ଧର୍ମ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମୟ-ସମୟରେ କଷ୍ଟରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ଏହି କଷ୍ଟ ଦୁଇପ୍ରକାର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ରୋକାଯାଏ—ଏକ, ଧନଲୋଭୀ ଲୋକ ଧନ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଦ୍ୱିତୀୟ, ଅତି ରାଗୀ ଲୋକ ଇଚ୍ଛା ଲାଗି ଦୌଡ଼ନ୍ତି। ଯିଏ ମନରୁ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି, ଉଚିତ କାମ କରେ, ମିଳନସାର ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାଶୂନ୍ୟ, ଭଲ ଭାବେ ବିଚାର କରେ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ରଖେ, ସେ ଦ୍ୱିଜନ୍ମାନେ ସହିତ ବିଚାର-ବିମର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ। କେବଳ ମୃଦୁ କିମ୍ବା କଠୋର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଯିଏ ସମର୍ଥ, ସେ ନିଜ ପୀଡ଼ିତ ଅବସ୍ଥାରୁ ଉଠି ଧର୍ମ ପାଳନ କରିପାରିବେ। ଯିଏ ସନ୍ଦେହର ଗଛରେ ଚଢ଼ିନାହାନ୍ତି, ସେ ଶୁଭ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିପାରେନି; କିନ୍ତୁ ଯଦି ଚଢ଼ି ସେଠାରୁ ଦେଖିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହୁଏ, ତେବେ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଖେ। ଯାହାର ବୁଦ୍ଧି ଅବରୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ, ସେଉଁଠି ଗତକାଲିର କଥା ଦ୍ୱାରା ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଆଯିବ; ମୂର୍ଖଙ୍କୁ ଆଗକାଳିର କଥା ଦ୍ୱାରା, ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦ୍ୱାରା। ଯିଏ ଶତ୍ରୁ ସହିତ ସମ୍ଧି କରି, କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବି ଶୟନ କରେ, ସେ ଗଛର ଶିଖରେ ଶୋଇଥିବା ଏବଂ ପଡିଯିବା ପରେ ଜାଗିଥିବା ଲୋକ ପରି। ଉପଦେଶ ସଂରକ୍ଷଣ ସଦା ସାବଧାନ ଭାବେ, ଇର୍ଷ୍ୟା ବିନା କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଦୂତ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି ବୋଲି ମଧ୍ୟ ନିଜ ଚରିତ୍ରକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର। ରାତିରେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ, ରାଜମହଳ ଶିଖର, ପାଥର, ବଡ଼ ଖୋଲା ଜାଗା କିମ୍ବା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକା ଅବସ୍ଥାରେ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କେବଳ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ସହଚରଙ୍କ ସହିତ, ସବୁ ଦିଗ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି, ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବା ଦରକାର; ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରଣା କକ୍ଷରେ ଶ୍ୟାମା, ପରା, କିମ୍ବା ଛୁଆ, ମୂର୍ଖ, ଅଲସ, କେହି ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେମାନେ ବାହାର କରିଦିଆଯିବେ। ମନ୍ତ୍ରଣା କେବଳ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜନ୍ମାନେ ସହିତ ହେବା ଉଚିତ। ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଇତିହାସ ଜ୍ଞାନୀ, ଏମିତି ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ନିର୍ମଳ ରହସ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର, ଏବଂ ଶେଷରେ ନିଜ ମନେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ଶୂରମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ବିଷୟରେ, ତାହା ଶୁଣି, ନିଜେ ବିଚାର କରି, କିମ୍ବା ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ, ସ୍ପଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ଦରକାର। ତୃତୀୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ସହିତ ଏହା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଛଅ କାନରେ ଯାହା ଯାଏ, ରହସ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ—ନୀତି ଶାସ୍ତ୍ର ଏହି ଶିଖ୍ୟା ଦେଇଛି। ଯଦି ରହସ୍ୟ ଚାଉଡ଼ିଯାଏ, ତେବେ ହାତରେ ଥିବା ଧନ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ନିଜ ମତ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ମତ ପୁନଃପୁନଃ ବିଚାର କରି, ନୀତିମୟ ଶବ୍ଦ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ କେବେ ତୃପ୍ତ ହୁଏନାହାନ୍ତି। ଯେପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଜଣା ନାହିଁ, କଠୋର କାର୍ଯ୍ୟ କରିନାହାନ୍ତି, ଓ ମାଛ ଧରୁଥିବା ମଛୁଆ ପରି ଆକ୍ରମଣ କରିନାହାନ୍ତି, ସେ ବଡ଼ ଧନ ଲାଭ କରିପାରେନି। ଶତ୍ରୁ ଦୁର୍ବଳ, ରୋଗାଣୁ, ଓ ଶିଥିଳ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଲକ୍ଷ୍ୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି, ଲାଭ ଚାହିଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସେଠି ଯାଆନ୍ତିନାହିଁ। ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଦରକାର; କିଛି ଅଧୂରା ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମିତ୍ର କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁ, କେହି ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଚିହ୍ନିପାରିବେନାହିଁ; ସେମାନେ କେବଳ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବେ। ଅପଦ୍ରବ୍ୟ ଆସିନାହିଁଯାଏଁ, ଭୟଭିତ ଭାବେ ଚଳିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଆସିଗଲେ, ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରିବା ଦରକାର। ଯିଏ ଭାଗ୍ୟଦ୍ୱାରା ପଡ଼ିଥିବା ଶତ୍ରୁକୁ ସମର୍ଥନ କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ; ଯେପରି ଗଧି ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ ନିଜ ଅନ୍ତକୁ ଆଣିଥାଏ। ଭବିଷ୍ୟତ୍ କ’ଣ ଆସିବ, କି କାମ ଆଗରେ ଅଛି, ସେଥିରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେବା ଦରକାର; କିନ୍ତୁ ଅବିବେକରେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ହାରିଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଉତ୍ସାହ ଲାଗି ଅବଶ୍ୟ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଦରକାର, ସ୍ଥାନ, ସମୟ, ଭାଗ୍ୟ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ—ଏହି ସବୁ ଚିନ୍ତା କରି; ତଥାପି ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ ସଫଳତାର ମୂଳ ଭାବିବା ଦରକାର। ଅବହେଳିତ ଶତ୍ରୁ, ଯଦିଓ ଦୁର୍ବଳ, ଚମ୍ପା ଗଛ ପରି ଶିକ୍ଷା ନେଇ ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଏ; ଅଗ୍ନି ପରି ଦ୍ରୁତ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଛୋଟ ଅଗ୍ନି ଯେପରି ନିଜେ ଉତ୍ସାହ ଦେଖାଇ, ବଡ଼ ଧନ୍ୟ ଖଣ୍ଡ କୁ ଖାଇ ଦେଉଛି, ଏଭଳି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଆରମ୍ଭରେ ମିଷ୍ଟି କଥା କହିବା ଉଚିତ—“ମୁଁ ଦେବି”—ଯଦିଓ ଏହା ଖାଲି ଅଟକା। ଆଶାକୁ ସମୟ ଉପରେ ରଖିବା, ବାଧା ଦ୍ୱାରା ବିଳମ୍ବ କରିବା, ବାଧାକୁ କାରଣ କରିବା, କିମ୍ବା କାରଣକୁ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ଦରକାର। କଟାରି ପରି ଧାର ଓ ସମୟ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଶକ୍ତି ହରି, ନିଜ ଶତ୍ରୁକୁ ଦଳନ କରିବା ଦରକାର। ପାଣ୍ଡବ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ତୁମେ ନୀତି ଅନୁସରଣ କରିଛ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହିପରି କର, ଯେପରି ତୁମେ ବିନଶିବା ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଲୋକ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତେଣୁ, ରାଜା, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସତର୍କ ରହ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ତୁମ ପ୍ରବଳ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ, ରାଜନ; ଏପରି ନୀତି ଅନୁସରଣ କର, ଯେପରି ପଛରେ ଅନୁତାପ ନ ହୁଏ। ଏପରି କହି, କଣିକା ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କୌରବ ଦୁଃଖରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ। କଣିକାଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁର୍ୟୋଧନ, କର୍ଣ୍ଣ, ଶକୁନି ଓ ଦୁଃଶାସନ—ଏହି ଚାରିଜଣେ ଏକ ସଭା ଗଢ଼ିଲେ। ତେବେ, କୌରବ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, କୁନ୍ତୀ ଓ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ଜଳାଇବା ଯୋଜନା କଲେ। ବିଦୁର, ଯିଏ ଅଭିପ୍ରାୟ ଓ ସତ୍ୟ ଜାଣିପାରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଚେହେରା ଦେଖି ଏହି କୁଅଭିପ୍ରାୟ ଧରିବାକୁ ପାରିଲେ। ତେବେ, ଯାହା ଜାଣିବା ଉଚିତ ସେ ସବୁ ଜାଣି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଲାଗି ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, ଏବଂ କୁନ୍ତୀ ସହ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଯୋଜନା କଲେ।