ଯେତେବେଳେ ବିଦ୍ୱାନ ଋଷି ବ୍ୟାସଦେବ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ପାଣ୍ଡୁ ଏବଂ ବିଦୁରଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ତପୋବନକୁ ପୁନଃ ଫେରିଗଲେ ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗିଗଲେ। ଏହି ତିନିଜଣ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ହୋଇ, ବଢ଼ି, ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାପରେ, ମହାର୍ଷି ବ୍ୟାସ ଏହି ଭୂମଣ୍ଡଳର ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ମହାଭାରତ କଥାକୁ କହିଲେ। ପରେ, ଜନମେଜୟ ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ବୈଶମ୍ପାୟନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ଯିଏ ସେଠାରେ ବସିଥିଲେ। ବୈଶମ୍ପାୟନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞର ବିରତି ସମୟରେ ପୁନଃପୁନି ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଥିଲା, ତେଣୁ ସେ, ସଭାର ମଧ୍ୟରେ ବସି, ମହାଭାରତ କଥାକୁ ପାଠ କଲେ। ଏହି ବିଶିଷ୍ଟ କଥାରେ ବ୍ୟାସ ଖୁବ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କୁରୁବଂଶର ବଂଶାବଳୀ, ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା, ବିଦୁରଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଦୃଢ଼ତା ବିଷୟରେ କଥାହେଲେ। ସେ ଏହି କଥାରେ ବସୁଦେବଙ୍କ ମହିମା, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା, ଏବଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତା ବିଷୟରେ ବି ଉଲ୍ଲେଖ କଲେ। ଏହି ମହାଭାରତ ଏବଂ ତାହାର ଉପଖ୍ୟାନଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମକର୍ମର ଏକ ଶତ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ପୁଣ୍ୟଗ୍ରନ୍ଥ ଭାବେ ଜାଣିବା ଏବଂ ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ବ୍ୟାସ ଏହି ସମ୍ହିତାକୁ ଚବିଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ ରଚନା କଲେ; ଉପଖ୍ୟାନ ବିନା, ଏହାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ 'ଭାରତ' ବୋଲି କହନ୍ତି। ତାପରେ, ଋଷି ଅଧିକ ସଂକ୍ଷେପରେ ପଞ୍ଚାଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଉପରେ ଏକ ଅନୁକ୍ରମଣିକା ଅଧ୍ୟାୟ ତିଆରି କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ପାର୍ବର ଘଟଣାବଳୀ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏହି ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥା ତିଆରି କରି, ଦ୍ୱୈପାୟନ ଭାବିଲେ କିପରି ଏହା ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ପାଖରେ ପଠାଯିବ। ତାଙ୍କର ଏହି ଚିନ୍ତାକୁ ଅନୁଭବ କରି, ସ୍ୱୟଂ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା, ଜଗତର ଆଚାର୍ୟ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଓ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ବ୍ରହ୍ମା ଚମତ୍କୃତ ହୋଇ ହାତ ଜୋଡ଼ି, ଶିର ନମାଇ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷିମଣ୍ଡଳୀ ଚାରିପାଖରେ ବସିଥିଲେ। ସେହି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମା ବସିଥିଲେ; ଏବଂ ସେହି ଆସନ ସମୀପରେ ବସୁପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ନେଲେ। ଏବେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ପରମେଶ୍ୱର କୃଷ୍ଣ, ଖୁସି ଓ ଶୁଭ୍ର ହସି ସହ ବସିଲେ। ବ୍ୟାସ, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଭଗବନ୍, ଏହି ପୂଜ୍ୟ ପଦ୍ୟଗାଥା ମୁଁ ରଚନା କରିଛି। ବେଦର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସତ୍ୟ, ବେଦ ଓ ତାହାର ଅଙ୍ଗ, ଉପନିଷଦ ଓ ତାହାର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ସମସ୍ତ ଏହି କାବ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।" "ପୁରାଣ ଓ ଇତିହାସର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଲୟ, ତିନି କାଳ—ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ୍, ବର୍ତ୍ତମାନ; ବୟସ, ମୃତ୍ୟୁ, ଭୟ, ରୋଗ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱ ଏବଂ ଧର୍ମର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ, ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମ; ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ସମସ୍ତ ପୁରାଣ, ତପସ୍ୟା ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ପ୍ରଥା, ପୃଥିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ; ଗ୍ରହ, ତାରା, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ଚକ୍ର; ଋକ୍, ଯଜୁର୍, ସାମବେଦ ଓ ବେଦର ସାର; ନ୍ୟାୟ, ଶବ୍ଦଶାସ୍ତ୍ର, ଚିକିତ୍ସା, ଦାନ, ପଶୁପତି ଦର୍ଶନ; ଦେବ ଓ ମାନବ ଶିକ୍ଷା; ତୀର୍ଥ, ପୁଣ୍ୟଭୂମି, ନଦୀ, ପର୍ବତ, ଅରଣ୍ୟ ଓ ସମୁଦ୍ରର ମହିମା; ଦିବ୍ୟ ପୁରାଣ କଥା, ସୃଷ୍ଟି ଚକ୍ର, ଯୁଦ୍ଧ କୌଶଳ, ଭାଷା ରୂପ, ଲୋକାଚାର; ଏବଂ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ତତ୍ତ୍ୱ—ଏହା ସବୁ ଏଠାରେ ବିବୃତ ହୋଇଛି। ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଲେଖକ ଏପରି କରିପାରିନାହାନ୍ତି।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: “ମୁଁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ତପନିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ମହାନ୍ ଭାବିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ, ତେଣୁ ତୁମେ ଅତ୍ୟଧିକ ମହାନ। ତୁମ ଜନ୍ମ ଦିନଠାରୁ ମୁଁ ଜାଣିଛି ତୁମେ ବେଦନିଷ୍ଠ। ଏହି କଥାକୁ କାବ୍ୟ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିଛ, ତେଣୁ ଏହାକୁ କାବ୍ୟ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ ହେବ।" "କବିମାନେ ଏହି କାବ୍ୟର ଗୁଣ ବିବରଣା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଅନ୍ୟ ତିନି ଆଶ୍ରମର ଲୋକ ଗୃହସ୍ଥର ଗୁଣ ବିବରଣା କରିପାରିନାହାନ୍ତି। ତୁମେ ଜ୍ଞାନ ଅଗ୍ନି ଜାଳି ଦେଇନଥାନ୍ତେ, ଏହି ଜଗତ ଅନ୍ଧକାର, ଅନ୍ଧ, ବେହେରା, ପାଗଳ ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରରେ ବିଲୀନ ହୋଇଯାନ୍ତା।" "ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ କର୍ମରେ ଅନ୍ଧ ଓ ବନ୍ଧିତ ଥିଲେ, ତୁମେ ଜ୍ଞାନର ଅଞ୍ଜନ ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧିକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଉଲ୍ଲାସ ଆଣିଛ। ଭାରତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ, ତୁମେ ଲୋକର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିଛ।" "ବେଦ ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିବା ପୁରାଣ କଥାର ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ମନ କମଳ ପରି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଛ। ଇତିହାସ ଦୀପ ଦ୍ୱାରା, ମାୟାର ଆବରଣ ଦୂର କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରାଯାଇଛ।" "ଅନୁକ୍ରମଣିକା ଅଧ୍ୟାୟ ଏହି ଗଛର ବୀଜ, ପୌଳୋମ ଓ ଅଷ୍ଟିକ କଥା ମୂଳ; ଆଦିପର୍ବ ତାହାର କଣ୍ଡ, ସଭାପର୍ବ ଗଠି। ଅରଣ୍ୟକପର୍ବ ଏହାର ଆକୃତି, ବିରାଟ ଓ ଉଦ୍ୟୋଗପର୍ବ ତାହାର ସାର; ଭୀଷ୍ମପର୍ବ ବଡ଼ ଶାଖା, ଦ୍ରୋଣପର୍ବ ପତ୍ର। କର୍ଣ୍ଣପର୍ବ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଶଲ୍ୟପର୍ବ ସୁଗନ୍ଧିତ; ଶ୍ରୀପର୍ବ ବିଶ୍ରାମସ୍ଥଳୀ, ଶାନ୍ତିପର୍ବ ମହାଫଳ। ଅଶ୍ୱମେଧିକ, ଅଂଶାସନ ଓ ଆଶ୍ରମବାସିକ ପର୍ବ ଏହି ଗଛକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଛନ୍ତି, ମୌସଳପର୍ବ ତାହାର ସାର, ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହାକୁ ସେବନ କରନ୍ତି।" "ଏହି ଭାରତବୃକ୍ଷ ସମସ୍ତ କବିଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ହେବ, ଯେପରି ଅକ୍ଷୟ ମେଘ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି। ଏହି କାବ୍ୟ ଲେଖିବା ପାଇଁ ଗଣେଶଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର।" ଏପରି କହି, ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା, ଜଗତ୍ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ନିଜ ଲୋକକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।