ଏହି ଗାଥାରେ, ଦୂର୍ଦ୍ଦଣ୍ଡ ବିରୋଧରେ ବାବ୍ରୁବାହନ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ବିପଦର ସାକ୍ଷାତକାର ଘଟିଥିଲା। ସେଥିରେ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ଗାଥା, ବୈଷ୍ଣବ କାହାଣୀ, ଧର୍ମର କଥା, ଏବଂ ମହାଅଶ୍ୱମେଧ ବଳିଦାନରେ ନକୁଳଙ୍କ କାହାଣୀ ବିବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା। ଏହି ଅଶ୍ୱମେଧିକ ପୁସ୍ତକର ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି, ଯାହାରେ ଏକ ଶତ ତିନି ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି। ଏହାରେ ତିନି ହଜା ବାଣୀ ଓ ଶତାଧିକ ହଜା ବାଣୀ ଅଛି, ଯାହା ସତ୍ୟକୁ ଦେଖୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଗଣନା କରିଛନ୍ତି। ତାପରେ ପନ୍ଥାର ପନ୍ଥାରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଆଯାଇଥିବା ପନ୍ଥା ଅଶ୍ରମବାସିକା ପୁସ୍ତକରେ, ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଗଣ୍ଧାରୀ ସହିତ ଅଶ୍ରମକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ବିଦୁର ଅଶ୍ରମକୁ ଯାଇଥିବା ଦେଖି, ପୂଜ୍ୟାନୀ ପୃଥା ମଧ୍ୟ ସେଥିରେ ଯାଇଥିଲା। ସେଠାରେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ, ପୁତ୍ର, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ତାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମାୟାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ ବିଶ୍ୱରେ ଗତି କରିଥିଲେ। ଦୁଃଖକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଗାଧିକାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ; ବିଦୁର ଧର୍ମରେ ନିର୍ଭର କରି ଏକ ଭଲ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ସଞ୍ଜୟ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସାଥିରେ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ଥିଲେ। ନାରଦଙ୍କୁ ଶୁଣି, ସେ ବୃଷ୍ଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମହାନ ହତ୍ୟାର କଥା ଶୁଣିଥିଲେ। ଏହା ଅଶ୍ରମରେ ବସିବା ଅଧ୍ୟାୟର ମହାନ ଘଟଣା ହେବାର ଅନୁସୂଚୀତ ହେଲା। ମାଉସଳ ପର୍ବରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବାର୍ଷିକ ଯୁଧ୍ଧରେ ବିର ଲୋକମାନେ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଆହତ ହୋଇଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଡଣ୍ଡରେ ଚାପି ଲାଗିଥିଲେ। ସେଠାରେ, ମଦରେ ମାଦକ ହୋଇ ଏକାଠି ହେବା ସମୟରେ, ସେମାନେ ଆପସରେ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିଲେ। ଏହା ହେଉଛି ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ଓ କେଶବ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କରି, ସମୟର ମହାନ ଦେଖା ପାଇଁ ଅତିକ୍ରମ କରିନଥିଲେ। ଅର୍ଜୁନ, ଦ୍ୱାରକାରେ ଗତି କରି, ବୃଷ୍ଣୀମାନେ ନଥିବା ଦେଖି ଦୁଃଖରେ ପଡିଗଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ମାତୃକା ମାମା ଶୌରୀଙ୍କର ଦେହର ଦାହ କରିଥିଲେ ଓ ବୃଷ୍ଣୀ ଯୋଧାମାନଙ୍କର ମହାନ ହତ୍ୟାକୁ ଦେଖିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ତାଙ୍କର ଗାଧିବ ବାଣକୁ ହାରାଇଥିଲେ। ସେ ଦେଖିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବୀ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକର ହାରା, ବୃଷ୍ଣୀ ନାରୀମାନଙ୍କର ଧ୍ୱଂସ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାୱରର ଅସ୍ଥିରତା। ସେ ଏହାକୁ ଦେଖି, ଅନୁମୋଦନ କରିଥିବା ବ୍ୟାସଙ୍କର କଥାରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଖରେ ଯାଇ, ତ୍ୟାଗକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ। ଏହି ମାଉସଳ ପର୍ବ, ଯାହାର ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ତିନି ଶତ ବାଣୀ ଅଛି, ସତ୍ୟକୁ ଦେଖୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଅନୁମୋଦନ କରିଛନ୍ତି। ପରେ, ସ୍ୱର୍ଗପର୍ବକୁ ଜଣାଯାଇଛି, ଯାହା ଦେବୀୟ ଓ ମାନବୀୟ ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ; ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମର ରାଜା ସ୍ୱର୍ଗର ଚାର୍ଯ୍ୟକୁ ପାଇଥିଲେ। ସେ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜ୍ଞାନୀ, ଦୟାରେ, କୁକୁର ବିନା ଉଠିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଧର୍ମରେ ଦୃଢତା ଦେଖିଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ପଦାର୍ଥକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଧର୍ମ ସହିତ ଏକତାରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଥିଲେ; ସେ ସେଠାରେ ମହାନ ଓ ତୀବ୍ର ଦୁଃଖକୁ ଦେଖିଥିଲେ। ସେଠାରେ, ଏକ ଦେବୀୟ ସନ୍ଦେଶକ ଦ୍ୱାରା, ନରକ ଦେଖାଯାଇଥିଲା; ଏବଂ ସେ ଧର୍ମୀୟ ଆତ୍ମା ତାଙ୍କର ଭାଇମାନଙ୍କର ଦୟାନିଧି କାନ୍ତାର ହାହାକାର ଶୁଣିଥିଲେ। ସେଠାରେ, ସେ ତାଙ୍କର ଅନୁଶାସନରେ ରହିଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦେଖିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଧର୍ମ ଓ ଦେବତାଙ୍କର ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇଥିଲେ। ସେ ଦେବୀୟ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି, ତାଙ୍କର ମାନବ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଧର୍ମରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ତାଙ୍କର କର୍ମରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ସେ ଆନନ୍ଦ ମାନିଥିଲେ; ଏହା ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି। ଏହି ପୁସ୍ତକରେ ପାଞ୍ଚ ଅଧ୍ୟାୟ ଗଣନା କରାଯାଇଛି, ଓ ଦୁଇ ସୋ ଶତ ବାଣୀ ଅଛି, ଯାହା ତପସ୍ବୀ ଦ୍ୱାରା ସତରେ ଗଣନା କରାଯାଇଛି। ଏହି ପରେ, ନବ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଣୀ ମଧ୍ୟ ଗଣନା କରାଯାଇଛି; ଏହି ପ୍ରକାର, ଏହି ଅଠର ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡିକୁ ଅନୁସୂଚୀତ କରାଯାଇଛି। ଏହି ଗାଥାର ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଏକ ଦଶ ହଜା ଓ ଦୁଇ ଶତ ବାଣୀ ଅଛି, ଯାହା ହରିବଂଶ ଓ ଭବିଷ୍ୟତଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ; ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ, ଏକ ଶତ ତିନି ଦିନ ଯୁଧ୍ଧରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଥିଲା, ଯାହା ଆଠଦିନ ଚାଲିଥିଲା। ଏହି ଗାଥା ଏକ ମହାନ ଐତିହାସିକ ଦୃଶ୍ୟର ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯାହା ଆମକୁ ଧର୍ମ, ତ୍ୟାଗ ଓ ଆତ୍ମାର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଅବଗତ କରାଏ।