ଏହି ଅପାର, ଶୁଭ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ପାପ ନାଶକ ମହାଭାରତ, ଯାହା ଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି, ଯିଏ ଏହାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶୁଣିବେ ଓ ବୁଝିବେ, ସେଉଁଥିରେ ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବା ପ୍ରୟୋଜନ କ’ଣ ଅଛି? ଏହି ମହାଭାରତ ପାଠ କଲେ, ଦିନ ଭରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯେପରି ପାପ କରିଥାଏ, ସେ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ସେହି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଏବେ ଯଦି ରାତିରେ କୌଣସି କର୍ମ, ମନ କିମ୍ବା ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ପାପ କରିଥାଏ, ମହାଭାରତ ପାଠ କଲେ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ତାହାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଯିଏ ଏକ ଶତ ଗୋଧନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସିଂଗ ଥିବା ଗାଈ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଭାବେ ମହାଭାରତ ଶ୍ରବଣ କରେ, ସେ ଦୁଇଟି କାର୍ଯ୍ୟରୁ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାକାବ୍ୟ ବିସ୍ତୃତ ଅନେକ ପର୍ବ ରହିଥିବା ଏକ ମହାଗ୍ରନ୍ଥ, ଯାହା ଆରମ୍ଭରେ ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଶୁଭ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ତରି ଖାରାପ ଲବଣାମ୍ବୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରେ। ପୁରାଣିକ ବ୍ୟକ୍ତି, ଯିଏ ପୁରାଣ ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠା ଦେଖାଇଥିଲେ, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ— “ମୁଁ ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଦେଲି, ଯାହା ଜନମେଯୟଙ୍କ ସର୍ପସତ୍ରେ ଉପଖ୍ୟାନ ଭାବେ କହାଯାଇଥିଲା। ଆପଣେ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି? କ’ଣ କହିବି?” ତା’ପରେ ମନ୍ଦପରେ ଉପସ୍ଥିତ ଲୋକମାନେ କହିଲେ, “ହେ ରୌମହର୍ଷଣପୁତ୍ର, ଆମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା, ଆପଣ ଉତ୍ତର ଦେବେ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଏହି ଆଲୋଚନା ଆମେ ସହଯୋଗରେ କରିବା।” ଏଠାରେ ପରିବାର ମୁଖ୍ୟ, ଶୌନକ, ଅଗ୍ନିକୁ ବେଦିକା ନିକଟେ ବସିଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଏହି ଯଜ୍ଞ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚାଲିବ, ତେଣୁ ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିବା ପାଇଁ ସମୟ ଅଛି।” ଏହି ପରିବାରପତି ଦେବତା ଓ ଅସୁର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦିବ୍ୟ କଥା ଜାଣନ୍ତି, ମାନବ, ନାଗ, ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ତ ଉପଖ୍ୟାନ ତାଙ୍କୁ ଜଣା। ସେ ଦ୍ୱିଜ, ପାଣ୍ଡିତ୍ୟମୟ, ନିୟମ ନିଷ୍ଠା, ଅରଣ୍ୟ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଦୁଇଟି ରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ଏକ ଶିକ୍ଷକ। ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ, ନିୟମିତ, ତପସ୍ୱୀ, ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ଯେତେବେଳେ ଶିକ୍ଷକ ପୂଜ୍ୟାସନରେ ବସିବେ, ତେବେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଆପଣ କଥା କହିବେ। “ଏହିପରି ହେଉ। ଯେତେବେଳେ ସେ ମହାତ୍ମା ଶିକ୍ଷକ ବସିଥିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ପ୍ରଶ୍ନାନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର କଥା କହିବି।” ସେମାନେ, ସମସ୍ତ କର୍ମ ନିଷ୍ଠାରେ ନିପୁଣ, ଦେବତାମାନେ ପୂଜିତ ହେଲେ, ପିତୃମାନେ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଋଷିମାନେ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଏବଂ ଏହିପରି କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚାଲିଗଲେ। ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ, ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ ହୋଇ, ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରେ ବସିଥିଲେ, ସେଠାରେ ସୌତି ମୁଖ୍ୟ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞର ଋତ୍ୱିଜ୍ମାନେ ଓ ସଭ୍ୟମାନେ ବସିଥିଲେ, ଗୃହସ୍ଥ ମଧ୍ୟ ବସିଗଲେ; ତେବେ ଶୌନକ କହିଲେ— “ହେ ପ୍ରିୟ, ତୁମର ପିତା ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ଓ ଦ୍ୱୈପାୟନକୃତ ମହାଭାରତ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ। ମୁଁ ଆଶା କରେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛ। କାରଣ, ପୁରାଣରେ ଦିବ୍ୟ କଥା ଓ ପୂର୍ବଜ ଋଷିମାନଙ୍କ ବଂଶାବଳୀ ଅଛି, ଯାହା ଆମେ ତୁମର ପିତାଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲୁ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଭୃଗୁ ବଂଶ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ଆମେ ଧନ୍ୟ ଯେ ତୁମ ପାଖରୁ ଏହା ଶୁଣିପାରିବୁ। “ଯାହା ପୂର୍ବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବୈଶମ୍ପାୟନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଭଲ ଭାବେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ମୋର ପିତା ଭଲ ଭାବେ ଶିଖିଥିଲେ, ସେସବୁମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛି। ଏବେ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଋଷି ଓ ମାରୁତମାନେ ଯେଉଁ କଥାକୁ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ, ତାହା ଶୁଣ। “ଏହି ଭୃଗୁ ବଂଶ ଦେବତାମାନେ ସମ୍ମାନିତ କରନ୍ତି। ମୁଁ ଏହି ପୁରାତନ ଭୃଗୁ ବଂଶର କଥା ଏବେ କହିବି। “ଏହା ପୁରାଣ ସହିତ ସଠିକ ଭାବେ ସମ୍ପୃକ୍ତ। ମହାମୁନି ଭୃଗୁ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ। କୁହାଯାଏ, ସେ ବରୁଣଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଭୃଗୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ଭାର୍ଗବ ଚ୍ୟବନ ଥିଲେ। “ଚ୍ୟବନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ପ୍ରମତି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ପ୍ରମତିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଘୃତାଚୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ରୁରୁ। ରୁରୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଶୁନକ, ଯିଏ ବେଦବିଦ୍, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ତୁମ ପୂର୍ବଜ, ପ୍ରମାଦ୍ୱରାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ସେ ତପସ୍ୱୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପାଣ୍ଡିତ୍ୟମୟ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ନିୟମିତ ଓ ମିତାହାରୀ। “ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ଏହି ମହାତ୍ମା ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଚ୍ୟବନ ରୂପ ନେବା ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ତାହା ମୋତେ କହ। “ଭୃଗୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ୟା, ପୁଲୋମା ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଭୃଗୁଙ୍କ ଶୁକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ। ସେହି ଗର୍ଭ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ସମୟରେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭୃଗୁ, ନିୟମିତ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସହିତ ଥିଲେ। “ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମରେ ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୃଗୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ବିଦାୟ ନେଲେ, ଦାନବ ପୁଲୋମା ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ। “ସେ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଭୃଗୁଙ୍କ ଦୋଷରହିତ ଭାର୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ, ଅଭିଲାଷରେ ମନ ହରାଇଲେ। ପୁଲୋମା ଦାନବ, ଆସି, ସେ ସୁନ୍ଦରୀକୁ ବନ୍ୟଫଳ ଓ କନ୍ଦମୂଳ ଦେଇ ସ୍ବାଗତ କଲେ। “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦାନବ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଅଭିଲାଷରେ ଦୋଷରହିତ ନାରୀକୁ ହରଣ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସେ କହିଲେ, ‘ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ବିବାହ ପାଇଁ ଚୟନ କରିଥିଲି’, କାରଣ ପୁଲୋମା ପୂର୍ବରୁ ସେ ମହିଳାକୁ ଚାହିଥିଲେ। “ହେ ଭୃଗୁବଂଶୀ, ଏହି ପାପ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଚିରକାଳ ବାସ କରୁଛି। ‘ଏବେ ମୋର ସୁଯୋଗ’ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ତାଙ୍କୁ ହରଣ କରିବାକୁ ଠାଣ୍ଡିଲେ; ତାପରେ ତାଙ୍କ ଶରଣ ହେବା ପାଇଁ ଦେଖିଲେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି, ଯାତବେଦସ୍। “ଦାନବ ତାପରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—‘ଏହି ନାରୀ କାହାର ଭାର୍ୟା? ସତ୍ୟ କହ, ହେ ଅଗ୍ନି, ମୁଁ ସତ୍ୟ ନାମରେ ପଚାରୁଛି। ତୁମେ ଦେବମାନେର ମୁଖ, ପାବକ, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅ।