ବିଦୁରଙ୍କ ମହାନ ମନ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ସେ ସବୁ ଜାଣିଥିଲେ। ତେଣୁ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତ୍ରଣାକୁ ବିଦୁର ଚିହ୍ନିପାରିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ବିଦୁର ତାଙ୍କର ବୈଦ୍ୟ ଏବଂ ପଣ୍ଡିତ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ବ୍ୟପ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ପଠାଇଲେ, ଯିଏ ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ମନର ବାତାସ ସମାନ ଦ୍ରୁତ ଏକ ପଥ ଦେଖାଇଲେ। ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ନୌକା ଦେଖାଇଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପବନକୁ ସହିପାରିବାକୁ ସମର୍ଥ, ଯନ୍ତ୍ରପାତି ଓ ପତାକା ସହିତ, ଭଗୀରଥୀ ତଟରେ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ଲୋକମାନେ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ପୁଣି ବିଦୁର ତାଙ୍କର ଦୂତକୁ ଆଗରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କହିଲେ, “ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏହି ଋଷିଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଭାବରେ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣ। ବନଦାହକ ଏବଂ ଶୀତଦାହକକୁ ଏଡ଼ି, ଏବଂ ବଡ଼ ବିଲରେ ରହୁଥିବା ମହା ମୂଷକମାନେକୁ ଏଡ଼ି, ଯିଏ ହତ୍ୟା କରେ ନାହିଁ, ସେ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କରେ।” ଏହି ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଦୂତ ଯାଇଥିଲେ। ମୋତେ ବିଦୁର ଏହି ଚିହ୍ନ ସହିତ ପଠାଇଥିଲେ, ଏବଂ ପୁଣି ବିଦୁର, ଜ୍ଞାନୀ ଖ୍ଷତ୍ତା, ମୋତେ କହିଥିଲେ, “ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେଙ୍କୁ ତୁମେ ତିରସ୍କାର କର;” କାରଣ ସେ ସମସ୍ତ କଥା ବୁଝିପାରିଥିଲେ। ବିଦୁର କହିଥିଲେ, “କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଯୁଦ୍ଧରେ କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଏବଂ ଶକୁନିଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଜୟ କରିବ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ପଣ୍ଡବମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଙ୍ଗାତଟକୁ ପହଞ୍ଚି, ନିଷାଦମାନଙ୍କ ରାଜା ଦଶାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଧାର୍ମିକ ଏବଂ ବୀର ଥିଲେ। ସେଠାରେ ନିଷାଦ ନାଉକାପାଳକ ପଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଦୀପ ଧରି ତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ। ନିଷାଦ ଅଜଣା ଭାଷାରେ ଚାଲାକିରେ ବିଦୁରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଚିହ୍ନଟ ହେବେ ନାହିଁ। ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ ବିଦୁରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଏଠାରେ ଅନେକ ଧନ ନିଅଇ ଥିଲି, ଏବଂ ପଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ପାର କରିବା ପାଇଁ ଏଠି ଗଙ୍ଗାତଟରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି। ଆଜି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ, ଏଠାରୁ ଦୂର ନୁହେଁ ଏହି ମୃଗପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟବଣୀରେ ତୁମେମାନେଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲି। ଏବେ, ଧନ୍ୟବାନ ମାନ୍ୟବରମାନେ, ନୌକାରେ ବସନ୍ତୁ ଏବଂ ଚାଲିଯାଆନ୍ତୁ; ଏହା ଚକ ବା ଝଣ୍ଡା ସହିତ, ଦୋଷମୁକ୍ତ ଏବଂ ମହଳ ସଦୃଶ। ଏହି ନୌକା ଜଳପଥ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁବିଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପାର କରିଦେବ; ନିଶ୍ଚୟ ଏଠାରୁ ତୁମେମାନେ ଉଦ୍ଧାର ହେବେ।” ଏପରେ, ନିଷାଦ ସେମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ମାତା ସହିତ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ଗଙ୍ଗାରେ ନୌକାରେ ବସାଇଲେ, ଏବଂ ଚାଲିବା ସମୟରେ ପୁଣି କହିଲେ। ବିଦୁର ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ପୁନିପୁନି କହିଲେ, “ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଏହି ପଥରେ ଯାଅ।” ଏହିପରି କହି, ନିଷାଦ ବିଦୁରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ପଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ନୌକାରେ ପାର କରାଇଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପାର କରି, ପାରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ବିଜୟ ଅଭିଷେକ କରି, ସେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ମହାତ୍ମା ପଣ୍ଡବମାନେ ଋଷିଙ୍କୁ ସୂଚନା ପଠାଇ, ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଶୀଘ୍ର ଗଙ୍ଗା ପାର କରିଲେ। ତାଲ ତରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଭର୍ତ୍ତି ଗଙ୍ଗା ପାର ହୋଇ, ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ରାତିରେ ତାରା ଦେଖି ଦିଗ ଜାଣି, ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ମୁହଁ କରି ଅଟବଣୀରୁ ଅଟବଣୀକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରି ଦୂର୍ବଳ ଏବଂ କ୍ଲାନ୍ତ, ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଭୋଗୁଥିବା, ଭୂଖା ଏବଂ ଭୟଭୀତ ପଣ୍ଡବମାନେ ପୁଣି ଭୀମସେନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟକର କ’ଣ ଅଛି? ଆମେ ଏହି ଘନ ଅଟବଣୀରେ ଦିଗ ଜାଣିନାହୁଁ, ଆଉ ଆଗକୁ ଯିବା ଉପାୟ ମିଳୁନାହିଁ। ଏବଂ ଅମେ ଜାଣିନାହୁଁ, ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୋଚନ ପୁଡ଼ିଛି କି ନାହିଁ। କିପରି ଏହି ବିପଦରୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଶୀଘ୍ର ଉଦ୍ଧାର ହେବୁ? ଭୀମ, ଆମକୁ ଉଠାଇ ଆଗକୁ ଯାଅ।” ତୁମେ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବାୟୁଦେବ ସମାନ। ଏପରି କହି, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ଭୀମସେନ କୁନ୍ତୀ ଓ ଭାଇମାନେଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏଉଁପରି ରାତି ଅତିତ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ପଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଅଗ୍ନି ନିବୃତ୍ତ, ଲାକ୍ଷାଗୃହ ପୁରା ଜଳିଛି, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀ ପୁରୋଚନ ମଧ୍ୟ ପୁଡ଼ିଛି। ଲୋକମାନେ କହିଲେ, “ନିଶ୍ଚୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ପଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାଇଁ।” ସେମାନେ କହିଲେ, “ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଜାଣନ୍ତି; ତାଙ୍କ ପୁଅ ନିଶ୍ଚୟ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ପୁଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, କାରଣ ସେ ଏହାକୁ ବାଞ୍ଚନ୍ତି। ନିଶ୍ଚୟ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର, ଦ୍ରୋଣ, ବିଦୁର, କୃପାଚାର୍ୟ୍ୟ, ଅନ୍ୟ କୌରବମାନେ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରୁନାହାନ୍ତି। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନାହାନ୍ତି—ହାୟ ଭାଗ୍ୟ! ଶିକ୍ଷିତ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଧନର ଆଶ୍ରୟରେ ଅଛନ୍ତି। ମହାନମାନେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଧାର୍ମିକ ଲୋକମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରୁନାହାନ୍ତି; ଭାଗ୍ୟ ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ। ଚାଲ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ସୂଚନା ପଠାଅ—ତୁମର ଇଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି, ପଣ୍ଡବମାନେ ଜଳିଗଲେ।” ଏହିପରି, ପଣ୍ଡବମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିକୁ ସଫା କରିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ ଏକ ନିଷାଦ ମହିଳା ଓ ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପୁଅଙ୍କୁ ପୁଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ। ଲୋକମାନେ କହିଲେ, “ଦେଖ, କୁନ୍ତୀ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଏହି ବୃଷ୍ଣିକୁଳ ଜନନୀ, ପୁଡ଼ିଗଲେ—ହାୟ!” କିନ୍ତୁ, ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ସମୟରେ ମାଟି ଦ୍ୱାରା ଢାକା ହୋଇଥିବା ତୁଣେଲ ଚିହ୍ନଟ ହେଲା ନାହିଁ। ତେବେ ନଗରବାସୀ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ସୂଚନା ପଠାଇଲେ ଯେ, ପଣ୍ଡବମାନେ ଏବଂ ପୁରୋଚନ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଗଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖଦ ଖବର ଶୁଣି, ଗଭୀର ଶୋକରେ ବିଳାପ କଲେ। ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଖୁସି ହେଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ବାହ୍ୟରେ ଶୋକ ଦେଖାଉଥିଲେ; ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଏକ ଗଭୀର ପୋଖରୀ ପରି, ଭିତରେ ଶୀତଳ, ବାହାରେ ତାପ। ସେ କହିଲେ, “ଆଜି, ପାଣ୍ଡୁ ମୃତ; ମୋର ମହାନ ଭାଇ। ଏବେ ଏହି ବୀରମାନେ ତାଙ୍କ ମାତା ସହିତ ପୁଡ଼ିଗଲେ।