷା ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସଦା ବସିଥିଲା। “ଏବେ ସୁଯୋଗ ମିଳିଛି,” ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଚୋରି କରି ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏଥିପାଇଁ ସେ ଅଗ୍ନି, ଜାତବେଦାସ୍ଙ୍କୁ ନିଜ ଆଶ୍ରୟ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ। ତେବେ, ଦାନବ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହି ମହିଳା କାହାର ପତ୍ନୀ? ସତ୍ୟ କହ, ମୁଁ ସତ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ତୁମେ ଦେବମାନେଙ୍କର ମୁଖ, ପାବକ, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅ। ଏହି ମହିଳାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ବିବାହ ପାଇଁ ଚୟନ କରିଥିଲି। ପରେ, ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ ବୃଗୁଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ସେ କେବେ ମିଥ୍ୟା କରନ୍ତିନାହିଁ। ଯଦି ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ବୃଗୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଏଠି ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ସତ୍ୟ କହ, କାରଣ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ନେଇଯିବାକୁ ଚାହେଁ। ମୋର ହୃଦୟକୁ କ୍ରୋଧ ଦହିଉଛି। ଯଦି ବୃଗୁ ମୋର ପୂର୍ବ ନାରୀକୁ ମୋର ସମ୍ମତି ବିନା ନେଇଥିଲେ, ଏହି ଆଶ୍ରମରୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏବେ ନେଇଯିବି।” ଏପରି ଭାବେ ଦାନବ ପୁନଃପୁନଃ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ଯେ, ସେ ବୃଗୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ କି ନୁହେଁ। “ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବସିଥାଅ, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ସାକ୍ଷୀ, ସତ୍ୟ କହ। ପୂର୍ବେ ମୋର ନାରୀକୁ ବୃଗୁ ମିଥ୍ୟା କରି ନେଇଥିଲେ, ଯଦି ଏହା ଠିକ୍, ତେବେ ମୋତେ ସତ୍ୟ କହ। ତୁମୁଁ ଯଦି କହିବା ଯେ ସେ ବୃଗୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ନେଇଯିବି। ମୋ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ସତ୍ୟ ଭାବେ କହ।" ଏହି ଶୁଣି, ସପ୍ତଜ୍ୱାଳା ଅଗ୍ନି ବିଷଣ୍ଣ ହେଲେ: “ଯଦି ମୁଁ ସତ୍ୟ କହିବି, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଶାପ ପାଇବି; ଯଦି ମିଥ୍ୟା କହିବି, ନରକକୁ ପଡ଼ିବି। ଏହି ଦୁଇ ଭୟରେ ଥମେଇ, ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ‘ସେ ବୃଗୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ।’ “ତୁମେ ପୂର୍ବେ ପୁଲୋମାର କନ୍ୟାକୁ ଚୟନ କରିଥିଲେ, ହେ ଦାନବ; କିନ୍ତୁ ଆବଶ୍ୟକ ବିଧି ଓ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଚୟନ କରିଥିଲେ କି? ପୁଲୋମାଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପିତା ବୃଗୁଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପିତା ନାମୀ ଓ ଉତ୍ତମ, ଭଲ ମଣିଷ ଚୟନ କରିବା ଆଶାରେ ତୁମକୁ ଦେଇନଥିଲେ।” ଏପରି ଭାବେ ବୃଗୁ ବଂଶର ଚମତ୍କାର ଓ ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା।